انسان زیرک مؤمن، منافقان را دشمنان سرسخت پنهانی خودش می داند؛ زیرا اسلام از ابتدا تا به امروز ضربه ای که به واسطه منافقان خورده به واسطه یهودیان و مشرکان نخورده بود.

استاد ناصر ابراهیمی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، به ادامه بحث در موضوع «دشمن شناسی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در این گفتگو به «دشمنان معرفی شده از سوی قرآن و آیات الهی» اشاره نمود: قرآن کتاب هدایت و برنامه زندگی انسان است که اصول صحیح زیستن را برای بشر به ارمغان آورده است. قرآنی که «تبیانا لکلّ شیء» است. از جمله موارد مهمی که در قرآن به آن اشاره دارد، درباره دشمن شناسی است.

وی در همین راستا به آیه 82 از سوره مبارکه صاد را مورد بررسی قرار داد که خدا در این آیه بزرگترین دشمنان بیرونی بر علیه انسان را شیطان می داند: «قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِين» (گفت: به عزتت سوگند همه آنان را گمراه مى‏ كنم) (ص: 82)

استاد ابراهیمی در ادامه افزود: این آموزه های قرآنی هم دشمنان ما را به ما می شناساند و هم روش و شیوه های مبارزه با آنان را برای ما معرفی می کند. مولا علی علیه السلام فرمودند: «مَنْ نَامَ لَمْ يُنَمْ عَنْه‏»؛ هر کس آسوده بخوابد، دشمن او بیدار و هوشیار است.

وی اضافه نمود: از این رو بدون بصیرت و هوشیاری و دشمن شناسی نمی توان بر توطئه های دشمنان پیروز شد و متأسفانه برخی از افراد به ظاهر روشنفکر ادعا می کنند که جامعه ما دشمن ندارد و وجود دشمن توهّمی بیش نیست؛ در حالی که در عالم طبیعت در بین موجودات نیز دشمنانی وجود دارد؛ مثلا در بین حیوانات، دشمن خرگوش سگ ها هستند و دشمن گوسفندان، روباه و گرگ ها و شیرها هستند؛ دشمنان انسان هم بر 2 گروه اند:

الف) داخلی که همان نفس است.

ب) خارجی که همان شیاطین انس و جنّی اند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به دشمنان معرفی شده از سوی قرآن پرداخت؛ هرگاه انسان، دشمن درونی را تشخیص بدهد، طبعا از خودش دفاع می کند و دشمن درونی بدترین دشمنان ما هستند؛ زیرا انسان از آنها غافل می شوند و از نقشه های دشمنان بی خبر و غافل می شوند.

دشمن درونی بر اساس آیه قرآن

استاد ناصر ابراهیمی در این بخش از گفتگو افزود: مهمترین دشمنان درونی انسان، نفس خود انسان است، زیرا در سوره یوسف آیه 53 یوسف پیامبر از نفس اماره اش پناه به خدا می برد:

«وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيم» (من نفس خود را تبرئه نمی کنم؛ زیرا که نفس قطعا به بدی ما را امر می کند؛ مگر کسی که خدا به او رحم نماید)

 این استاد حوزه علمیه قم در ادامه به آیه 53 از سوره مبارکه اسراء اشاره نمود: «وَ قُلْ لِعِبادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوًّا مُبِيناً» (و به بندگانم بگو: سخنى را كه نيكوتر است، بگويند زيرا شيطان ميان آنان [به سبب سخنان زشت و بى ‏منطق‏] دشمنى و نزاع مى ‏افكند، زيرا شيطان همواره براى انسان دشمنى آشكار است.)

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: در غرر الحکم، ص: 797 روایتی از امیر مؤمنان علیه السلام آمده است که فرمود: هوای نفس هر کسی دشمن ترین دشمنان اوست. و از این رو باید کوشش کرد تا بر آن غالب و پیروز گردد و الا هلاکت در پی خواهد داشت.

وی در کلامی دیگر از مولا علی علیه السلام خاطرنشان کرد: آن کس که با روزگار دشمنی کند، هلاک خواهد شد؛ (تحف العقول)

این استاد حوزه علمیه قم به روایتی دیگر از امیر مؤمنان علیه السلام اشاره نمود؛ در غرر الحکم ص 203 مولا علی علیه السلام فرمودند: دشمن ترین دشمنان هر کسی غضب، شهوات و هوای نفس اوست.

وی افزود: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «اعدا عدوّک نفسک التی بین جنبیک» دشمن ترین دشمنان تو نفس توست که تمام وجود تو را فرا گرفته است.

