به مناسبت فرا رسیدن اربعین سید و سالار شهیدان، اباعبدالله الحسین علیه السلام و یاران با وفایش، استاد علیرضا آرین جاه از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: زیارت معروفِ اربعین، از شیخ طوسی اعلی الله مقامه الشریف در مصباح المتهجد از جناب صفوان بن جمال نقل شده است؛ و مرحوم محدث قمی این زیارت را در مفاتیح الجنان می آورد. علاوه بر آن، زیارتی دیگر را نیز برای اربعین نقل می کند که بسیار شبیه به زیارت نیمه رجبیه است.

وی افزود: جمله عجیبی در زیارت اربعین آمده است که شخص زائر این گونه شهادت می دهد و عرض اعتقاد می کند: «بذل مهجته فیک لیستنقظ عبادک من الجهاله و حیرة الضلالة» این تعبیر، تعبیر عجیبی است؛ اباعبدالله الحسین علیه السلام خون قلبش را بذل کرد، برای اینکه عباد خدای تعالی را از جهالت بیدار نماید و و از سرگردانی در ضلالت و گمراهی نجات دهد.

استاد آرین جاه خاطرنشان کرد: برای درک این فقره از زیارت اربعین، باید به کتاب کامل الزیارات مراجعه کنیم؛ آنجا که بابی را تحت این عنوان اختصاص می دهد: «الباب التاسع و الخمسون أن من زار الحسين‏ع كان‏ كمن‏ زار الله‏ في‏ عرشه‏ و كتب في أعلى عليين‏» و در آن باب روایاتی را بیان می دارد؛ البته ازاین گروه روایات، در کتاب های دیگر نیز بیان شده است. از آن میان در حدیث یازدهم از این باب می فرماید:

«وَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ الْبَصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ عَنْ بَشِيرٍ الدَّهَّانِ قَالَ: كُنْتُ أَحُجُّ فِي كُلِّ سَنَةٍ فَأَبْطَأْتُ سَنَةً عَنِ الْحَجِّ فَلَمَّا كَانَ مِنْ قَابِلٍ حَجَجْتُ وَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَقَال: لِي يَا بَشِيرُ مَا أَبْطَأَكَ عَنِ الْحَجِّ فِي عَامِنَا الْمَاضِي

قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ- مَا كَانَ لِي عَلَى النَّاسِ خِفْتُ ذَهَابَهُ غَيْرَ أَنِّي عَرَّفْتُ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَيْنِ علیه السلام

قَالَ فَقَالَ لِي مَا فَاتَكَ شَيْ‏ءٌ مِمَّا كَانَ فِيهِ أَهْلُ الْمَوْقِفِ يَا بَشِيرُ مَنْ زَارَ قَبْرَ الْحُسَيْنِ علیه السلام عَارِفاً بِحَقِّهِ كَانَ كَمَنْ زَارَ اللَّهَ فِي عَرْشِهِ» (ابن قولويه، جعفر بن محمد، كامل الزيارات - نجف اشرف، چاپ: اول، 1356ش. ؛ النص؛ ص 149)

محمّد بن عبد اللَّه بن جعفر حميرى، از پدرش نقل كرده كه وى گفت: محمّد بن الحسن بن شمون بصرى گفت: محمّد بن سنان از بشير دهّان برايم نقل كرد و گفت: در هر سال به حج مشرّف مى‏ شدم، يك سال تنبلى كرده و آن را ترك كردم و سال بعد كه به حج رفته و محضر حضرت ابى عبد اللَّه عليه السّلام مشرّف شدم به من فرمودند: اى بشير چه چيز تو را در سال گذشته از حج سست و تنبل نمود؟

مى‏ گويد: عرض كردم: فدايت شوم؛ مالى داشتم كه از مردم مى ‏خواستم و خوف داشتم تلف شود؛ از این رو به حج نيامده؛ ولى در عوض روز عرفه به زيارت قبر مطهّر حضرت امام حسين عليه السّلام رفتم.

مى ‏گويد حضرت به من فرمودند: آنچه نصيب اهل موقف (حاجى‏ ها) شد از تو فوت نگرديد، اى بشير! كسى كه قبر حسين عليه السّلام را زيارت كند در حالى كه به حق آن حضرت عارف و آگاه باشد، مانند كسى است كه خدا را در عرش زيارت نموده است.

و از محمّد بن عبد اللَّه بن جعفر حميرى، از پدرش، از محمّد بن الحسن بن شمّون نقل شده كه گفت: جعفر بن محمّد خزاعى، از بعض اصحابش، از جابر، از حضرت ابى عبداللَّه عليه السّلام مثل حديث مذكور را نقل كرد است.

