استاد توکل اکبرنژاد از اساتید حوزه علمیه قم، در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به شرح برخی از حکمت های نهج البلاغه امیرالمؤمنین صلوات الله علیه پرداخت.

حکمت دوم نهج البلاغه

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در حکمت دوم نهج البلاغه از امیرالمؤمنین علیه السلام می خوانیم:

«وَ قَالَ (علیه السلام): أَزْرَى بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَشْعَرَ الطَّمَعَ، وَ رَضِيَ بِالذُّلِّ مَنْ كَشَفَ عَنْ ضُرِّهِ، وَ هَانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ مَنْ أَمَّرَ عَلَيْهَا لِسَانَه» و فرمود: آنكه طمع را شعار خود سازد، خود را خوار ساخته و هر كه پريشان حالى خويش با ديگران در ميان نهد، تن به ذلت داده است و كسى كه زبانش بر او فرمان راند، بى ارج شود.

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: فقره نخست این کلام شریف، درباره طمع است؛ حضرت می فرماید: نفس خودش را کوچک کرد و از مقام معنویت و انسانیت پایین آورد، هر آن کس که طمع را برای خودش شعار و روش قرار داده است و اهل طمع بوده است.

وی افزود: روایات فراوانی در رابطه با طمع بیان شده است که به برخی از آنها اشاره می کنیم: «الشَرُه من مساوی الاخلاق» طمع کاری و حریص بودن، از بدی های اخلاق است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت امیر علیه السلام در کلامی دیگر می فرماید: «اَلْحِرْصُ رَأْسُ اَلْفَقْرِ وَ أُسُّ اَلشَّرِّ » (غرر الحکم و درر الکلم، جلد ۱، صفحه ۸۴)

وی اضافه نمود: حضرت علی علیه السلام می فرماید: کسی که یقین داشته باشد  که آخرت و حساب و کتابی است، در دنیا برای او حرصی پیدا نمی شود. «مَنْ أَيْقَنَ بِالْآخِرَةِ لَمْ يَحْرِصْ عَلَى الدنیا» (غرر الحکم ج1، ص 605)

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: حضرت علیه السلام می فرماید: طمع بردگى جاویدان است. «اَلطَّمَعُ رِقٌّ مُؤَبَّدٌ»

وی افزود: حضرت امیر صلوات الله علیه می فرماید: کسی که طمع را برای خودش راه و روش قرار داد، خوار شد.«أَزْرَى بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَشْعَرَ الطَّمَعَ» می بینیم در عالم کسانی که فساد کردند، اکثرا کسانی هستند که دارای حرص و ولع هستند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت امیر علیه السلام در فقره ای دیگر از حکمت دوم نهج البلاغه می فرماید: کسی که مشکلاتش را به دیگران عرضه کرده است، به ذلت رضایت داده است. «وَ رَضِيَ بِالذُّلِّ مَنْ كَشَفَ عَنْ ضُرِّهِ

وی افزود: این کلام حضرت حاکی از آن است که انسان باید مشکلاتش را به خدای خودش عرضه کند و یا به کسانی که می توانند برای حلّ آن، کمک کنند و مشورت بدهند؛ و الا پسندیده نیست که انسان مشکلات خود را برای هر کسی برملا بسازد؛ چرا که با این کار، موجب ذلت او است.

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: حضرت امیر علیه السلام در فقره ای دیگر از کلام شریفشان در این حکمت، بیان می کند: و كسى كه زبانش بر او فرمان راند، بى ارج شود. «و هانت علیه نفسه من امّر علیها لسانه»

حکمت سوم نهج البلاغه

وی اضافه نمود: در حکمت 3 از نهج البلاغه با این کلام از حضرت امیر صلوات الله علیه برخورد می کنیم: «وَ قَالَ (علیه السلام): الْبُخْلُ عَارٌ، وَ الْجُبْنُ مَنْقَصَةٌ، وَ الْفَقْرُ يُخْرِسُ الْفَطِنَ عَنْ [حَاجَتِهِ] حُجَّتِهِ، وَ الْمُقِلُّ غَرِيبٌ فِي بَلْدَتِهِ.» و فرمود (علیه السلام): بخل، ننگ است و ترس، نقص است و تنگدستى، زبان زيرك را از بيان حجتش بر بندد و بينوا در شهر خود غريب است.

