استاد احمدرضا اسدی از اساتید بزرگوار حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع پیرامون مشکلات در حوزه های علمیه پرداخت.

این استاد سطوح عالی در ابتدای اولین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد:حوزه های علمیه شیعی پایگاه «تعلیم و تعلم» و «تولید علوم و معارف شیعی» و همچنین «پایگاه نشر این معارف» است.

وی افزود: درباره علوم و معارف اسلامی، بخشی از آنها، علوم و معارف نظری است و به اصطلاح، زیرمجموعه «حکمت نظری» است؛ مانند مسائل اعتقادی که مربوط به شناخت خداوند، شناخت  معاد، نبوت عامه و خاصه، و همچنین امامت و مسائل دیگری که مسائل هستی شناسی است و به گونه ها و با مسالک مختلفی قابل طرح و بررسی است و می تواند این مسائل اعتقادی و معرفتی از زاویه کلامی یا از زاویه و دید فلسفی و حتی عرفانی مورد گفتگو قرار بگیرد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: عمده متون دینی ما، اعم از قرآن کریم و روایات، پیرامون همین بخش از معارف دینی، یعنی مربوط به خداوند و اسماء و صفات و معاد و مسائلی از این قبیل است و مسائل دیگری که زیرمجموعه  علوم عملی، به خصوص بخش فقه است، کمتر طرح گردیده است؛ در قرآن آیاتی که مربوط به مسائل فقهی است، نسبت به مسائل اعتقادی و مسائل مربوط به حق تعالی و از این قبیل، نسبت اندکی دارد؛ همین نسبت را در روایات اهل بیت علیهم السلام می بینیم؛ مسائلی که مربوط به خداوند متعال و اعتقادات است، بسیار بیشتر از مسائل فقهی است.

وی اضافه نمود: اساسا اگر روایات بررسی شود، بیشتر مسائلی که مربوط به مسائل فقهی است، مسبوق به سؤال از ائمه علیهم السلام است؛ که از ائمه علیهم السلام پرسیده می شود و آن بزرگواران جواب می دهند و کم اتفاق افتاده است که امام معصوم، ابتداءا مسائلی فقهی  و فرع فقهی را مطرح کند؛ بر خلاف مسائل اعتقادی که امامان، در بیان از این  مسائل، خودشان پیش قدم بوده اند.

استاد احمدرضا اسدی خاطرنشان کرد: بخش دوم از علوم و معارف، علوم و معارف عملی است که زیرمجموعه «حکمت عملی» لحاظ می شود که مربوط به بایدها و نبایدهای رفتاری و کرداری انسان ها است. که دو بخش «علم اخلاق» و «علم فقه» را تشکیل می دهد.

وی افزود: طرح این نکته از این باب بود تا ببینیم واقعا در حوزه که یکی از رسالت های اصلی آن، تعلیم و تعلم و تولید معارف اسلامی اهل بیت علیهم السلام است، چه مسیری طی شده و آیا حوزه در این رابطه موفق بوده است و هست؟ یا به نظر می آید که کوتاهی هایی وجود دارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در بخش تعلیم و تعلم، می بینیم که عمده مباحث و دروسی که در حوزه تشکیل شده است، پیرامون «مباحث فرعی فقهی» است؛ و کمتر و بسیار کمتر و به اندازه ناچیزی به «مباحث اعتقادی» و «مباحث معرفتی» پیرامون خداوند و از این قبیل پرداخته می شود.

وی در ادامه بیان کرد: اساسا در این زمینه بسیار محدودیت است، به خصوص در رابطه با مباحثی که با سبقه «عرفانی» مطرح بشود؛ در حالی که آنچه مورد نیاز است، مباحث اعتقادی است و به طور صریح و با جسارت تام عرض کنم که بسیاری از طلاب که باید خودشان ناشر معارف و اصول  اعتقادی در جامعه باشند، امروزه خودشان در بحث عقاید مشکل دارند و به راحتی نمی توانند سؤالات اعتقادی را پاسخ بدهند.

استاد اسدی خاطرنشان کرد: این اتفاق ناشی از کم مهری هایی است که در حوزه نسبت به این دسته از علوم انجام گرفته و  هنوز هم انجام می گیرد. اما باید دانست که این رویه بسیار خسارت بار است و به زودی ها در این زمینه دچار چالش خواهیم شد.

وی افزود: بخش مربوط به تولید معارف اعم از «نظری» و «عملی» هم باید مورد نظر قرار گیرد. ما چقدر توانستیم که تولید علم داشته باشیم. به نظر می آید که تولید علم، جدی گرفته نشده است؛ معمولا مباحثی که در حوزه مطرح  می شود، اعم از مباحث اعتقادی کلامی و فلسفی مطرح می شود.

