به مناسبت فرا رسیدن سالگرد شهادت امام حسن عسگری علیه السلام استاد محمد فرزانگان از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در موضوع «نکانی از زندگانی آن حضرت» به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: درباره زندگانی امام حسن عسگری علیه السلام باید گفت: ایشان متولد 232 هجری قمری و تاریخ شهادتشان 260 هجری قمری است. عمر گهربارشان 28 سال بوده است. بنا بر نقل مورخین روز ولادت اشان در 8 ربیع الثانی است؛ در مورد تاریخ  شهادت ایشان دو نقل معروف وارد شده است؛ یک نقل، اول ربیع الاول و نقل دیگر 8 ربیع الاول بیان شده است.

وی افزود: مادر بزرگوار ایشان، کنیزی به نام «حدیث» بوده است که البته «سوسن» هم گفته اند. برای ایشان 3 برادر ذکر کرده اند؛ به اسم «سید محمد» که الآن بارگاه ایشان در نزدیکی سامرا حاجت دهنده و معروف بین عراقی ها است که هر وقت حاجت مهمی داشته باشند، به ایشان متوسل می شوند؛  برادر دیگر حضرت،  «حسین» بوده است که به این دو برادر، یعنی امام حسن عسگری و حسین «سبطین» هم گفته اند.

استاد فرزانگان اضافه نمود: برادر دیگر ایشان «جعفر» است. او انسان صالحی نبوده است و به اسم جعفر کذاب معروف است و از نظر اخلاقی شخص فاسد و فاسقی بوده است؛ در حدی که امام هادی علیه السلام فرموده اند: «از فرزندم جعفر دوری کنید؛ نسبت او به من همانند نسبت کنعان به نوح علیه السلام است.»

وی خاطرنشان کرد: معروف است که جعفر کذاب بعد از امام هادی علیه السلام، قائل به امامت امام حسن عسگری علیه السلام نشده است و خودش ادعای امامت کرد و به طمع اینکه میراث برادر را به دست بگیرد، منکر ولادت امام زمان (عج) شد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: برخی نقل کرده اند که ایشان آخر عمر توبه کرد و متحول شد. همان گونه که برادران یوسف در آخر کار توبه کردند و پشیمان شدند.

وی افزود: از زمان کودکی حضرت علیه السلام تا شهادت ایشان با خلافت خلفای عباسی بوده است؛ در ابتدا با متوکل عباسی هم عصر بودند و متوکل عباسی زمانی که مزار سیدالشهداء علیه السلام را تخریب نمود، امام هادی علیه السلام را به سامرا منتقل کرده است. در مورد امام حسن عسگری علیه السلام دو نقل داریم: یک نقل می گوید که مکان ولادت امام عسگری علیه السلام در مدینه بوده است و نقل دیگر، سامرا را محل ولادت ایشان بیان می کند.

استاد محمد فرزانگان اضافه نمود: دوران متوکل دوران بسیار سخت و همراه با آزار و اذیت فراوان بوده است. بعد از متوکل، منتصر به خلافت رسید؛ او نسبت به متوکل آزادی عمل بیشتری به  امام هادی علیه السلام می داد و نرم تر و آرام تر بود و شدّت و حدّت متوکل را نداشت.

وی افزود: بعد از منتصر خلافت به مستعین رسید. او همان روش متوکل را در پیش گرفت و دشمنی را بیشتر کرد تا اینکه در دوران معتمد، شهادت امام حسن عسگری علیه السلام به دستان او شکل گرفت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: مرحوم شیخ مفید قول به شهادت امام جواد علیه السلام، امام هادی علیه السلام و امام حسن عسگری علیه السلام را نمی پذیرد و در الارشاد به این نکته تصریح کرده است؛ و بر این، قائل است که آن سه امام همام به مرگ طبیعی از دنیا رفته اند.

وی اضافه نمود: در مقابل شیخ مفید اعلی الله مقامه الشریف، شیخ صدوق و مشهور علمای شیعه قائل به این هستند که امام جواد علیه السلام و امام هادی علیه السلام و امام حسن عسگری علیه السلام به شهادت رسیده اند.