استاد اکبرنژاد افزود: بخل صفتی است که حتما انسان را به بدبختی می کشاند؛ امیرالمؤمنین صلوات الله علیه می فرماید: «البخل یکشف العار و یدخل النار» این صفت پلید، انسان را به عاری می کشاند و عاقبت، انسان را وارد آتش می کشاند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در قرآن کریم می خوانیم: ای کسانی که ایمان آورده ‌اید، خود را با خانواده خویش از آتش دوزخ نگاه دارید؛ چنان آتشی که مردم (دل‌ سخت کافر) و سنگ (خارا) آتش‌ افروز اوست و بر آن دوزخ فرشتگانی بسیار درشتخو و دل‌ سخت مأمورند که هرگز نافرمانی خدا را( در اجرای قهر و غضب حق) نخواهند کرد و آنچه به آنها حکم شود، انجام دهند.

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ» (تحریم: 6)

وی افزود: هیزم آتش، انسان ها و سنگ ها است؛ انسان هم می سوزد و هم می سوزاند. از این رو ائمه علیه السلام بسیار بسیار برای این آیه گریه می کردند.

استاد اکبرنژاد خاطرنشان کرد: در روایت داریم که بخیل در دنیا مذموم است و در آخرت هم مورد سرزنش است.«اَلْبَخِيلُ فِي اَلدُّنْيَا مَذْمُومٌ وَ فِي اَلْآخِرَةِ مُعَذَّبٌ مَلُومٌ » (غرر الحکم و درر الکلم، جلد ۱، صفحه ۹۲)

وی اضافه نمود: روایتی دیگر درباره بخیل بیان شده است: بخیل در بین عزیزان و نزدیکان خود ذلیل است. «البخیل ذلیل بین أعزته» (غررالحکم، ج 1، ص 377)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امیر مؤمنان علی علیه السلام می فرماید: «حبّ الدنیا یوجب الطمع»؛ واقع قضیه نیز همین است؛ عمر بن سعد به خاطر طمع بوده است که آن بلاها را بر سرِ خودش و مصیبت ها بر سرِ اهل بیت علیهم السلام آورد.

وی افزود: حضرت امیر علیه السلام می فرماید: «البخل عار و الجبن منقصة» جبن نقص است. برخی هستند که امر به معروف و نهی از منکر انجام نمی دهند و از انجام آن می ترسند؛ در حالی که برای امر به معروف و نهی از منکر اهمیت فراوانی در روایات برای آن قائل شده است.

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: حضرت امیر علیه السلام در ادامه می فرماید: «وَ الْفَقْرُ يُخْرِسُ الْفَطِنَ عَنْ [حَاجَتِهِ] حُجَّتِهِ» فقر بد است و مشکل است؛ اما انسان باید سعی کند تا با سعی و تلاش، قناعت و هنرنمایی، انسان خود را از آن نجات دهد؛ چرا که فقیر انسان را از بیان حجت لال می کند و یا به فرموده حضرت امیر علیه السلام « تنگدستى، زبان زيرك را از بيان حجتش می بندد.

وی افزود: در فقره ای دیگر  از کلام حضرت امیر می خوانیم که می فرماید: «وَ الْمُقِلُّ غَرِيبٌ فِي بَلْدَتِهِ» کسی که از دارایی کمی برخوردار است، ولو در شهر خود باشد، غریب است. اسلام توصیه کرده است که فقرا را دوست داشته باشیم و بعد از کمک کردن به آنها دست را ببوسیم؛ چرا که نخست، آن کمک به دست خدا می رسد. اما از نظر جامعه آن فقیر، کوچک به نظر می آید و به آن بی توجه می شوند. انسان سعی کند در حدی که شخصیت خود را حفظ کند، با قناعت و هنر و تلاش و کوشش، فقر را از خود دور کند.