این استاد فلسفه و عرفان در ادامه بیان کرد: به نظر می آید که همیشه ما راهی را که دیگران رفته اند و استدلال هایی را که دیگران آورده اند را دنبال می کنیم و جسارت نقد و بررسی آنها و بازسازی آنها را به خودمان نمی دهیم یا در حوزه  مجالی برای این بحث داده نمی شود.

وی تأکید کرد: تمام  این مباحث، به خصوص، مباحث اعتقادی، همانند درس های خارج فقه، محافل آزادی داشته باشد و مطرح گردد. اگر در حوزه طرح نشود  و چکش کاری نگردد و مورد نقد و بررسی قرار نگیرد، چگونه  می توانیم برای مشکلاتی که طبقه تحصیل کرده خودمان به وجود آمده، پاسخگو باشیم.

استاد احمدرضا اسدی خاطرنشان کرد: به نظر می آید برخی در تحقق این منظور، موانع ایجاد می کنند و از این رو وقتی مباحث فلسفی و عرفانی بخواهد در حوزه مطرح بشود، مکان تدریس را به راحتی در اختیار اساتیدی که قصد تدریس این امور را دارند، قرار نمی دهند و مزاحمت برای  آنها ایجاد می شود.

وی افزود: این امور، آفت هایی را به دنبال خودش دارد که جبران ناپذیر است. اگر بخواهیم فلسفه و عرفان و کلام را نادیده بگیریم، چگونه می توانیم بسیاری از آیات و روایات اعتقادی خودمان را و ادعیه ای را که از ائمه طاهرین علیهم السلام رسیده را تفسیر کنیم. آیا با یک کتاب لغتی که در کنار خود قرار می دهیم، می توانیم به مراد جدی خداوند متعال  و امام معصوم دست پیدا کنیم؟ یا به یک برداشت سطحی اکتفا می کنیم  که قابل ارائه  برای طبقه خاص و متفکر نیست.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ما باید برای تعلیم و تعلم این معارف، از یک سو، و تولید معارف اسلامی، به خصوص در بخش اعتقادی از سوی دیگر، فضا را بازتر کنیم و موانع را برطرف نماییم.

وی اضافه نمود: در بخش استاد اخلاق هم متأسفانه در حوزه خیلی کم کار می شود؛ اصولا طلبه هایی که ابتداءا وارد حوزه می شود، معمولا به خاطر انگیزه های اخلاقی و جذابیت های اخلاقی متون دینی به حوزه گرویده اند و طبیعت انسان هم متقاضی مسائل اخلاقی است.

این استاد فلسفه و عرفان افزود: طلبه با این انگیزه وارد حوزه می شود و فکر می کرد که حوزه متشکل از محافل علمی اخلاقی و معرفتی است که انسان را تعالی می دهد؛ بعد در وادی می افتد که با انگیزه ابتدایی او کاملا متفاوت است و به طور کلی، رفته رفته از آن هدف ابتدایی دور می شود؛ گویی که اصلا برای  این مسایل اخلاقی و تعلیم و آموزش آنها و نشر آنها در حوزه نیامده است و فقط برای فقه و اصول آمده است.

استاد اسدی خاطرنشان کرد: در کلاس ها و بحث های حوزه مسائل اخلاقی مطرح بشود؛ اگر هم به طور خاص برگزار نمی شود، در لابلای درس، خود استادها این راه و روش را  داشته باشند؛ مانند بزرگانی که قبلا بوده اند، لابلای مباحث علمی نکاتی از مسائل  اخلاقی را مطرح می کردند تا  شاگردان و طلاب تعلیم ببینند. و البته برای خود اساتید هم مفید خواهد بود.

وی در ادامه بیان کرد: این مباحث که مطرح شد، مربوط به تعلیم و تعلم و تولید معارف اسلامی بوده است؛ بخش دیگر از این گفتگو را به مباحث مربوط به «نشر این علوم و معارف» می پردازیم؛ که در میان توده مردم یا در محافل علمی است.

این استاد عرفان و فلسفه افزود: حوزه اگر می خواهد در این وادی به خوبی به وظیفه اش عمل کند، باید مخاطب خود را به خوبی بشناسد؛ مخاطبی که اندیشمندان و متفکران غیر حوزوی هستند یا عموم مردم هستند.

وی افزود: متأسفانه یک شکاف عمیقی بین حوزه روحانیت و اندیشمندان غیر حوزوی و حتی عموم مردم ایجاد شده است. البته بخشی از این شکاف ایجاد شده علت دارد و بخشی دیگر علت ندارد و دلیل دارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد:  برخی از علل ایجاد این شکاف مربوط به مشکلاتی است که ناشی از مباحث سیاسی است که در کشور پیش آمده و متأسفانه خیلی از کارها به نام دین انجام گرفته است. خیلی از افرادی که واقعا هم به اسلام و ائمه اطهار صلوات الله علیهم علاقمند هستند، ولی این مسائل موجب شده است که عصبانی بشوند و فاصله و شکاف عمیقی بین روحانیت و حوزه با آنها ایجاد شود.

