استاد محمد حسین ملک زاده از اساتید بزرگوار حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «مدیریت دانش در راستای دستیابی به علوم انسانی اسلامی» پرداخت.

مدیریت دانش در راستای دستیابی به علوم انسانی اسلامی

این استاد بزرگوار درس خارج حوزه در ابتدای دومین قسمت از گفتگو خاطرنشان کرد: افزون بر حوزه علمیه، از مؤسسات آموزش عالی و دانشگاه ‌هایی که در این زمینه فعالیت می ‌کنند، می ‌توان از دانشگاه امام صادق (علیه السلام)، دانشگاه امام حسین (علیه السلام)، دانشگاه آزاد اسلامی (معاونت علوم انسانی و هنر)، دانشگاه شاهد، دانشگاه عالی دفاع ملی، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تهران، دانشگاه سوره و دانشگاه خوارزمی، در شهر تهران، همچنین مؤ سسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، دانشگاه باقرالعلوم (علیه السلام)، جامعة المصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم)، دانشگاه قم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم و دانشگاه معارف اسلامی (دانشگاه نهاد رهبری)، در شهر قم، دانشگاه علوم اسلامی رضوی و دانشگاه فردوسی در شهر مشهد، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره) در قزوین، دانشگاه اصفهان، دانشگاه شیراز، دانشگاه تبریز، دانشگاه باهنر کرمان و بعضی دانشگاه ‌ های بزرگ دیگر نام برد که هر کدام ظرفیت‌ هایی دارند که می‌ توان از آنها بهره برد.

وی افزود: مراکزی نیز در این عرصه مشغول به فعالیت هستند که از جمله می ‌توان به انجمن های علمی و برخی از مدارس و مراکز تخصصی حوزه علمیه قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و قطب ‌های علمی دفتر تبلیغات اسلامی، بنیاد پژوهش‌ های آستان قدس رضوی، دفتر فرهنگستان علوم اسلامی، مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد)، مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام، مؤسسه علوم انسانی اسلامی صدرا، مرکز رشد دانشگاه امام صادق (علیه السلام)، مؤ سسه مفتاح و ... اشاره کرد.

استاد ملک زاده خاطرنشان کرد: شورای هماهنگ ی باید از مجموع این مراکز حوزوی، دانشگاه‌ ها، پژوهشگاه ‌ها، مؤسسات ، مراکز و غیره که در بحث تولید علوم انسانی اسلامی پیشتاز و خط‌ شکن هستند یا این ظرفیت را دارند که به صورت جدی در این عرصه فعالیت کنند و نیز از اشخاص حقیقی، اعمّ از اینکه این اشخاص حقیقی در یکی از دانشگاه ‌ها و مؤسسات فعالیت داشته باشند یا نه، شکل بگیرد. درباره اشخاص حقیقی ِ عضو مراکز، این واقعیت وجود دارد که بعضی از آنها جایگاه و خصوصیاتی دارند که فارغ از مرکزی که در آن مشغول به کار هستند، قابل استفاده هستند.

وی اضافه نمود: در سطح و لایه ‌ای دیگر، آن دسته از اصحاب رسانه، نشریات، پایگاه‌ ها و کانال ‌های مجازی و بخش‌ هایی از صدا و سیما مثل شبکه چهار سیما، که نسبت به علوم انسانی اسلامی و ساحت‌ های نزدیک به آن اهتمام می‌ ورزند، دعوت شوند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همچنین، فراخوان مجامع و اتحادیه های نشر و پخش کتاب و انتشاراتی ‌ها و مراکز فعال در عرصه چاپ، نشر و توزیع آثار دینی، فرهنگی، تمدنی، فلسفی، معرفتی و علوم انسانی، به خصوص علوم انسانی اسلامی نیز نباید از قلم بیفتد و همه این مجموعه‌ ها هم باید نمایندگانی در شورای مذکور داشته باشند.

وی افزود: مواردی که بیان شد، عمدتاً ناظر به مرحله تولید علم بود. اما در نظام مدیریت دانش، افزون بر تولید باید برای توزیع علم هم خط مشی ‌گذاری، تصمیم ‌ گیری و برنامه ‌ ریزی وجود داشته باشد. به هر صورت یکی از اموری که در مدیریت دانش برای دستیابی به علوم انسانی اسلامی مطرح است، این است که دانشِ تولید شده در جایی ارائه و عرضه شود.

