گاه دیگر و درست تر آن است که بگوییم که فقط این معنا نیست؛ بلکه باید بپذیرفتیم که شامل مصادیق در زمان ما هم می شود، چون ما هم امام حیّ و حاضر داریم که در غیبتی طولانی است؛ ما هم با ویژگی هایی که داریم، خلافت را از حضرت صاحب الزمان دور می کنیم؛

به مناسبت ایام عزای سید و سالار شهیدان، استاد محمد عبدی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به شرح پاره ای از فقرات زیارت عاشورا پرداخت.

دور ماندن از خلافت ظاهری توسط مردم زمان ائمه اطهار

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو به لعن های آغازین زیارت عاشورا و صد لعن فقرات پایانی زیارت عاشورا اشاره و خاطرنشان کرد: برخی به درست بیان کرده اند که این بزرگواران شایسته مقام حکومت و خلافت بودند که مردم آن زمانه، ائمه اطهار را از آن بازداشتند.

وی در ادامه افزود: پس اگر این گونه معنا کنیم، کلّ زیارت عاشورا و لعن هایی که در آن هست و اشاره به ظلم ها، شامل کسانی می شود که در زمان ائمه علیهم السلام بوده اند و حقّ آنها را سلب نموده اند؛ به این ترتیب، جواب سؤال را می دهیم و خود را قانع می کنیم و تمام!

دور ماندن از خلافت ظاهری توسط مردم حاضر

استاد محمد عبدی اضافه نمود: نگاه دیگر و درست تر آن است که بگوییم که فقط این معنا نیست؛ بلکه باید بپذیرفتیم که شامل مصادیق در زمان ما هم می شود، چون ما هم امام حیّ و حاضر داریم که در غیبتی طولانی است؛ ما هم با ویژگی هایی که داریم، خلافت را از حضرت دور می کنیم؛

وی تأکید کرد: پس اگر خلافت ظاهری را بیان می کنیم، شامل این زمان هم می شود و وقتی لعن می فرستیم، آن خباثت های خودمان را هم لعن می کنیم و با لعن بر آن خبیث ها از خداوند متعال می خواهیم که خباثت آنها را از ما دور کند.  

دور ماندن ائمه اطهار از حقوقی که به گردن مردم زمانه دارند

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرات حقوقی نسبت به ما دارند؛ همانند حقوقی که امام نسبت به مأموم دارد. در بحار الانوار روایتی از امام باقر علیه السلام، یکی از حقوق امام نسبت به مردم آن است که مردم کلام او را بشنوند و از او اطاعت نمایند.

«... عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام مَا حَقُّ الْإِمَامِ عَلَی النَّاسِ قَالَ حَقُّهُ عَلَیْهِمْ أَنْ یَسْمَعُوا لَهُ وَ یُطِیعُوا قُلْتُ فَمَا حَقُّهُمْ عَلَیْهِ قَالَ یُقَسِّمُ بَیْنَهُمْ بِالسَّوِیَّةِ وَ یَعْدِلُ فِی الرَّعِیَّةِ فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ فِی النَّاسِ فَلَا یُبَالِی مَنْ أَخَذَ هَاهُنَا وَ هَاهُنَا» [بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الایمه الاطهار علیهم السلام - باب ۱۳ حق الإمام علی الرعیة و حق الرعیة علی الإمام - مجلد ۲۷، صفحه ۲۴۴]

وی در ادامه افزود: این بیان در حالی است که ما اعتقاد داریم آن انوار مطهره حیّ و حاضر هستند؛ چنان که حتی شهداء هم حیّ هستند و «عند ربّهم یرزقون» هستند؛ پس اهل بیت علیهم السلام به طریق اولی حیّ هستند و فانی نمی شوند؛ از این رو وقتی خودشان زنده اند، کلامشان هم زنده است؛ اوامرشان هم زنده است و لحظه به لحظه تجدید می شود.

استاد عبدی اضافه نمود: ما فکر نکنیم که کلام آنها صرفا در کتاب باید مطالعه شود و تنها برای همان کتاب مفید است! بلکه حضرت صادق علیه السلام همین اکنون هم در عالم معنا این کلام را می فرمایند و جاری است؛ چون منبع خودش زنده است، کلام هم از آن می جوشد؛ مانند دعای عرفه که امام حسین علیه السلام در آن زمان خواند اما آن را تمام شده به حساب نمی آوریم؛ بلکه هر سال می جوشد و تکرار در آن نیست.

وی خاطرنشان کرد: ما به تکرار قائل نیستیم؛ اگر این گونه بود که باید درباره قرآن هم قائل به تکرار می بودیم؛ چه اینکه باید گفت: یک بار قرآن را خوانده ایم و باید بس باشد! در حالی که فرموده اند: اگر صد بار هم بخوانیم باز ثواب دارد. آن بار اول با مرتبه دوم فرق می کند؛ چه اینکه یک پله ما را بالا آورد و مرتبه بعد، پله بعد است و همین طور پله های بعد.

