صاحب هر كاري به سه صفت نياز دارد تا به كسب و كار خود رونق دهد: اول اين كه در كار خود مهارت كامل داشته باشد. دوم اين كه در كار خود امين و درستكار باشد و اهل تقلب و نيرنگ نباشد. سوم اين كه با هر كس كه به او مراجعه مي كند و براي او كار مي آورد برخورد نيكو داشته باشد تا مشتريان خود را فراري ندهد.

به مناسبت نامگذاری امسال، به «جهش تولید»، استاد رضا محققیان با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به ادامه گفتگو در موضوع «وظائف كارگر و آداب و مستحبات كسب و كار» پرداخت.

این استاد سطوح عالی بعد از اشاره به «شروع کار با نام خدا» و «نیت و قصد هنگام کار، به عنوان برخی از آداب و مستحبا کسب و کار، به بیان دیگر موارد در این زمینه پرداخت.

3- برخورد خوب  با مشتري و كارفرما

استاد محققیان در این زمینه خاطرنشان کرد: براي يك كارگر يا كارمند لازم است، با مشتري و ارباب رجوع، برخورد نيكو و اسلامي داشته باشد و با اخلاق نيكو و برخورد خوب، مشتري را جذب نموده و ارباب رجوع را با خشنودي روانه كند.

پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرمايد: شما اين قدرت مالي را نداريد، كه با بذل اموالتان مردم را جذب نموده و با اين كار آنها را خشنود كنيد ولي مي توانيد با گشاده رويي و برخورد نيكو با آنها ملاقات كنيد.

«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم  يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ فَالْقَوْهُمْ بِطَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حُسْنِ الْبِشْرِ» (عاملي، شيخ حر، وسائل الشيعة، ج 12 :ص:  (160

وی در ادامه به کلامی از امام صادق عليه السلام اشاره نمود که مي فرمايد: صاحب هر كاري به سه صفت نياز دارد تا به كسب و كار خود رونق دهد: اول اين كه در كار خود مهارت كامل داشته باشد. دوم اين كه در كار خود امين و درستكار باشد و اهل تقلب و نيرنگ نباشد. سوم اين كه با هر كس كه به او مراجعه مي كند و براي او كار مي آورد برخورد نيكو داشته باشد تا مشتريان خود را فراري ندهد.

^{«مواعظ الصادق جعفر بن محمد علیهما السلام قال كل ذي صناعة مضطر إلى ثلاث خلال يجتلب بها المكسب و هو أن يكون حاذقا بعمله مؤديا للأمانة فيه مستميلا لمن استعمله» (مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج: 75، ص: 235)}

4- رعايت وقت نماز هنگام اشتغال به كار

استاد رضا محققیان خاطرنشان کرد: انسان باید در وقت نماز كسب و كار خود را تعطيل كند و به نماز مشغول گردد، تا هم كسب و كار او بركت يابد و هم از ثواب عظيم نماز بهرمند گردد.

وی در ادامه به کلام خداوند متعال پرداخت که درباره این افراد، در قرآن کریم مي فرمايد: «رجال لا تلهيهم تجاره و لابيع عن ذكر الله واقام الصلوه وايتا الزكوه يخافون يوما تتقلب فيه القلوب و الابصار»

(مرداني كه تجارت و خريد و فروش آنها را از ياد الهي باز نمي دارد و نماز را به پا مي دارند و زكات مي دهند و مي ترسند از روزي كه چشمها و دلها زير و رو مي گردد.)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم به کلام امام صادق عليه السلام اشاره نمود که در تفسير اين آيه مي فرمايد: آنها مشغول به كسب و كار و تجارت بودند، ولي هر گاه وقت نماز مي شد، كار را تعطيل نموده و به نماز مشغول مي شدند و پاداش آنها از كساني كه مشغول تجارت نبودند، بيشتر است.

«وَ رُوِيَ عَنْ رَوْحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ قَالَ كَانُوا أَصْحَابَ تِجَارَةٍ فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلَاةُ تَرَكُوا التِّجَارَةَ وَ انْطَلَقُوا إِلَى الصَّلَاةِ وَ هُمْ أَعْظَمُ أَجْراً مِمَّنْ لَمْ يَتَّجِرْ » (شيخ صدوق،محمد بن علي، من لايحضره الفقيه، ج: 3، ص: 192)   

وی افزود: در حديث ديگري حضرت در تفسير اين آيه مي فرمايد: برخي افراد قصه گو چنين مي گويند: اين افراد، كاسب و تاجر نبودند ولي اشتباه مي گويند. اين افراد تاجر و كاسب بودند، هر گاه وقت نماز مي شد، كار را تعطيل نموده و به نماز مشغول مي شدند.

«عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ  علیه السلام ... يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ إِلَى آخِرِ الْآيَةِ يَقُولُ الْقُصَّاصُ إِنَّ الْقَوْمَ لَمْ يَكُونُوا يَتَّجِرُونَ كَذَبُوا وَ لَكِنَّهُمْ لَمْ يَكُونُوا يَدَعُونَ الصَّلَاةَ فِي مِيقَاتِهَا وَ هُمْ أَفْضَلُ مِمَّنْ حَضَرَ الصَّلَاةَ وَ لَمْ يَتَّجِرْ» (طوسي، محد بن حسن، تهذيب الأحكام، ج: 6، ص: 326)

استاد رضا محققیان خاطرنشان کرد: دليل بيشتر بودن ثواب آنها اين است كه آنها به خاطر خدا از كسب و كار در وقت نماز مي گذرند و صبر بر عبادت و اطاعت خدا دارند و به همين جهت خداوند در آخرت ثواب بيشتري به آنها مي دهد و از فضل خود به آنها رزق فراوان مي دهد.

5- پرهيز از كم كاري

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مزدي كه به كارگر داده مي شود، در مقابل كاري است كه انجام مي دهد، بنابراين بايد كار خود را به خوبي انجام دهند، تا مزدي كه براي آن مي گيرند، حلال باشد و مواظب باشد، با كم كاري يا تقلب در كارمزد و اجرت خود به حرام نیفتند. زيرا مزدي كه مي گيرد، در مقابل كاري است كه انجام مي دهد. اگر كار را انجام ندهد، تصرف او در اجرتي كه مي گيرد اشكال دارد.

مزد و پاداش به مقدار كار

وی در همین زمینه به بیان ماجرایی پرداخت: هيزم شكني كه روزانه از جنگل هيزم تهيه مي نمود و مخارج خود را بواسطه آن مي گذرانيد، روزي در جنگل مشغول شكستن درختي بود. مردي آمد رو به رويش نشست و هر وقت هيزم شكن تبري به درخت مي زد. آن مرد صدايي از دهان خود خارج مي كرد (هه! صدايي كه هنگام شكستن هيزم يا كار ديگري بعضي از خود در مي آورند.)

هيزم شكن با خود گفت شايد او ديوانه است. پس كارش كه تمام شد و پشته را بست، به شهر آورده، به مردي فروخت. وقتي پول آن را گرفت، همان مرد جلو آمده گفت: از پولي كه گرفته اي سهم مرا هم بده. هيزم شكن با تعجب پرسيد: تو چه سهمي داري؟ آن مرد گفت: من با تو در شكستن هيزم شريكم.

هيزم شكن از دادن پول امتناع ورزيد. بالاخره شكايت پيش قاضي بردند، قاضي از مرد مدعي پرسيد: تو در هيزم شكستن چگونه شركت كرده اي؟ او جواب داد: من در مقابل اين مرد نشسته بودم، هر وقت او تبر بلند مي كرد و به هيزم ها مي زد، من مي گفتم: هه، همين طور تا آخر هيزم ها در كار با او شريك هستم و در هر ضربتي ناله اي نموده ام از اين جهت با او شريكم.

قاضي گفت: راست مي گويي، بايد مزدت را بگيري.

آن گاه رو كرد به هيزم شكن و گفت: پول هايي كه گرفته اي در يك دست بگير و دانه دانه در دست ديگر خود بريز. به مدعي هم گفت: اينك تو صداي برخورد پول ها را بگير. زيرا حق تو همان است (الرنه اجره الانه) جرنگ جرنگ و صداي پولها مزد هه هه گفتن تو است.

6- صدقه قبل از شروع به هركار

استاد رضا محققیان در این رابطه به کلام امام جعفرصادق عليه السلام اشاره نمود که فرمود: با مرد منجمي كه در ستاره شناسي مهارت داشت، يك قطعه زمين مشترك داشتيم. تصميم گرفتيم، آن را تقسيم كنيم، تا سهم هر كدام مجزا شود، شريك منجم من امروز و فردا مي كرد، تا به خيال خود زمان مناسبي پيدا كند و در موقع تقسيم، قسمت مرغوب تر نصيب او شود. بالاخره روزي را تعيين كرد و زمين را تقسيم كرديم.

ولي بر خلاف انتظار و پيش بيني ها ي او، قسمت مرغوب تر زمين نصيب من و قسمت نامرغوب، بهره او گرديد. او با نهايت تأسف و ناراحتي، دست بر دست خود زده و مي گفت: من روزي بدتر از امروز نديده ام. پرسيدم براي چه؟ گفت: من خودم در ساعتي مسعود و نيكو آمدم و شما را در ساعتي منحوس و بد براي تقسيم زمين آوردم، تا تقسيم به سود من باشد. ولي اكنون مي بينم كه بهترين قسمت زمين، نصيب شما شده است.

حضرت فرمود: من به او گفتم: بگذار حديثي از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم برايت بگويم:

پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هر كس دوست دارد، كه خداوند نحوست و بد بودن روز او را برطرف كند، در اول صبح آن روز صدقه دهد و هم چنين اگر دوست داشته باشد خداوند نحس بودن شب او را برطرف كند، شب خود را با صدقه دادن آغاز نمايد.

من قبل از اين كه براي تقسيم زمين بيايم، قدم اول را با دادن صدقه شروع كردم و اگر تو نيز به دستور پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم عمل كني و كارهايت را با صدقه دادن شروع كني برايت از علم نجوم بهتر است.