استاد اسدی خاطرنشان کرد: این شکاف ایجاد شده، دلیلی نیز دارد؛ واقعا همان طور که در بخش اول عرض کردیم، حوزه در زمینه تعلیم و تعلم و تولید معارف و اصول اعتقادی و مباحث اخلاقی بسیار کوتاهی کرده است و تحصیل کرده ها و خروجی های حوزه  نمی توانند با جامعه کنونی خود، ارتباط شایسته و بایسته را برقرار کنند.

وی اضافه نمود: برخی از خروجی های حوزه کسانی نیستند که در این زمینه که جزو نیازهای روز است، زحمت لازم را کشیده باشند؛ خروجی های حوزه، بیشتر کسانی هستند که در فقه و اصول تخصص دارند، اگر تازه اهل تحقیق باشند و واقعا زحمت کشیده باشند و رنج تحقیق را به جان کشیده باشند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: خروجی ها بیشتر، کسانی هستند که در مسائل فقهی و اصول، وارسته و محقق شده اند؛ در حالی که بسیاری از آنها حتی در این زمینه فقه و اصول هم به خوبی کار نکرده اند و آنها هم که در زمینه فقه و اصول، خوب  کار کرده اند، تخصص آنها با آن چیزی که جامعه از آنها تقاضا دارد، اصلا مسانخت و سنخیت ندارد. آنچه که در جامعه بیشتر مورد تقاضا است، مربوط به اصول اعتقادی و مسائل بلند و دقایق و ظرایف عرفانی است و از حوزه انتظار دارند که این مسائل را مطرح کنند.

وی افزود: به صرف یک سری مباحث فقهی و اصولی، آن عطش و تشنگی متدینین، اعم از خاص و عام برطرف نمی شود؛ از این رو می بینیم که این مردم نیازمند، نسبت به فقه و اصول و فقها زاویه پیدا کرده اند. شوخی که نیست؛ ما که نباید خودمان را در لاک قرار بدهیم و اصلا به بیرون نظر نداشته باشیم. واقعا آن چیزی که در جامعه می گذرد، غیر از آن چیزی است که در حوزه می گذرد و غیر از آن چیزی که حوزه به دنبال آن می رود، غیر از تقاضایی است که جامعه از حوزه دارد.

استاد احمدرضا اسدی خاطرنشان کرد: این مشکلات و زاویه گرفتن از حوزه به خاطر این است که در حوزه در آن بخشی که لازم است، از قبیل اعتقادات، اخلاق، و... کار نشده است و این مسأله مشکل جدی در حوزه ما است و به نظر می رسد که فاجعه بزرگی را در پی خواهد داشت.

وی تأکید کرد: اگر اکنون هم شروع کنیم، باز هم دیر است؛ اگر حوزه اقدام نکند، با توجه به اینکه شبکه های مجازی بسیار گسترده شده و شبهات به راحتی در آن مطرح می شود، به  زودی های زود ما دچار فاجعه عظیمی خواهیم شد؛ و باید بدانیم که حوزه در این میان، درمانده می شود.

این استاد فلسفه و عرفان تأکید کرد: با توجه به رویه ای  که امروزه حوزه در پیش گرفته است و کم توجهی هایی که به مباحث فلسفی و اعتقادی دارد، موجب می شود که ما در مقابل شبهات درمانده بشویم. اگر این رویه را ادامه بدهیم و تغییر ندهیم، چگونه می توانیم شبهات را جواب بدهیم؟ با فقه و اصول نمی توان پاسخ شبهات اعتقادی و فلسفی را داد؛ چرا  که باید بین شبهه و علم پاسخگو سنخیتی وجود داشته باشد.

وی افزود: بیشترِ شبهاتی که مطرح است، در زمینه شبهات اعتقادی است که عمده آنها را می توان با مباحث عقلی و فلسفی و عرفانی جواب داد. این مشکلی است که در حوزه وجود دارد و امروزه طلبه ها آن سلاح لازم را برای تعامل و گفتگو با مخاطبین خودشان ندارند.

استاد احمدرضا اسدی تأکید کرد: بی رودربایستی باید گفت حوزه با این رویه ای که در پیش گرفته است، مخاطب ندارد؛ صریح عرض می کنم؛ البته خودم هم حوزوی هستم و نارحتم که چرا در حوزه طلبه ها رنج می کشند و مشکلات اقتصادی و غیره دارند؛ اما در آن مسیری که باید انجام وظیفه کنند، زمینه به خوبی فراهم نیست.

/270/260/20/