محمّد بن جعفر رزّاز، از محمّد بن الحسين، از محمّد بن اسماعيل بن بزيع، از عمويش، از مردى، از جابر نظير اين حديث را نقل كرده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شاید بشود این روایت را در همین فقره از زیارت اربعین معنا کرد؛ سیدالشهدا علیه السلام که خودشان را در راه خدا فانی کردند؛ چیزی معادل خون پاک سیدالشهدا علیه السلام، چیزی جز ذات خداوند متعال نیست. نه کوثری، نه سلسبیلی، نه هیچ چیز دیگری معادل این خون، جز خودِ خدای تبارک و تعالی نیست. خونخواه حسین، خدا است و به این ترتیب، کسی که او را زیارت کند، گویی خدا را در عرش زیارت کرده است.

وی افزود: بر اساس کلام  امام حسن عسگری علیه السلام زیارت اربعین بر اساس کلام امام حسن عسگری از علامات مؤمن برشمرده شده است؛ در آیات نخست سوره انفال نیز علائم مؤمنین را می خوانیم:

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (2) الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ (3) أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ (4)» مؤمنان، فقط كسانى هستند كه چون ياد خدا شود، دل ‏هايشان ترسان مى‏ شود، و هنگامى كه آيات او بر آنان خوانده شود، بر ايمانشان مى ‏افزايد، و بر پروردگارشان توكل مى ‏كنند.(2) هم آنان كه نماز را برپا مى ‏دارند و از آنچه به آنان روزى داده ‏ايم، انفاق مى ‏كنند.(3) مؤمنان واقعى و حقيقى فقط آنانند، براى ايشان نزد پروردگارشان درجاتى بالا و آمرزش و رزق نيكو و فراوانى است.  (4)

استاد آرین جاه خاطرنشان کرد: روایت امام حسن عسگری علیه السلام را در مورد علامات مؤمن به خاطر داریم که فرمود:

،رُوِيَ عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْعَسْكَرِيِّ عليه السلام أَنَّهُ قَالَ: عَلَامَاتُ‏ الْمُؤْمِنِ‏ خَمْسٌ صَلَاةُ الْإِحْدَى وَ الْخَمْسِينَ وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ وَ التَّخَتُّمُ فِي الْيَمِينِ وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ وَ الْجَهْرُ بِ بِسْم اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» (مفيد، محمد بن محمد، كتاب المزار- مناسك المزار(للمفيد) - قم، چاپ: اول، 1413 ق؛ النص، ص: 53)

استاد آرین جاه خاطرنشان کرد: وقتی آیه چهارم این سوره را با روایت امام حسن عسگری علیه السلام در مورد علامات مؤمن کنار هم قرار می دهیم، می بینیم که روایت این امام همام علیه السلام معنا می پذیرد؛ کسانی که به زیارت اربعین می روند، از شمار مؤمنین حقیقی هستند.

وی افزود: این بیان، حاکی از اهمیت زیارت اربعین دارد؛ در میان همه معصومین علیهم السلام، زیارت سیدالشهداء علیه السلام و در میان همه زیارات مأثوره برای سیدالشهداء علیه السلام، زیارت اربعین از قرب و ارج بالایی برخوردار است؛ می دانیم که برای امام حسین علیه السلام زیارت مخصوصه متعددی از قول معصومین علیهم  السلام بیان گردیده است که از جمله آنها می توانیم به این موارد اشاره نماییم: «شب قدر»، «شب عید فطر»، «روز عید فطر»، «نیمه شعبان» و ...

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در میان همه آنها زیارت اربعین است که به عنوان علامات مؤمن شناخته شده است؛ این مطلب جای تأمل دارد؛ چیزهای باطنی را ما نمی فهمیم؛ اما در همین ظاهرش هم شاهدیم که اربعین هم در جان انسان و تک تک افراد، هم در جوامع و هم در کلّ تاریخ منشأ چه تحولاتی شده و می شود. اربعین منشأ تحول در هر سه لایه فردی، اجتماعی و تاریخی جهان انسانیت است.

وی اضافه نمود: اگر کسی به حقیقت زیارت اربعین راه پیدا بکند، حرکت به سمت امام علیه السلام را هم در جان و اجتماع و جوامع انسانی و هم در کل تاریخ حس می کند. مغناطیس حسینی در ایام اربعین چگونه از اقصا نقاط عالم انسان ها را جذب خودشان می کند و یک شباهت اساسی با جامعه آخرالزمانی ایجاد می کند که بر محور امام، همه انسان ها و همه تشکل ها و همه جمع ها و اجتماع ها و کلّ عالم شکل می گیرد.

استاد آرین جاه خاطرنشان کرد: این همان چیزی است که تاریخ را می تواند رقم بزند؛ یعنی بندگی خدا حول ولی خدا، با توجه به او، با محوریت او، به مرکزیت او همگان متوجه او و متوجه خدای او می شوند؛ یعنی همان زمینه برای تحقق روزگاری که کلمه حق حاکم می شود؛ حرکت اربعین زمینه ساز همان ایام است.

/270/260/21/