مدیریت محترم حوزه، برای طلاب گرامی، برنامه مدون آموزشی و امتحانات کتبی و شفاهی در نظر گرفته است؛ لیکن نباید برای رسیدن به آموزش کامل به برنامه آموزشی در حوزه علمیّه و در سایر مراکز آموزشی، اکتفاء شود.

استاد ابوالفضل رهنما در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه موضوع «الزامات در امر طلبگی» پرداخت. در بخش سوم از این گفتگو به «الزام در امر طلبگی، از جهت علمی» اشاره نمود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: جهت علمی، دغدغه اصلی برای طلاب گرامی است و این مسأله چنانچه گذشت، قبل از آنکه برای مردم مطرح باشد، برای روحانیّت، حائز اهمیّت است؛ چرا که طلاب از اقصی نقاط کشور، بهترین ایّام عمرشان را با ذوق و شوق زائدالوصف و نیّت خالصانه، راهی حوزه های علمیّه می شوند و در غربت و دشواری و غالبا بدون حمایت، به فرا گرفتن علوم حوزوی می پردازند.

وی اضافه نمود: پس محصّل علوم دینی باید از این سرمایه گزاری گران قیمت که عمر عزیز است، به خوبی بهره مند شود. باید بداند چه علومی آموخته است؟ برای چه امری آموخته؟ چطور باید می آموخته است؟ آیا آموخته هایش برای خود و دیگران  مفید است؟ این سری پرسش ها، مادامی که از طرف خود طلاب، درست مدیریّت نشود، تمام برنامه های طلبه را تحت الشعاع قرار می دهد و بازخورد مطلوب نخواهد داشت.

استاد رهنما در ادامه افزود: از سوی دیگر، در سال های اخیر پیشرفت های قابل ملاحظه و قابل تقدیر، در حوزه علمیه قم روی داده است که بسی جای مباهات است؛ ولی با وجود مؤسسات فراوان تحقیقاتی و رشته های متعدد تخصصی، تألیف مقالات، کتاب ها،  تولید نرم افزارهای علوم اسلامی در سطح بین المللی، ارائه فن آوری روز آموزشی، کتابخانه های مجهّز، آئین کتاب سال و انجمن های فاخر علمی، متأسفانه جهت علمی طلاب از رشد لازم برخوردار نیست.

وی در توضیح بیشتر خاطرنشان کرد: نیازهای علمی که امروزه  مورد انتظار حوزه و دانشگاهیان و جوانان علاقه مند به دین است، برطرف نمی شود. فعلا عده قلیلی می توانند، یک مقاله علمی مقبول در زمینه های حوزوی (نه علوم انسانی که بماند) در جوامع علمی ارائه کنند و این به پاس زحمات و تلاش خود نخبگان علمی است که در حوزه فعالیّت علمی دارند و به مدد الهی خود را تربیت کرده اند و این چنین تأثیرگزار شده اند.

وی افزود: الأن اساتید مشهور حوزوی در باب  تفسیر، سنجش روایت، تاریخ، فقه، اصول، ادبیات عرب و... فقط در حوزه علمیه قم می توانند فعالیّت علمی کنند و جایگاه علمی در سایر مراکز ندارند؛ حدیث مفصّل، از این مجمل بدان.

استاد ابوالفضل رهنما خاطرنشان کرد: مدیریت محترم حوزه، برای طلاب گرامی، برنامه مدون آموزشی و امتحانات کتبی و شفاهی در نظر گرفته است؛ لیکن نباید برای رسیدن به آموزش کامل به برنامه آموزشی در حوزه علمیّه و در سایر مراکز آموزشی، اکتفاء شود.