استاد فرزانگان افزود: در مورد امام حسن عسگری علیه السلام قول به شهادت قوی تر است و به عقیده ما قول به شهادت ائمه بعد از امام رضا علیه السلام بر قول شیخ مفید اعلی الله مقامه ترجیح دارد.

وی در مورد دلیل ادعای خود خاطرنشان کرد: ما در زندگی امام حسن عسگری علیه السلام می بینیم که ایشان بارها تهدید شده اند؛ از زمان متوکل تا زمان مستعین بارها تهدید به مرگ شده اند و مورد سوء قصد قرار گرفته اند.

نکته دیگر آنکه سابقه بیماری از حضرت گزارش نشده است؛ نه تنها در امام حسن عسگری علیه السلام، بلکه در مورد امام جواد و امام هادی علیهما السلام هم نقلی مبنی بر بیماری این یزرگواران نداریم.

نکته سوم اینکه سنّ امامان بزرگوار را در نظر بگیرید؛ امام جواد علیه السلام در هنگام شهادت 25 سال داشته اند؛ امام هادی علیه السلام در 40 سالگی و امام حسن عسگری علیه السلام در 28 سالگی به شهادت رسیده اند؛ ائمه ما که مسائل طبی را رعایت می کردند و آگاه به منافع و مضرات بوده اند و بسیار بعید است که این بزرگواران مبالات نداشته باشند و در اثر بی احتیاطی در سن جوانی فوت کنند.

نکته چهارم که دلیل اصلی به شمار می آید، روایت مشهوری است که می فرماید: «ما منّا إلّا مسمومٌ أو مقتولٌ»؛ مضمون این روایت، صحیحه و قوی است؛ شیخ صدوق اعلی الله مقامه الشریف هم به این روایت تمسک کرده اند.

با توجه به شواهد و قرائن، و به خصوص دلیل چهارم، قول به شهادت این سه امام همام نسبت به قول شیخ مفید ترجیح دارد و ما این قول را می پذیریم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: نکته دیگر جریان مخفی کردن ولادت امام زمان (عج) است. 

وی افزود: چه دلیلی دارد که حضرت علیه السلام ولادت خلف صلح خود را تنها به خواصّ از یاران خود خبر داده اند؟ شیخ صدوق و شیخ طوسی و مرحوم نجاشی می فرمایند: وقتی امام زمان (عج) متولد شدند، امام حسن عسگری علیه السلام چهل نفر از خواصّ اصحاب خودشان را حاضر کردند و به سمع و نظر آنها رساندند. یعنی چهل نفر از خواصّ خودشان را شاهد گرفتند که امام زمان متولد شدند و دستور دادند در دوران غیبت از عثمان بن سعید و پسرش محمد بن عثمان تبعیت کنند.  این دو بزرگوار دو تن از شاگردان امام حسن عسگری علیه السلام بودند.

استاد فرزانگان در ادامه بیان کرد: دیدیم که بنا بر نقل آن علمای شامخ، امام حسن عسگری علیه السلام 40 نفر را به عنوان شاهد بر ولادت امام عصر (عج) لحاظ نمودند و اینکه مخفی می کردند، به خاطر حفظ جان امام زمان (عج) بوده است؛ به هر حال باید دانست که خلفای عباسی در کمین نشسته بودند که تا حضرت امام بعدی را معرفی بنماید، آنها به شهادت برسانند.

وی اضافه نمود: جعفر  کذاب به خاطر انگیزه مالی به انکار وجود مبارک امام زمان (عج) اقدام نمود تا ارثی که به امام حسن عسگری علیه السلام رسیده بود را تصاحب نماید.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: شاید یکی از مهمترین دوران زندگی حضرت علیه السلام دوران امامت ایشان بوده است و یکی از مهمترین اقداماتی که حضرت علیه السلام در پوشش این اقدام فعالیت های فرهنگی و سیاسی و اجتماعی خودشان را انجام می دادند، شبکه وکالت یا به عبارت بهتر، «شبکه سرّی وکالت» بوده است.

