در بهترین زمان ها به ویژه در زمانی که اضطراب ها و گرفتاری ها، یاد خدا تنها ذکری است که نجات بخش است؛ آن هم نه ذکر زبانی؛ درست است که یکی از مصادیق ذکر خدا، ذکر لسانی است، اما مهمتر از ذکر لسانی ذکر خدا در تمام حالات است؛ مخصوصا در وقت گناه، که مهمترین پیام آیه شریفه همین پیوند میان یاد خدا وآرامش دل است.

استاد مرتضی بشیری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «راه های دستیابی به آرامش حقیقی» پرداخت.

استاد بشیری در قسمت گذشته به اولین راه، یعنی «ایمان به خدای یکتا» اشاره نمود. در این قسمت از گفتگو ضمن اینکه به این راه، بیشتر پرداخته شده است به سایر راه ها هم اشاره می شود.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در آیه 28 از سوره رعد، سه موضوع ایمان، آرامش و یاد خدا با همدیگر هستند؛ «الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» آنانکه ایمان آوردند و دل هایشان به یاد خدا آرام می گیرد؛ آگاه باشیدکه یاد خدا آرامبخش دل ها است. (رعد: 28)

وی افزود: ذکر، یعنی نگاه داشتنِ یک چیزی و از آن یاد کردن؛ مثلا می گویم: من به یادِ فلانی هستم، منظور از ذکر الله در آیه، یادِ خدا و مطلقِ یاد خدا و مطلق توجه به خدا است. در تزاحمات زندگی و انبوهی از کارها و تنگناها که در زندگی ها وجود دارد و اضطراباتی که بسیاری از مردم را نابود می کند، دل با یاد خدا آرامش پیدا می کند. از این جهت باید دشواری های درونی خود را با ذکر خدا جبران کنیم.

استاد بشیری خاطرنشان کرد: در بهترین زمان ها به ویژه در زمانی که اضطراب ها و گرفتاری ها، یاد خدا تنها ذکری است که نجات بخش است؛ آن هم نه ذکر زبانی؛ درست است که یکی از مصادیق ذکر خدا، ذکر لسانی است، اما مهمتر از ذکر لسانی ذکر خدا در تمام حالات است؛ مخصوصا در وقت گناه، که مهمترین پیام آیه شریفه همین پیوند میان یاد خدا وآرامش دل است.

وی اضافه نمود: علامه طباطبایی رحمت الله علیه در مورد اینکه ذکر خدا عامل آرامش است، می فرماید: یاد خدا برای انسان که هم اسیر حوادث است و همیشه هم در جستجوی یک رکن محکمی است که سعادت آن را ضمانت می کند و برای نفسی که در امر خودش متحیر است و نمی داند به کجا می رود و برای چه آمده، مایه انبساط و آرامش می شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: طبق بیان خداوند متعال، اگر یاد خدا باشیم، خداوند هم ما را یاد می کند: «فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَ اشْكُرُوا لِي وَ لا تَكْفُرُون» پس مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم و مرا سپاس گزاريد و كفران نعمت نكنيد. (بقره: 152)

وی افزود: اینکه یاد خدا می افتیم، مسبوق به این است که خدا است که ابتدا یاد ما می کند؛ تا خدا یادِ ما نباشد، نمی توانیم او را یاد کنیم؛ وقتی انسان تصور کند که خدا دور نیست؛ بلکه حاضر و ناظر است و او را می بیند، اینجا می داند که هر موقع که لازم باشد، خداوند متعال به فریادش می رسد یا هر موقع که بخواهد می تواند او را صدا بزند و از او کمک بخواهد و کسی هست که صدایش را بشنود و پاسخش را بدهد، در اینجا آرامش و طمأنینه ای به او دست می دهد؛ به همین خاطر کسانی که رشد پیدا کردند، در سخت ترین شرایط زندگی هم آرام هستند و طمأنینه خود را از دست نمی دهند.