وی اضافه نمود: این برنامه ها بیشتر، برای انتظام، ساماندهی و کارهای اداری است. نباید برای رسیدن به مقام علمی به آن اکتفا شود؛ ولی متاسفانه، اطلاع رسانی کامل از این امر به انجام نمی رسد. بیشتر افراد این حس نادرست را دارند که با گذراندن دوره آموزشی و اخذ مدرک مربوط به آن، فارغ التحصیل شده اند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بر کسی پوشیده نیست که مثلا اگر امتحان اخلاقی از طلاب با سؤالات چهار گزینه ای گرفته شود و در آن نمره بیست بگیرند، نمی تواند، تراز اخلاقی برای طلبه باشد؟ این امتحان، بیشتر جهت کارهای اجرائی و آموزشی است؛ از این رو طلاب محترم نباید صِرفا به این امور آموزشی حوزه دلخوش باشند و به آن، از باب موضوعیّت نظر کنند. و این مقوله بسیار پیچیده است و باید در این امر، آسیب شناسی و کارشناسی، دقیق صورت پذیرد، که در این مقال مختصر نگنجد.

وی خاطرنشان کرد: در بحث کلی آموزش در حوزه ها، دو نگاه متفاوت وجود دارد:

1) برنامه آموزشی مدوّن و مصوّب شورای  محترم مدیریّت حوزه است که طلاب خواه ناخواه  باید بدان بپردازند.

 2)فکر و اندیشه شخصی طلاب در رشد و پیشرفت جهت علمی است،  یعنی چگونه و از چه زاویه به طلبگی و آموزش، نظر کند. یعنی بر فرض، در طی دوره آموزش سه سال ادبیات عرب  ولو در امتحانات حوزه، نمره خوبی گرفته باشد؛ ولی مثلا بر اِعراب قرآن تسلّط لازم را ندارد؛ می توان گفت این شخص مستغنی از آموزش ادبیات عرب است.

استاد ابوالفضل رهنما اضافه نمود: اشکال کار از کجاست؟

آیا اشکال در نحوه آموزش استاد است؟

آیا اشکال در متون درسی است؟

آیا اشکال در عدم ارتباط بین آموخته ها  ومطالب علمی است؟

آیا اشکال در عدم توجّه  به آموزش کاربردی است؟

وی افزود: در وهله اول به نظر می رسد که عمده اشکال در آموزش فعلی طلاب محترم، دو مطلب اساسی است:

1) عدم عنایت به آموزش کاربردی علوم حوزوی است.

2) کم رنگ شدن مباحثه بین طلاب است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: هر چه در اهمیّت و کارکرد مباحثه گفته شود، کم است؛ به اعتراف کارشناسان علم آموزش، سیستم آموزشی حوزوی به واسطه همین مباحثه، در میان سیستم های آموزشی مطرح در دنیا، رقیب و نظیر  ندارد و باید به همّت طلاب گرامی و اساتید محترم، التفات به امر شریف مباحثه، در حوزه، دوباره راه اندازی و احیا شود.

وی خاطرنشان کرد: البته عوامل دیگر هم در کاستی آموزه دخیل است؛ مانند:

1) تحجّر به امثله قدیمی و رایج در کتاب ها،

2) عدم آشنائی با غایت علوم حوزوی،

3) عدم پردازش مطالب علمی با مسائل مبتلا به،

4) عدم علاقه یا عدم حوصله اساتید برای فضا سازی علمی

5) عدم رعایت کافی در گزینش طلاب مستعد وعلاقه مند دارای جنبه بالقوه علمی و...

وی افزود: اگر طلاب از ابتدا  به آموزش کاربردی سوق داده شوند، نگاه به علم و ارزش آن دو چندان خواهد شد. و به مراتب، افزایش و جهش علمی همچون علمای سَلَف در حوزه ها را  شاهد خواهیم بود.

استاد ابوالفضل رهنما خاطرنشان کرد: در این بین طلاب محترم، مدیریّت زمان و روش های تند خوانی و روش های مطالعه و خلاصه نویسی و دیگر روش های آموزشی نوین و مجازی را باید فرا بگیرند ونسبت به آنها مهارت کامل، کسب کنند.