استاد محمد عبدی در ادامه شمردن حقوق امام بر امت، به بحار الانوار مراجعه کرد که علامه مجلسی به نقل از نهج البلاغه می فرماید:

«نهج البلاغة قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فِی بَعْضِ خُطَبِهِ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ لِی عَلَیْکُمْ حَقّاً وَ لَکُمْ عَلَیَّ حَقٌّ فَأَمَّا حَقُّکُمْ عَلَیَّ فَالنَّصِیحَةُ لَکُمْ وَ تَوْفِیرُ فَیْئِکُمْ عَلَیْکُمْ وَ تَعْلِیمُکُمْ کَیْ لَا تَجْهَلُوا وَ تَأْدِیبُکُمْ کَیْ مَا تَعْلَمُوا وَ أَمَّا حَقِّی عَلَیْکُمْ فَالْوَفَاءُ بِالْبَیْعَةِ وَ النَّصِیحَةُ فِی الْمَشْهَدِ وَ الْمَغِیبِ وَ الْإِجَابَةُ حِینَ أَدْعُوکُمْ وَ الطَّاعَةُ حِینَ آمُرُکُمْ» [بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الایمه الاطهار علیهم السلام - باب ۱۳ حق الإمام علی الرعیة و حق الرعیة علی الإمام - مجلد ۲۷، صفحه ۲۵۱]

وی افزود: این موارد حقوقی است که همین اکنون هم برقرار است و حق امیر مؤمنان علیه السلام و حقّ امام عصر (عج) است که بر عهده مردم زمانه ما است؛ چه اینکه کلام معصومین واحد است؛ کسی که اطاعت نکند، در حقیقت حقّ آنها را زایل می نماید و در حق دیگران ظلم می کند.

جفای بر اهل بیت علیهم السلام

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در برخی از روایات بحث جفا هم مطرح شده است. از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده است:

«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِکَ بَعْدِی حُجَجُ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ وَ أَعْلَامُهُ فِی بَرِیَّتِهِ فَمَنْ أَنْکَرَ وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ أَنْکَرَنِی وَ مَنْ عَصَا وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ عَصَانِی وَ مَنْ جَفَا وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ جَفَانِی وَ مَنْ وَصَلَکُمْ فَقَدْ وَصَلَنِی وَ مَنْ أَطَاعَکُمْ فَقَدْ أَطَاعَنِی وَ مَنْ وَالاکُمْ فَقَدْ وَالانِی وَ مَنْ عَادَاکُمْ فَقَدْ عَادَانِی لِأَنَّکُمْ مِنِّی خُلِقْتُمْ مِنْ طِینَتِی وَ أَنَا مِنْکُمْ». [بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الایمه الاطهار علیهم السلام - باب ۵ أن من أنکر واحدا منهم فقد أنکر الجمیع - مجلد ۲۳، صفحه ۹۷]

وی در ادامه به حدیثی دیگر اشاره نمود که امام صادق علیه السلام به نقل از فرمایشات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

«... عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله قَالَ: مَنْ وُلِدَ لَهُ أَرْبَعَةُ أَوْلَادٍ لَمْ یُسَمِّ أَحَدَهُمْ بِاسْمِی فَقَدْ جَفَانِی» [بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الایمه الاطهار علیهم السلام - باب ۱۴ آداب العشرة معه صلی الله علیه و آله و تفخیمه و توقیره فی حیاته و بعد وفاته ص - مجلد ۱۷، صفحه ۳۰]

استاد عبدی در ادامه به روایتی دیگر در این زمینه پرداخت:

«قَالَ علیه السلام مَنْ قَالَ بِالتَّشْبِیهِ وَ الْجَبْرِ فَهُوَ کَافِرٌ مُشْرِکٌ وَ نَحْنُ مِنْهُ بُرَءَاءُ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ یَا ابْنَ خَالِدٍ إِنَّمَا وَضَعَ الْأَخْبَارَ عَنَّا فِی التَّشْبِیهِ وَ الْجَبْرِ الْغُلَاةُ الَّذِینَ صَغَّرُوا عَظَمَةَ اللَّهِ تَعَالَی فَمَنْ أَحَبَّهُمْ فَقَدْ أَبْغَضَنَا وَ مَنْ أَبْغَضَهُمْ فَقَدْ أَحَبَّنَا وَ مَنْ وَالاهُمْ فَقَدْ عَادَانَا وَ مَنْ عَادَاهُمْ فَقَدْ وَالانَا وَ مَنْ وَصَلَهُمْ فَقَدْ قَطَعَنَا وَ مَنْ قَطَعَهُمْ فَقَدْ وَصَلَنَا وَ مَنْ جَفَاهُمْ فَقَدْ بَرَّنَا وَ مَنْ بَرَّهُمْ فَقَدْ جَفَانَا وَ مَنْ أَکْرَمَهُمْ فَقَدْ أَهَانَنَا ....» [بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الایمه الاطهار علیهم السلام - باب ۱۳ نفی الجسم و الصورة و التشبیه و الحلول و الاتحاد و أنه لا یدرک بالحواس و الأوهام و العقول و الأفهام - مجلد ۳، صفحه ۲۹۴]