استاد مرتضی بشیری خاطرنشان کرد: پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در غار ثور، در موقعیت خطرناکی که مشرکان مکه در تعقیب ایشان بوده اند، به همراهش می فرماید: خدا با ماست. «إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُما فِي الْغارِ إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَ أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها وَ جَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلى‏ وَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيا وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيم» (توبه: 40)

وی افزود: آنها که مثل کوه در برابر مشکلات مقاوم هستند، روش ها را می دانند و از آن به خوبی استفاده می کنند؛ حضرت نوح هم به واسطه این کلام الهی آرامش پیدا می کند.

«وَ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا وَ وَحْيِنا وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُون» (هود: 37)

«فَأَوْحَيْنا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا وَ وَحْيِنا فَإِذا جاءَ أَمْرُنا وَ فارَ التَّنُّورُ فَاسْلُكْ فِيها مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَ أَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ» (مؤمنون: 27)

استاد مرتضی بشیری در ادامه بیان کرد: امام حسین علیه السلام وقتی طفل شیرخواره اش در دستش به شهادت رسید، خون گلویش را به آسمان می پاشید و فرمود: «هَوَّنَ عَلَىَّ ما نَزَلَ بي أَنَّهُ بِعَيْنِ اللّهِ»؛ اين مصيبت بر من آسان است، چرا كه در محضر خداست. امام باقر عليه السلام فرمود: «فَلَمْ يَسْقُطْ مِنْ ذلِكَ الدَّمِ قَطْرَةٌ إِلَى الاْرْضِ»؛ از خون گلوى على اصغر كه امام آنها را به آسمان پاشيد، قطره اى به زمين برنگشت!

وی افزود: زمانی که حضرت موسی و هارون علیهما السلام می خواستند برای دعوت و هدایتِ فرعون به راه بیفتند، احساس خوف داشتند. خداوند متعال آنها را خطاب قرار داد: که نترسید، من با شما هستم. در سوره مبارکه طه می خوانیم:

«قالا رَبَّنا إِنَّنا نَخافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنا أَوْ أَنْ يَطْغى‏ (45) قالَ لا تَخافا إِنَّنِي مَعَكُما أَسْمَعُ وَ أَرى‏ (46)» گفتند: پروردگارا! ما مى ‏ترسيم كه [پيش از دعوت كردنش به حق‏] با سخت‏ گيرى و شكنجه بر [ضد] ما پيشى گيرد يا بر سركشى خود بيفزايد. (45) خدا فرمود: نترسيد كه من بى‏ ترديد با شما هستم [سخن او و شما را] مى ‏شنوم و [اعمالتان را] مى ‏بينم. (46)

ب: نماز

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: بالاترین ذکر برای برطرف شدن مشکلات مادی و معنوی نماز است.

«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ» (بقره: 45) «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ» (بقره: 153)

وی در ادامه به بیان روایتی از حذیفه پرداخت که می گوید: «كانَ رَسُولُ اللّه صلي الله عليه و آله اِذَا حَزَنَهُ اَمرٌ فَزَعَ اِلَي الصَّلاةِ» شيوه رسول خدا صلي الله عليه و آله چنان بود كه وقتی مشكلي براي او پيش مي آمد، به نماز پناه مي برد و از آن ياري مي جست.

استاد بشیری افزود: ارتباط با خدا پشتوانه خیلی مهمی است برای اینکه انسان را مثل فولاد در مقابل مشکلات مقاوم کند؛ امیر المؤمنین درباره نماز می فرماید: «نماز به وجود انسان آرامش می دهد.»

ج: قرآن

استاد مرتضی بشیری در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در موضوع راه های دستیابی به آرامش حقیقی خاطرنشان کرد: مورد بعدی که باز از مقوله هایی است که باعث آرامش می شود، قرآن است. قرآن نسخه شفابخش برای همه دردها است. قرآن، خودش را به عنوان عاملی جهت تسکین قلب و محکم کردن دل ها و آرام بخش بودن برای روان ها معرفی می کند.

«وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً» (اسراء: 82)

وی افزود: هر کسی با این نسخه الهی انس بیشتری داشته باشد و به خواندن آن مداومت کند، احساس آرامش بیشتر و اطمینان خاطر بیشتری دارد. خواندن قرآن به عنوان اینکه جملات و نامه محبوب را می خوانیم، لذت بخش است؛ هر چند معانی آن را درک هم نکنیم.

