گر چه شهادت برای سیدالشهداء علیه السلام سعادت است و ترسی در این مسأله برای ایشان نیست؛ اما در بیان خطبه ها توسط حضرت زینب و امام سجاد علیه السلام مهم آن بوده است که خون نباید به هدر برود؛ و الا حضرت علیه السلام می توانستند در همان مدینه به شهادت رسند و نیاز به طیّ راه طولانی و همراهی خانواده و تحمل رنج اسارت آنها نبود؛ اما به روشنی معلوم است که نثار جان در مدینه، این آثار را که امروزه از قیام عاشورا دریافت کرده ایم، نداشت.

به مناسبت ایام عزای سید و سالار شهیدان و روزهای اسارات آل الله علیم السلام، استاد سید جواد مرتضوی شاهرودی از اساتید حوزه علمیه قم در موضوع «نکاتی در مورد خطبه زینب کبری و امام زین العابدین علیهما السلام» با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

نکات مشترک در خطبه ها

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در مورد خطبه زینب کبری سلام الله علیها در کوفه و شام و خطبه امام سجاد علیه السلام در شام، چند نکته مشترک وجود دارد؛

نکته اول: صیانت از خون

استاد مرتضوی شاهرودی اضافه نمود: یکی از نکات مشترکی که در بیان این خطبه ها وجود دارد و شاید اهمّ مطالب باشد، این است که در راستای صیانت و زنده نگاه داشتن قیام و خون سیدالشهداء علیه السلام است.

وی افزود: گر چه شهادت برای سیدالشهداء علیه السلام سعادت است و ترسی در این مسأله برای ایشان نیست؛ اما در بیان خطبه ها توسط حضرت زینب و امام سجاد علیه السلام مهم آن بوده است که خون نباید به هدر برود؛ و الا حضرت علیه السلام می توانستند در همان مدینه به شهادت رسند و نیاز به طیّ راه طولانی و همراهی خانواده و تحمل رنج اسارت آنها نبود؛ اما به روشنی معلوم است که نثار جان در مدینه، این آثار را که امروزه از قیام عاشورا دریافت کرده ایم، نداشت.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام حسین علیه السلام از مکه هجرت کردند، زیرا ریختن خون در آن سرزمین هتک حرمت حرم شریف بود و از طرف دیگر، اهدای خون در آن مکان، آن اثر لازم را نداشت.

وی افزود: باید این خون ضامن بقای دین و مذهب تا روز قیامت باشد و از این رو خودِ ابی عبدالله هم از همان مدینه تمام اقداماتشان در این راستا بود که این قیام، مؤثرتر، مفیدتر، عقلانی تر و به گونه ای باشد که تمام قلوب انسان ها را تا روز قیامت تکان بدهد.

استاد مرتضوی شاهرودی خاطرنشان کرد: خطبه های امام سجاد علیه السلام و زینب کبری سلام الله علیها در همین راستا بوده است؛ این خطبه ها باعث شد که این خون و قیام هدر نرود و تأثیرش را تا قیامت باقی بگذارد.

نکته دوم: بلاغت فوق العاده

استاد سید جواد مرتضوی شاهرودی در ادامه افزود: ما در مورد ائمه علیهم السلام قائل به عصمت هستیم؛ اما سایر مردم از سایر مذاهب، این اعتقاد را ندارند و به همین جهت در مقابل چنین بلاغت فوق العاده مبهوت می مانند.

وی اضافه نمود: کلمات حضرت زینب سلام الله علیها دارای زیباترین ترکیب های لفظی و معنوی است که بالاترین ادبا هم نمی توانند به این صورت تکلم کنند.

نکته سوم: شجاعت

استاد سید جواد مرتضوی شاهرودی در ادامه خاطرنشان کرد: گروه کوچکی را مشاهده می کنیم که در مقابل لشکری که آنها را به محاصره در آورده قرار گرفته اند، مردانشان را کشته اند، زنانشان را اسیر کرده اند، تنها مردی که همراه این زنان مصیبت دیده است، بیمار است و با این حال، با شجاعت به قرائت خطبه می پردازد!

وی افزود: خانم زینب کبری عقیله بنی هاشم سلام الله علیها در کوفه به راحتی در خطبه خودش دستگاه حاکمه را محکوم می کند؛ همچنین در شام، هم زینب کبری سلام الله علیها و هم آقا زین العابدین علیه السلام مستقیما یزید را مورد اشاره قرار می دهند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: یزیدی که حاکم و به ظاهر خلیفه بود و جان اسرا در دست های او بود و این عده از زن ها و بچه ها و در میان مردم شام هم این اسرا به عنوان اسیر خارجی قلمداد می شدند؛ با این وجود با چنین صلابت و شجاعتی در مقابل دستگاه حاکمه جور صحبت کردن، نشان از شجاعت فوق العاده دارد.

نکته چهارم: درایت

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: انتخاب مطالب توسط حضرت زینب سلام الله علیها به گونه ای است که در کوتاه ترین مدّت بالاترین اثر را داشته است؛ کوفه ای که به عنوان لشکر پیروز، این اسرا را وارد آن کرده اند، در چشم به هم زدنی یک پارچه ضجه شد.

وی افزود: در شام به تعبیر مورخین، یزید از واقعه کربلا مسروربود اما در نهایت ابراز پشیمانی کرد و سعی داشت تا همه چیز را بر گردن ابن زیاد و عمر بن سعد بیاندازد؛ چرا که محکوم شده بود.

استاد شاهرودی اضافه نمود: این مطلب می رساند که علاوه بر بلاغت و شجاعت بیان این خطبه ها حکایت از درایت خاصّی دارد و این امر از غیر معصوم بر نمی آید.