استاد ابراهیمی در ادامه بیان کرد: مولا علی علیه السلام فرمودند: «لا عدوّ یحاربه اعدی من ابلیس» انسان در جنگ با دشمنی کینه توزتر از شیطان روبرو نیست. (بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏24، ص: 386)؛ یعنی بدترین دشمن بیرون انسان شیطان است، زیرا خود شیطان به خدا گفت:

«قال فبعزّتک لأغوینّهم اجمعین» (به عزت و جلال خودت قسم همه انسان ها را گمراه و منحرف می کنم.) (ص 83)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه به آیات 1 و 2 از سوره مبارکه ممتحنه پرداخت: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ قَدْ كَفَرُوا بِما جاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهاداً فِي سَبِيلِي وَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِما أَخْفَيْتُمْ وَ ما أَعْلَنْتُمْ وَ مَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ (1) إِنْ يَثْقَفُوكُمْ يَكُونُوا لَكُمْ أَعْداءً وَ يَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ وَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالسُّوءِ وَ وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُون (2)»

(اى اهل ايمان! دشمنان من و دشمنان خودتان را دوستان خود مگيريد، شما با آنان اظهار دوستى مى ‏كنيد، در حالى كه آنان به طور يقين به آنچه از حق براى شما آمده كافرند، و پيامبر و شما را به خاطر ايمانتان به خدا كه پروردگار شماست [از وطن‏] بيرون مى‏ كنند، [پس آنان را دوستان خود مگيريد] اگر براى جهاد در راه من و طلب خشنوديم بيرون آمده ‏ايد [چرا] مخفيانه به آنان پيام مى ‏دهيد كه دوستشان داريد؟ در حالى كه من به آنچه پنهان مى ‏داشتيد و آنچه آشكار كرديد داناترم، و هر كس از شما با دشمنان من رابطه دوستى برقرار كند، مسلماً از راه راست منحرف شده است. (1)

اگر بر شما چيره شوند، دشمنانتان خواهند بود، و دست‏هايشان را [به اسارت، آزار و كشتن‏] و زبان‏ هايشان را به [بدگويى، تحقير و ناسزا] بر ضد شما مى‏ گشايند، و آرزو دارند كه اى كاش شما هم كافر شويد.) (2)

وی در همین راستا خاطرنشان کرد: خلاصه آیات مذکور بر این قرار است که دشمن خدا و خودتان را دوست نگیرید که همان شیطان و دشمن بیرونی است.

استاد ناصر ابراهیمی در ادامه بیان کرد: انسان زیرک باید دشمن شناس باشد که یکی از دشمنان قوی او شیطان است؛ زیرا خدای تبارک و تعالی در سوره فاطر فرمود: «إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّما يَدْعُوا حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحابِ السَّعِير»  (شیطان از دشمنان حتمی توست بین تو واقعا او را دشمن بدار.) (فاطر: 6)

وی در ادامه افزود: راغب اصفهانی درباره «عدوّ» که معادل با دشمنی است، گفته است: عدوّ تجاوز و گذشتن از حدّ است.

وی در ادامه بیان کرد: انسان زیرک مؤمن باید دشمن شناس باشد، و باید بداند که مشرکان نیز از دشمنان سرسخت او هستند زیرا خدا در سوره مائده آیه 82 می فرماید:

«وَ لَوْ كانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ النَّبِيِّ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِياءَ وَ لكِنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ فاسِقُون» (اگر به خدا و پيامبر و آنچه بر او نازل شده ايمان مى ‏آوردند، [از بركت آن ايمان‏] كفّار و مشركان را سرپرست و دوست خود نمى ‏گرفتند ولى بسيارى از آنان فاسق‏ اند.) (مائده: 81)

وی افزود: خلاصه آیه در این است که دشمن یهود و دوستی نصاری و مشرکان با مسلمانان آشکار است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: انسان زیرک مؤمن، منافقان را دشمنان سرسخت پنهانی خودش می داند؛ زیرا اسلام از ابتدا تا به امروز ضربه ای که به واسطه منافقان خورده به واسطه یهودیان و مشرکان نخورده بود. در سوره بقره می خوانیم:

«فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُون» (در دلِ آنان بيمارىِ [سختى از نفاق‏] است، پس خدا [به كيفرِ نفاقشان‏] بر بيماريشان افزود، و براى آنان در برابر آنچه همواره دروغ مى‏گفتند، عذابى دردناك است.) (بقره: 10)

وی اضافه نمود: حقیقت وجودی هر انسانی قلب اوست و اگر کسی همانند منافقان مرضی آن هم مرض کینه توزی نسبت به امامان و شیعیان و مسلمانان دارند، دیگر نمی توان گفت که آنان آدم هستند؛ زیرا مراد از قلب در قرآن حقیقت وجود انسان یعنی جان و روح اوست، از آیات قرآن فهمیده می شود که قلب و روح آدمی همچون جسم او دارای 3 حالت است:

سلامت

بیماری

و مرگ

استاد ناصر ابراهیمی در همین راستا خاطرنشان کرد: در سوره شعراء آیات 88 و 89 فرمود: در آن روز قیامت مال و فرزندان سود نمی بخشند، مگر کسی که با قلبی سالم به پیشگاه الهی آید.

يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُون (88) إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيم (89)

وی افزود: در مورد بیماری قلب در سوره بقره آیه 10 فرمود: در دل های منافقان یک نوع بیماری است و درمان این بیماری ایمان واقعی به خدا و توبه حقیقی به درگاه الهی است؛ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: من از مؤمنان و مشرکان از امّت خودم هراس و ترس ندارم، زیرا مؤمنان به واسطه ایمان مانع ضرر می شوند و مشرکان هم که خدا آنان را رسوا کرد؛ ولی از دست منافقان بر شما مؤمنان هراس دارم؛ زیر که با زبان علم آنان می ریزد اما در دل اعمال جهل و کفر دارند و کلام منافقان بر حسب ظاهر برای شما دل پذیر ولی در پنهان کارهای زشت انجام می دهند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در سوره احزاب آیه 60 اخطار شدید به مزاحمان و شایعه پراکنان دارد.

«لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ثُمَّ لا يُجاوِرُونَكَ فِيها إِلَّا قَلِيلا» (اگر منافقان و آنان كه در دل‏هايشان بيمارى [ضعف ايمان‏] است و آنان كه در مدينه شايعه‏هاى دروغ و دلهره‏ آور پخش مى‏ كنند [از رفتار زشتشان‏] باز نايستند، تو را بر ضد آنان بر مى ‏انگيزيم [كه يا تبعيدشان كنى يا با آنان بجنگى‏]، آن گاه در اين شهر جز اندكى [كه خالص و پاك هستند] در كنار تو نخواهند ماند.) (احزاب: 60)

وی افزود: از لحن آیه بر می آید که سه گروه در مدینه به خرابکاری مشغول بودند:

الف: منافقان که برای براندازی اسلام می کوشیدند.

ب: اراذل و اوباش که از آنان به بیماردلان تعبیر شده است.

ج: گروه شایعه پراکنان؛ که به ویژه هنگامی که پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم و ارتش اسلام به غزوات می رفتند، به تضعیف روحیه بازماندگان می پرداختند و خبرهای دروغین از شکست پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و مؤمنان می دادند.

وی افزود: این احتمال هم وجود دارد که این برنامه های تخریبی سه گانه مذکور، همگی کار منافقان بود و جداسازی آنان از یکدیگر جداسازی اوصاف است و نه اشخاص. (نمونه 17/430)

استاد ناصر ابراهیمی در ادامه خاطرنشان کرد: مرجف در «المرجفون» در لغت به معنای شایعه پراکنی و ایجاد کننده رعب و وحشت تفسیسر شده است؛ یعنی کسانی که در جامعه اسلامی پرده دری می کنند و کلام و اعمال خود دیگران را به انحراف می کشانند و امنیت روانی و آبرویی و اقتصادی و... مسلمانان را تهدید می کنند.

وی افزود: یکی از دشمنان ما مجرم است، مجرم کسانی هستند که به صورت آشکار گناه می کنند و در واقع به اشاعه فحشاء و فساد مشغول باشند. امام رضا علیه السلام فرمودند:

«خُصَمَاءُ اللَّهِ وَ أَعْدَاؤُهُ فِي أَرْضِهِ شُرَّابُ الْخَمْرِ وَ الزُّنَاة» (دشمنان خدا در واقع همان دشمنان ما در روی زمین: شرابخواران و زنانکاران( (بحار الأنوار (ط - بيروت)، ج‏76، ص: 142)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: در سوره مائده، آیه 51 می خوانیم:

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصارى‏ أَوْلِياءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِين»

(اى اهل ايمان! يهود و نصارى را سرپرستان و دوستان خود مگيريد، آنان سرپرستان و دوستان يكديگرند [و تنها به روابط ميان خود وفا دارند]. و هر كس از شما، يهود و نصارى را سرپرست و دوست خود گيرد از زمره آنان است بى ‏ترديد خدا گروه ستمكار را هدايت نمى‏ كند.)

وی افزود: مولا علی فرمودند:

«أَصْدِقَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ وَ أَعْدَاؤُكَ ثَلَاثَةٌ فَأَصْدِقَاؤُكَ صَدِيقُكَ وَ صَدِيقُ صَدِيقِكَ وَ عَدُوُّ عَدُوِّكَ وَ أَعْدَاؤُكَ عَدُوُّكَ‏ وَ عَدُوُّ صَدِيقِكَ‏ وَ صَدِيقُ‏ عَدُوِّك‏» (نهج البلاغة (للصبحي صالح)، ص: 528)

استاد ناصر ابراهیمی در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای استاتید خاطرنشان کرد: در سوره حجرات آیه 9 می خوانیم:

«وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى‏ فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِي‏ءَ إِلى‏ أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ»

(و اگر دو گروه از مؤمنان با يكديگر بجنگند، ميان آنها صلح و آشتى برقرار كنيد، و اگر يكى از آن دو گروه بر ديگرى تجاوز كند، با آن گروهى كه تجاوز مى ‏كند، بجنگيد تا به حكم خدا بازگردد. پس اگر بازگشت، ميانشان به عدالت و انصاف، صلح و آشتى برقرار كنيد و همواره دادگرى را پيشه سازيد كه خدا دادگران را دوست دارد. (حجرات: 9)

وی در ادامه افزود: خلاصه این آیه در این است که یکی از مصادیق دشمنان خدا و ما تجاوزگرانند.

/270/260/20/