استاد بشیری اضافه نمود: خداوند متعال گوش دادن قرآن را باعث ترفیع درجات ایمان معرفی می کند: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ» مؤمنان، فقط كسانى هستند كه چون ياد خدا شود، دل‏ هايشان ترسان مى ‏شود، و هنگامى كه آيات او بر آنان خوانده شود بر ايمانشان مى ‏افزايد و بر پروردگارشان توكل مى ‏كنند. (انفال: 2)

وی افزود: از آیاتی نظیر این آیه شریفه به دست می آید که آرامش قلوب، نصیب قاریان و تلاوت کنندگان قرآن می شود؛ آنها از درجه ایمانی برخوردار می شوند و هر چه انس آنها به قرآن بیشتر باشد، درجه ایمان آنها بالاتر می رود و آرامش و اطمینان بیشتری را احساس می کنند؛ چون منبع اصلی آرامش و نازل کننده آن، خود خداوند متعال است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه به بیان حدیثی نبوی پرداخت؛ پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید:

«ما اجتَمَعَ قَومٌ في بَيتٍ مِن بُيوتِ اللّه ِ يَتلُونَ كتابَ اللّه ِ و يَتَدارَسُونَهُ بينَهُم إلاّ نَزَلَت علَيهِمُ السَّكينَةُ ، و غَشِيَتهُمُ الرَّحمَةُ ، و حَفَّتهُمُ الملائكةُ، و ذَكَرَهُمُ اللّه ُ فيمَن عِندَهُ» (كنز العمّال: 2320)

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله می فرماید: هيچ گروهى در خانه اى از خانه هاى خدا براى تلاوت كتاب خدا و مباحثه آن جمع نشدند، مگر اين كه آرامش بر آنان فرود آمد و آنها را رحمت فرا گرفت و فرشتگان آنان را در ميان گرفتند و خداوند در ميان كسانى كه نزدش هستند، از آنان ياد كرد.

وی اضافه نمود: این روایت، انس با قرآن و تلاوتش و حتی یادگیری قرآن و جلسه ای که برای آن تشکیل می شود را هم مایه آرامش می داند؛ از این رو در روایت از امام سجاد علیه السلام بیان شده است که حضرت فرمود: «اگر در مشرق و در مغرب عالم کسی نباشد، من باشم و قرآن، من احساس وحشت نمی کنم»؛ یعنی مونسی مثل قرآن و آرام بخشی مانند قرآن در کنار کسی باشد، این امر مایه آرامش است.

استاد بشیری در ادامه بیان کرد: از این رو بزرگان، علما وقتی درخواست موعظه ای از آنها می شد، عموما اینها سفارش به قرآن می کردند و می فرمودند: مقداری از قرآن را در روز بخوانید که اینها مقرب هستند و صفای روح، گشایش و فتوح معنوی را برای انسان ایجاد می کنند.

وی در کلام پایانی گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این آیه شریفه از سوره فتح اشاره نمود که می فرماید: نعمتی که خداوند متعال به رخ مؤمنین می کشد، این است که ما سکینه، صبر، آرامش و طمأنینه را از طرف خودمان به پیغمبر و به مؤمنین داده ایم.

«إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى‏ رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى‏ وَ كانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَلِيماً» [ياد كن‏] هنگامى را كه كافران [پس از قرارداد صلح حديبيه‏] دل هايشان را از تعصّب و خشم شديد جاهلى آكنده كردند، پس خدا هم آرامشش را بر پيامبرش و مؤمنان نازل كرد و روح تقوا را [كه حقيقت و جان توحيد است‏] ملازم آنان نمود، و آنان به آن سزاوارتر و اهل آن بودند و خدا همواره به هر چيز داناست. (فتح: 28)

ان شاء الله که خداوند متعال آرامش، طمأنینه و سکون قلبی را به واسطه آیات نورانی قرآن، نماز، ایمان و یاد خداوند متعال به همه ما ارزانی بفرماید.

لینک قسمت اول مصاحبه: https://www.neshasteasatid.com/node/5609

/270/260/20/