وی خاطرنشان کرد: از این رو می گوییم همان طور که امام سجاد علیه السلام معصوم هستند و در همان سی و چند سال بعد از شهادت امام حسین علیه السلام، از بدترین شرایط، بهترین شرایط را ساختند، همچنین زینب کبری سلام الله علیها به ادلّه و قرائن فراوانی دارای مقام عصمت بودند؛ بله! جزو چهارده معصوم نبودند؛ اما جدای از آنها نیستند؛ تجلی صفات خانم فاطمه زهرا سلام الله علیها در ایشان است. همان خطبه فدکیه، در خطبه های کوفه و شام حضرت زینب سلام الله علیها تجلی یافته است؛ همان بلاغت خطبه های امیرالمؤمنین علیه السلام در کلام خانم زینب کبری سلام الله علیها جلوه گر است؛ از این رو گفته اند: کأنّها این کلام از لسان امیرالمؤمنین علیه السلام است و درایت فراوانی در کلام زینب کبری سلام الله علیها دیده می شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: شجاعت، صبر، درایت، مدیریت، علم و ... در خانم حضرت زینب کبری سلام الله علیها جلوه گر است و تا حدّی است که سخنان ایشان را می توان به عنوان قرینه ای بر عصمت اکتسابی ایشان لحاظ کرد از این رو ایشان را در غیر از معصومین با هیچ کس قیاس نمی کنیم.

وی تأکید کرد: افعال و اقوال حضرت زینب سلام الله علیها، افعال و اقوال عصمت گونه است. در کلمات معصومین علیه السلام در مورد ایشان هم می بینیم که امام سجاد علیه السلام می فرماید: «أنتِ بحمد الله عالمة غیر معلمة و فهمة غیر مفهّمة»؛ دانای بدون معلم، یعنی علم لدنی؛ که برای معصومین است که به حضرت زینب سلام الله علیها هم عطا شده است.

استاد سید جواد مرتضوی شاهرودی در ادامه خاطرنشان کرد: باید هم چنین باشد؛ چرا که هم پدر و هم مادر آن حضرت معصوم بودند؛ حضرت زینب و ام کلثوم سلام الله علیهما دختران امیرالمؤمنین علیه السلام و صدیقه طاهره سلام الله علیها هستند و هم پدر و هم مادر ایشان معصوم بوده اند و باید که آثار عصمت در فعل و قول آنها جلوه گر باشد.

تفاوت ها در خطبه ها

وی بعد از بیان این نکات مشترک بین خطبه های امام سجاد علیه السلام و زینب کبری سلام الله علیها، به بیان تفاوت در خطبه زینب کبری در کوفه و خطبه ایشان در شام اشاره نمود و خاطرنشان کرد: در کوفه مخاطبین ایشان، سال ها و سال ها امیرالمؤمنین علیه السلام و خاندان اهل بیت علیهم السلام را می شناختند؛ عملشان از روی نشناختن نبود؛ بنابراین نیازی به معرفی امیرالمومنین علیه السلام برای آنها نبود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در همین راستا افزود: از این رو مستقیما وجدان مردم کوفه را مورد خطاب قرار دادند و آنها را مستقیما محکوم کردند.

وی خاطرنشان کرد: اما در شام این گونه نبود و باید گفت، شاید خطاب چندانی نسبت به مردم نداشتند؛ مخاطب ایشان در شام یزید بود. حضرت زینب سلام الله علیها ضمن محکومیت یزید، خودشان را معرفی می نمایند که ما فرزندان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم هستیم و تو که به نام خلیفه رسول خدا بر کرسی نشسته ای، با فرزندان آن حضرت چنین کرده ای. بعد جنایت ها را به مردم نشان دادند؛ تو با خاندان رسالت این گونه رفتار کردی و این زجرها را به ما دادی...

استاد مرتضوی شاهرودی اضافه نمود: هم چنین نسبت به کلمات امام سجاد علیه السلام، تمام نکته در معرفی کردن خودشان بود. ایشان باید در کلماتشان بیش از حضرت زینب سلام الله علیها مراعات می کردند؛ آن کلماتی که زینب کبری سلام الله علیها بیان نموده اند را امام سجاد علیه السلام نمی شد تا بر زبان بیاورند؛ زیرا در معرض شهادت بودند و بارها هم این اتفاق افتاد و با معجزات و رشادت های حضرت زینب سلام الله علیها نجات یافتند.

وی افزود: بنابراین امام سجاد علیه السلام خودشان و آباء طاهرین خودشان را معرفی فرمودند و شاید اوج خطبه های حضرت، معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام باشد.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اسلام در شام، از همان ابتدا با حکومت بنی امیه مقارن شده بود. اسلام را از ناحیه آنها می دانستند و آنها را وارث رسول خدا می دانستند؛ اما امام سجاد علیه السلام با شجاعت تمام، امیرالمؤمنین علیه السلام را آن گونه معرفی کردند که شاید در کمترین متن تاریخی نظیر آن را داشته باشیم که امیرالمومنین علیه السلام به این زیبایی در آن معرفی شده باشند.

وی افزود: از این رو می بینیم که بخشی که مربوط به معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام است، بیش از بخشی است که مربوط به معرفی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است. به این علت که مردم شام به ظاهر پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم را می شناختند و به ایشان اعتراف داشتند اما سال های سال به واسطه دستگاه تبلیغاتی اموی از امیرالمؤمنین علیه السلام، ذمّ شنیده بودند.

استاد سید جواد مرتضوی شاهرودی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید را با این جمله کلیدی به پایان رساند که امام علی بن الحسین علیهما السلام، شخصی است که به عنوان اسیر وارد چنین منطقه ای شده و به گونه ای فضایل امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب صلوات الله علیه را بیان می کند که مورد پذیرش قرار می گیرد./270/260/20/