وی افزود: از زمان امام صادق علیه السلام تا زمان امام حسن عسگری علیه السلام ائمه اطهار علیهم السلام وکلایی را تعیین می کردند که عنوان اولیه شان این بود که در جمع آوری خمس و زکات وکیل بودند؛ منتها در پوشش جمع آوری خمس و زکات، استفتائات و سؤالاتی که شیعیان داشتند را مخفیانه به حضور امام عصر می رساندند و پاسخ را به سمع و نظر شیعیان می رساندند. این روش و سیره از زمان امام صادق علیه السلام تا امام حسن عسگری علیه السلام بوده است که در زمانی پر رنگ بوده است و در زمانی کم رنگ تر شده است؛ که در امام یازدهم بسیار ترقی پیدا کرده بود.

استاد فرزانگان در ادامه بیان کرد: یکی از کسانی که وکالت را پذیرفته است، عثمان بن سعید عمری است؛ که از زمان امام هادی علیه السلام وکالت امامان بزرگوار را به عهده گرفته و در قالب روغن فروشی  خدمت حضرت علیه السلام می آمد و استفتائات و سؤالات شیعیان را خدمت حضرت علیه السلام عرضه و پاسخ را دریافت می کرد.

وی خاطرنشان کرد: چنین شخصی وکالت امامان بزرگوار را بر عهده داشته است و در زمان امام زمان (عج) نخستین نائب خاصّ حضرت می گردد که همان وظیفه وکالت را به نحو احسن اجرا و پیاده می  کند. اینکه ایشان توانستند چنین وظیفه خطیری را به عنوان اولین وکیل خاصّ حضرت دریافت کنند، چون سبقه آن چنانی را داشته است.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: پسر عثمان هم از شاگردان حضرت عسگری علیه السلام بوده است و به عنوان نائب دوم امام زمان قرار گرفته است.

وی افزود: یک سری افراد هستند که جلوتر از حضرت علیه السلام حرکت می کردند و افراطی بودند؛ به این معنا که «و معکم معکم» در زیارت جامعه کبیره در آنها پیاده نشده بود؛ همان کلام امیرالمؤمنین علیه السلام است که فرمود: «هلک فیّ رجلان؛ محبّ غال و مبغض قال»

استاد محمد فرزانگان در ادامه بیان کرد: این دست از افراد بعضا بدون اجازه اهل بیت علیهم السلام دست به قیام می  زدند؛ در زمان امام صادق علیه السلام و امام رضا علیه السلام و امام حسن عسگری علیه السلام شاهد چنین افرادی هستیم.

وی خاطرنشان کرد: زید بن موسی برادر امام علی بن موسی الرضا علیه السلام بوده است که علیه عباسیان شورش کرد و در تاریخ است عباسیان را می گرفت و آتش می کشید و خانه های آنها را آتش می زد و به این ترتیب به «زید النار» معروف گردید. امام رضا علیه السلام بسیار بسیار عصبانی شدند و نامه ای نوشتند که شیخ صدوق علیه الرحمه درعیون اخبار الرضا آن نامه را نقل کرده است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: در آن نامه امام رضا علیه السلام او را توبیخ می کنند که نقل به مضمون، می فرماید:

«چگونه فکر کردی که برادر مایی در حالی که اهل معصیت هستی. ... تو گمان کردی که این روایت که می فرماید: «ذریه زهرا سلام الله علیها از آتش محفوظ هستند»؛ تو هم یکی از مصادیق ذریه زهرایی؟! خیر! مراد از ذریه زهرا سلام الله علیها حسن و حسین علیهما السلام هستند که از آتش جهنم محفوظ اند. .... اگر خدا در روز قیامت تو و پدرم موسی بن جعفر علیهما السلام را در یک جا قرار می داد، این امر نشان می داد که مقام تو از مقام پدرم موسی بن جعفر علیهما السلام بالاتر بوده است! و این مطلب اصلا درست نیست؛ وقتی تو معصیت می کنی، نمی توانی وارد بهشت بشوی.»

وی اضافه نمود: زید در پاسخ، بیان می کند که من برادر تو هستم. امام علیه السلام پاسخ می دهند: تو تا زمانی که معصیت می کنی، با ما هیچ برادری نداری. در برخی از نقل ها است که حضرت می فرماید: «اصلا نمی خواهم با تو حرف بزنم» و به این ترتیب از زید ابراز انزجار کرد.