وی اضافه نمود: طلاب باید بر حفظ کردن مطالب به صورت دقیق همّت داشته باشند؛ به ویژه آیات قرآن، مطالب اعتقادی، روایی، علمی، تاریخی،  احکام و غیره و بر آنها تسلّط کافی داشته یا آنها را از حفظ باشند؛ به محتواسازی بیشتر از قالب بندی اهتمام بورزند. پنج کتاب را به طور کامل حفظ و یا حداقل، مسلّط باشند؛ درعلم صَرف، کتاب صرف میر. در علم نحو، کتاب هدایه یا صمدیّه. در علم معانی بیان، کتاب جواهر البلاغة و در علم منطق، کتاب المنطق مظفر و در علم اصول فقه، اصول الفقه مظفر.  به مجامع روایی به خصوص سفینة البحار انس داشته باشند. کتاب های علامه مجلسی را مطالعه کنند. کتاب های تفسیری را به خصوص تفسیر روایی مطالعه فرمایند و بر عمر شریفشان و بر هر امری گران قیمتی، حسّاس و مواظب باشند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: با جمعی از طلاب در خدمت استاد عزیزم آیت الله العظمی شیخ جواد تبریزی رحمة الله علیه بودم؛ پرسشی از کتاب جواهر پرسیدم. استاد پاسخ دادند. بعد از آن که ما را به مطالعه و دقّت در کتاب جواهر، سفارش کرد، فرمود: «ایامی که در نجف بودم، یک جمعه ای، چند ساعت کتاب جواهر را مطالعه کردم؛ متوجه شدم که در این مدت، بیش از چند صفحه، مطالعه نکرده ام. بعد با خودم گفتم: من کی این مجلد و مجلدات دیگر را مطالعه خواهم کرد؟ با خودم برنامه گذاشتم به لطف خدا، در مدتی، تمام مجلدات کتاب جواهر را خواندم»

وی  افزود: پس امر اصلی در این بین، حرکت شخصی طلاب محترم است. یعنی طلاب محترم باید به فکر خودشان باشند. شما ملاحظه می فرمائید که مراجع تقلید، اساتید بزرگ، سخنرانان موفق و روحانیت تأثیرگزار در جامعه با سعی و تلاش مضاعف بدون آنکه محدودّیت و ملولیّت در آموزش، برای خود قائل شوند، به قلّه های علمی و توانمندی و مهندسی شخصیّت و توسعه اخلاقی و علمی، نائل نمی شوند.

استاد ابوالفضل رهنما خاطرنشان کرد: خدمت مرحوم محقق محمودی صاحب مستند و مدارک نهج البلاغه و ... رسیدم. ایشان به سخن حضرت آیت الله العظمی صافی دامت برکاته به اندازه دو محقق کار کرده است. عرض کردم آقا ما تمام کتاب ها را تا آخرش خواندیم، کتاب مکاسب شیخ را بعد از آنکه خواندم؛ رساله های بعد از کتاب خیارات مانند تقیّه و عدالت و ...  را نیز خواندم؛ ایشان فرمود: ما در نجف، کتاب طهارت شیخ را از اول تا به آخر، حداقل دو مرتبه، مباحثه کرده ایم.

وی اضافه نمود: خود طلاب بدون هیچ اهرم فشار بیرونی، باید بازوان اراده را بالا بزنند؛ کمر همّت را محکم ببندند؛ شور و شوق علمی را در کام لذیذ بدانند تا موفقیّت را در آغوش بگیرند؛ و این امر میسّر نمی شود؛ مگر حداقلّ در ظاهر امر،  به متمرکز بودن در علم واحد و مستند بودن در مطالب علمی و در باطن امر، درخواست توفیق الهی و امدادهای معنوی از قطب دائره امکان حضرت صاحب الزمان عجّل الله تعالی فرجه الشریف.

استاد ابوالفضل رهنما در پایان این گفتگوی صمیمانه با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ان شاء الله در امر طلبگی دچار خسران نشویم. المستغاث بک یا صاحب الزمان اللهم عجل لولیک الفرج.

/270/260/20/