حکمت چهارم نهج البلاغه

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت امیر علیه السلام در حکمت چهارم نهج البلاغه می فرماید: «وَ قَالَ (علیه السلام): الْعَجْزُ آفَةٌ، وَ الصَّبْرُ شَجَاعَةٌ، وَ الزُّهْدُ ثَرْوَةٌ، وَ الْوَرَعُ جُنَّةٌ، وَ نِعْمَ الْقَرِينُ [الرِّضَا] الرِّضَى.» و فرمود (علیه السلام): و ناتوانى، آفت است و شكيبايى، دليرى است و زهد، توانگرى است و پارسايى، چونان سپر است. بهترين همنشين خشنودى است از خواست خداوند.

وی افزود: حضرت علیه السلام می فرماید: «العجز آفة» عجز و ناتوانی آفت است و صبر و شکیبایی، شجاعت است. صبر بر دو نوع است؛ صبر در مقابل مصیبات و صبر در مقابل اطاعت. صبر داشتن در این موارد کار آسانی نیست.

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: در فقره ای دیگر از این حکمت به ورع اشاره شده است؛ ورع بالاتر از تقوا است؛ تقوا یعنی انجام واجبات و ترک محرمات قطعی است؛ اما ورع انجام واجبات و ترک محرمات احتمالی را نیز شامل می شود.» از این رو ورع بالاتر از تقوا است.

وی اضافه نمود: حضرت علیه السلام در فقره ای دیگر می فرماید: «وَ نِعْمَ الْقَرِينُ [الرِّضَا] الرِّضَى» بهترین دوست برای انسان، رضایت انسان بر رضایت خداوند است. دوری از گناه و انجام واجبات را بر عهده بگیرد.

حکمت پنجم نهج البلاغه

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در حکمت پنجم از نهج البلاغه با این کلام از حضرت امیر علیه السلام برخورد می کنیم: «وَ قَالَ (علیه السلام): الْعِلْمُ وِرَاثَةٌ كَرِيمَةٌ، وَ الْآدَابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَةٌ، وَ الْفِكْرُ مِرْآةٌ صَافِيَةٌ.» فرمود (علیه السلام): و دانش، ميراثى است گرانمايه و آداب، زيورهايى نو به نو، و انديشه، آينه اى صافى است.

وی افزود: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: « فِكرَةُ ساعَةٍ خَيرٌ مِن عِبادَةِ سَنةٍ» ساعتى انديشه كردن، بهتر از يك سال عبادت است.

استاد اکبرنژاد خاطرنشان کرد: حضرت امیر علیه السلام اشاره می کند: «فِكرُ ساعَةٍ قَصيرَةٍ خَيرٌ مِن عِبادَةٍ طَويلَةٍ .» ساعتى كوتاه انديشه كردن، بهتر از عبادتى طولانى است.

وی اضافه نمود: حضرت صادق علیه السلام می فرماید: «تَفَكُّرُ ساعَةٍ خَيرٌ مِن عِبادَةِ سَنَةٍ «إنَّما يَتَذَكَّرُ اُولُوا الأَلبابِ» يك ساعت انديشيدن بهتر از سالى عبادت است. «جز اين نيست كه خردمندان پند مى گيرند.

حکمت هشتم نهج البلاغه

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: حضرت امیر علیه السلام می فرماید: «اِعْجَبُوا لِهَذَا اَلْإِنْسَانِ یَنْظُرُ بِشَحْمٍ وَ یَتَکَلَّمُ بِلَحْمٍ وَ یَسْمَعُ بِعَظْمٍ وَ یَتَنَفَّسُ مِنْ خَرْمٍ» در مورد این انسان در شگفت باشید که به وسیله یک پیه [چشم] می‏ بیند و با گوشتی [زبان] سخن می ‏گوید و به وسیله استخوانی [گوش] می ‏شنود و از شکافی [بینی] نفس می‏ کشد»

وی افزود: بینی آن قدرت را دارد که 10000 بو را تشخیص بدهد. می گویند روزی 1 لیتر بزاق در روز تولید می شود؛ که اگر تولید نشود، غذا قابلیت هضم شدن پیدا نمی کند.

/270/260/20/