سوار نشدن بر کشتی نجات

وی خاطرنشان کرد: می بینیم که دایره این بحث گسترش می یابد؛ بحث ظلم و جفا و دور کردن حق از آنها و زایل کردن مقام آنها مطرح است اما بیشتر به جلو برویم؛ می دانیم یکی از مقامات باطنی اهل بیت علیهم السلام مقام هدایت بشر است و آنها سفینة النجاة هستند؛ اگر کسی رو بر می گرداند در حالی که آنها دستشان را دراز کردند؛ آنها هم شامل بحث ما می گردند.

«وَ ما لَكُمْ لا تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ لِتُؤْمِنُوا بِرَبِّكُمْ وَ قَدْ أَخَذَ مِيثاقَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِين» (و شما را چه شده كه به خدا ايمان نمى ‏آوريد؟ در حالى كه پيامبر شما را دعوت مى‏ كند تا به پروردگارتان ايمان آوريد و بى ‏ترديد خدا [از طريق عقل و فطرت بر ايمان آوردنتان‏] پيمان گرفته است، اگر باور داريد.) (حدید: 8)

وی افزود: آن انوار مطهره که کار خودشان را می کنند و هدایت باطنی را انجام می دهند و دعوت به ربّ الأرباب می کنند ولی کسی که دست خودش را دراز نمی کند تا از آنها تمسک یابد و نجات یابد، مقام هدایت را از آنها دفع می کند.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اگر می گوییم آنها از خلافت ظاهری دور نگاه داشته شده اند، باید دانست که این خلافت ظاهری برای هدایت بشر بوده است و برای بیان شریعت بوده است؛ آن مقام هدایت باطنی هم این گونه است و کسی که رو بر می گرداند، به آن بزرگواران جفا می کند و مقام هدایت آنها را زایل می کند و به این ترتیب می بینیم که دایره وسیع تر شده است.

استاد محمد عبدی در ادامه به آیه ای اشاره کرد که مزد زحمات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را «مودت نسبت به ذی القربی» معرفی می کند.

«ذلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‏ وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيها حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ» (اين است چيزى كه خدا آن را به آن بندگانش كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده ‏اند، مژده مى ‏دهد. بگو: از شما [در برابر ابلاغ رسالتم‏] هيچ پاداشى جز مودّت نزديكان [يعنى اهل بيتم‏] را نمى ‏خواهم. و هر كس كار نيكى كند، بر نيكى‏ اش مى‏ افزاييم يقيناً خدا بسيار آمرزنده و عطاكننده پاداش فراوان در برابر عمل اندك است.) (شوری: 23)

وی اضافه نمود: نکته اینجا است که اگر کسی می توانست مودت کامل نسبت به ذوی القربی داشته باشد؛ و این مودت را نداشت، شامل بحث ما می شود؛ البته درجه به درجه این بحث متفاوت است و درجه پایین نسبت به بالا کم کاری کرده است و نسبت به درجات بالاتری حقّ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را کمتر ادا کرده است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: پس دانستیم که دایره فقرات زیارت عاشورا خیلی وسیع تر و شامل هر خطایی در هر زمانی شده است؛ هر خطایی موجب می گردد که مخطیء در صف کسانی قرار گیرد که دشمنان اهل بیت علیهم السلام هستند و هر خوبی موجب می گردد که در صف محبّین اهل بیت علیهم السلام قرار گیرد.

استاد محمد عبدی در بخش پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به روایات باب طینت شیعیان اشاره کرد و افزود: آن روایاتی که مربوط به طینت است را ملاحظه کنید. خیلی عجیب است! می فرماید: برخی از شیعیان ما طینت سجینی دارند و گروهی طینت علّیین دارند؛ هر وقت آدم خوبی هستند، آن طینت علیین غلبه کرده است و هر وقت که بدی می کند طینت سجینی آنها غلبه کرده است؛ تا جایی که طینت سجّینی آنها از بین برود و محو بشود؛ ولی کافرین محض سجّین هستند و طینت اهل بیت از علّیین هستیم؛ پس وقتی کسی آدم بدی می شود، در صف کفار و دشمنان اهل بیت علیهم السلام می رود.

وی افزود: ما شیعیان از فاضل طینت اهل بیت خلق شده ایم؛ اما در برخی طینت سجینی مخلوط شده است و بدی آنها از این طینت است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم اضافه نمود: در خواندن زیارت عاشورا دقت کنیم که از این فرازها به این راحتی نگذریم و بدانیم ظلم دایره وسیع تری دارد؛ اما با توبه این ظلم بر طرف می شود؛ کسی که نادانسته مرتکب این ظلم شده است با توبه به دامن خدای متعال برمی گردد و در صف اهل بیت علیهم السلام قرار می گیرد./270/260/20/