استاد فرزانگان خاطرنشان کرد: در زمان امام حسن عسگری علیه السلام هم شاهد شورشی هستیم که در تاریخ به «شورش صاحب زنج» معروف است. در بصره و جنوب بین النهرین دست به قیام زدند و منتسب به علوی ها بودند؛ امام حسن عسگری علیه السلام از اینها بیزاری و برائت جست و آنها را رد کرد.

وی افزود: اگر انسان هایی خود ساخته نباشند و تهذیب نفس نداشته باشند و مسئولیت هایی قبول کنند و دست به جهاد و اقدامات سیاسی بزنند، چون خود ساخته نیستند، ضررشان از نفعشان بیشتر می شود و سرّ اینکه ائمه اطهار علیه السلام بر جهاد اکبر تأکید داشتند و قیام نمی کردند، چون می دیدند که شیعیان هنوز در جهاد اکبر موفق نشدند و آمادگی معنوی مدیریتی مردم را پیدا نکردند؛ از این رو چون افرادی در کنارشان نبودند که مدیریت جامعه را به دست بگیرند، به جای اینکه نفعی به مردم برسانند، به آنها ضرر می رساندند و به همین جهت حضرت قیام نمی کردند و کسانی را که قیام می کردند، حضرت آنها را رد و انکار می نمودند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در نامه امام رضا علیه السلام به «زید النار» به این مطلب اشاره شده است که «تو تا در معصیت هستی، برادر من نیستی» خودسازی و تهذیب نفس وقتی محقق شد، آن وقت، این انسان خودساخته و متخصص در فن می تواند در زمینه های سیاسی و اجتماعی موفق باشد؛ اما اگر کسی خودساخته نباشد و مسئولیت سیاسی و اجتماعی بگیرد، این فرد به جای اینکه به مردم نفع برساند، ضرر می رساند.

استاد محمد فرزانگان در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: روایت بسیار بسیار قابل تأملی از ابونصر بزنطی نقل شده است که معصوم علیه السلام می فرماید: «اگر کسی هزار سال زنده باشد، هر سال  یک حج برود، یک زیارت قبر امام رضا علیه السلام، معادل با آن هزار حج است»

در یک روایت دیگر فرموده اند: کسی که امام رضا علیه السلام را زیارت کند، گویا خدا را در عرش خودش زیارت کرده است.

در یک روایت دیگر فرمودند: کسی که امام رضا علیه السلام را زیارت کند، بهشت بر او واجب می شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه در ادامه این گفتگو بیان کرد: ما از ستاد کادر درمان در بیمارستان ها تشکر می کنیم که زحمت می کشند و کارشان همچون جهاد در راه خدا است که در راه بهبودی سلامت مردم زحمت می کشند؛ ولی انتقادی نسبت به برخی از مصوبات ستاد کرونا داریم و حداقل باید گفت: قابل سؤال است: ما دیدیم که در ماه رمضان حرم امام رضا علیه السلام و حرم حضرت معصومه سلام الله علیها بسته و بعد از مدتی باز شد؛ سؤال ما این است:

در ماه رمضان همین حالتی که با رعایت پروتکل های بهداشتی اجرا شد، چرا در ماه رمضان این اجرا نشد؟ یعنی در همان ماه رمضان ضریح بسته می شد؛ حیاط ها باز بود و مردم با رعایت پروتکل های بهداشتی زیارت می کردند؛ در این فرجه زمانی با توجه به این که مراجع معظم ما به مسأله زیارت و عزاداری ها عنایت دارند، چرا متأسفانه صورت مسأله پاک می شود؟ در کل حرم بسته می شود و در کل عزاداری ها تعطیل می شود! این صحیح نیست؛ مراجع معظم بیان داشته اند که نکات بهداشتی با همه سختی ها رعایت بشود؛ ولی زیارت تعطیل نشود؛ عزاداری تعطیل نشود. باید در نظر داشته باشیم که جمعیت هم خود به خود کم شده بود؛ و با این وجود اگر بسته شدن حرم تصویب نمی گردید، خیلی بهتر بود.

/270/260/20/