7- استقامت در كار و استاد ابوالحجاج

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: فردي كه كاري را به عهده مي گيرد، بايد در آن كار استقامت به خرج بدهد و كار خود را به پايان برساند و نبايد به خاطر خسته شدن يا دير نتيجه دادن كار مأيوس شود.

وی در ادامه بیان کرد: روزي از ابوالحجاج اقصري كه استادي عارف و زاهد بود، پرسيدند: شما شاگردي كدام استاد را كرده ايد.

در پاسخ گفت: استاد من جعل بود. خيال كردند شوخي مي كند.

ابوالحجاج متوجه شده به آنها گفت: شوخي نمي كنم.

سؤال كردند: شما از جعل چگونه آموختيد؟

جواب داد: در يكي از شب هاي زمستان بيدار بودم، متوجه جعلي شدم كه مي خواهد، از پايه چراغ بالا رود. چون پايه صيقلي بود، پيوسته مي لغزيد و بر زمين مي افتاد. در آن شب شمردم هفتصد مرتبه بالا رفت، باز بر زمين افتاد و هيچ خسته و منصرف نشد. بسيار در شگفت شدم. آن گاه براي انجام نماز صبح از اطاق بيرون رفتم پس از نماز خواندن برگشته ديدم بالاخره موفق شده و از پايه بالا رفته و در كنار فتيله ي چراغ  نشسته است. آن چه بايد از اين حيوان تعليم بگيرم، گرفتم و دانستم براي رسيدن به هر مقصودي استقامت و كوشش لازم است.

جدا شد يكي چشمه از كوهسار                     به ره گشت ناگه به سنگي دچار

به نرمي چنين گفت با سنگ سخت                 كرم كرده راهي ده اي نيكبخت!

گران سنگ تيره دل سخت سر                     زدش سيلي و گفت: دور اي پسر

نجنبيدم از سيل درياي گران                         كه اي تو كه پيش تو جنبم زجاي

نشد چشمه از پاسخ سنگ سرد                      بكندن در استاد و ابرام كرد

بسي كند و كاويد و كوشش نمود                   كز آن سنگ خارا رهي برگشود

زكوشش بهر چيز خواهي رسيد                    بهر چيز خواهي كماهي رسيد

برو كارگر باش و اميدوار                          كه از يأس جز مرگ نايد ببار

گرت پايداري است در كارها                       شود سهل پيش تو دشوارها

توكل به خدا در سختي كار

استاد رضا محققیان خاطرنشان کرد: انسان بايد كارهاي خود را با توجه و ياد خدا شروع كند و وقتي كار خود را انجام داد، براي نتيجه دادن آن اميد به خدا داشته باشد و به خدا توكل كرده و نتیجه کار را به او واگذار كند.

وی افزود: امير المومنين عليه السلام مي فرمايد: هر كس به خدا اميد داشته باشد، خداوند او را خشنود گرداند و هر كس به خدا توكل كند، او كارهايش را به عهده گيرد.

«قال أمير المؤمنين علیه السلام من وثق بالله أراه السرور و من توكل عليه كفاه الأمور.» (مجلسي، محمد باقر، بحارالانوار، ج: 68، ص: 151)

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: آري انسان براي اين كه موفق شود و كارش به نتيجه برسد، بايد از خداوند كمك بخواهد و تكيه گاه او در كارها خداوند باشد و هرگز تكيه او به ثروت يا قدرت بازوي خويش نباشد. هر كس تكيه گاه و اعتماد او به غير خدا باشد، از همان ناحيه ضربه خواهد خورد.

وی در ادامه بیان کرد: دو صفت هست كه نبايد انسان به آنها تكيه و اعتماد كند: ثروت و قدرت بدن خويش. زيرا در حالي كه او را بي نياز مي بيني ناگهان نيازمند و ورشكست مي گردد و در حالي كه او را سالم مي بيني، ناگهان بيمار و عاجز مي گردد.

«وَ قَالَ علیه السلام لَا يَنْبَغِي لِلْعَبْدِ أَنْ يَثِقَ بِخَصْلَتَيْنِ الْعَافِيَةِ وَ الْغِنَى بَيْنَا تَرَاهُ مُعَافًى إِذْ سَقِمَ وَ بَيْنَا تَرَاهُ غَنِيّاً إِذِ افْتَقَرَ.» (سيد رضي، نهج البلاغة، كلمات القصار،)         

وی افزود: در حالي كه هر كس به خدا تكيه كند و بر او توكل كند، به يك قدرت بي نهايت تكيه نموده است.

استاد محققیان به کلام گهرباری از امام باقر عليه السلام اشاره نمود که در اين باره مي فرمايد: هر كس بر خدا توكل كند، شكست نخواهد خورد و موفق مي گردد.

«قال الباقر علیه السلام من توكل على الله لا يغلب و من اعتصم بالله لا يهزم .» (مجلسي،محمد باقر، بحارالانوار، ج: 68، ص:  151)   

/270/260/20/