استاد ملک زاده خاطرنشان کرد: امروزه اگر دانش اسلامی تولید هم شود، جایی برای عرضه ندارد. عموم دانشگاه‌ها چنین محتوایی را ارائه نمی ‌دهند، مگر برخی دانشگاه‌ های خاص و البته غیر دولتی یا نیمه دولتی، که با اهداف خاصّی طراحی و تأسیس شده‌ اند.

وی اضافه نمود: در حالت عادی، دانش تولید شده جای و جایگاهی برای عرضه، به صورتی که دانشجویان موظف باشند این دروس را پشت سر بگذرانند و بر اساس آن از آنها امتحان گرفته شود، ندارند. یکی از مؤثرترین اقدامات در بخش توزیع دانش، آن است که این مراکز و دانشگاه‌ها موظف به فعال سازی این ظرفیت آموزشی شوند.

این استاد درس خارج حوزه  در ادامه بیان کرد: کارهای بسیار دیگری نیز مانند راه‌اندازی مجلات علمی - پژ و هشی در این حوزه، برگزاری همایش ‌های مرتبط، قرار دادن جوایز سالانه و ... می‌ توان انجام داد. در این زمینه، پشتیبانی و حمایت لازم است. البته حمایت در حمایت ‌های مادی خلاصه نمی ‌شود؛ بلکه بخشی از حمایت ‌ها، معنوی است؛ یعنی اگر یک نظریه ‌پردازی در عرصة علوم انسانی اسلامی نظریه ‌ای را ارائه کرد، از او حمایت درخورِ علمی صورت بگیرد.

وی افزود: این حمایت و تشویق باید از طرق و مجاری مناسب خودش صورت گیرد. گاهی از برخی دانشمندان و نظریه‌ پردازان در جایی یا به طریقی تقدیر می‌ شود که آنجا یا آن طریق هیچ ربط و تناسبی با امور علمی ندارد و حاشیه ها و جوانب دیگری برای آن مطرح است. این امر گاهی اوقات، موجب سرشکستگی پژوهشگر و تضعیف بُعد علمی کار او در نزد افکار عمومی و در مجامع علمی و نخبگانی می ‌شود و بعضی مغرضین و فرصت ‌طلبان هم با برچسب سیاسی و فرمایشی زدن به آن پژوهش، طوری وانمود و تبلیغ می‌کنن د که گویا هیچگونه جنبه علمی در آن نبوده است .

استاد ملک زاده خاطرنشان کرد: همچنین باید بدانیم که پشتیبانی و حمایت فقط برگزاری جلسه تقدیر که در مواردی منجر به نشان‌دار شدن پژوهشگر هم می‌ شود، نیست؛ بلکه یکی از راه های مهم و مؤثر حمایت، به ویژه در گستره علوم انسانی، این است که برای نظریه تولید شده، اهمیت قائل شوند، در کتاب ها، مقالات و ابحاث علمی از آن یاد کنند و به آن ارجاع دهند یا در مقام کاربست، عملاً به آن توجه کنند و آن را به کار بگیرند.

وی اضافه نمود: یکی از مصادیق توجه کردن، اهمیت قائل شدن و بها دادن به یک نظریه یا نظرگاه علمی، واکاوی ابعاد و زوایای آن، نگاه تطبیقی و مقایسه ‌ای به آن، بررسی نتایج آن و حتی نقد آن، در قالب پایان‌نامه است. این در حالی است که شوربختانه، هم ‌ اکنوندر پایان‌نامه ‌های دانشگاهی، فقط نظریات دانشمندان غربی مورد بررسی قرار می ‌گیرند و مثلاً نظریه دو دانشمند غربی با هم مقایسه می ‌شوند و به دیدگاه اندیشمندان ایرانی و اسلامی، به ویژه معاصرین توجهی نمی ‌شود.

وی افزود: بعضی از اساتید و گروه های علمی در شماری از دانشگاه ‌ها، که خیلی تلاش کرده ‌اند ایرانی - اسلامی باشند و به علمای معاصر هم بپردازند، با احتیاط بسیار به اشخاص نادری در ردۀ علامه طباطبایی توجه می ‌کنند؛ [البته اکثراً از علامه هم، فقط به نظریۀ اعتباریات می ‌پردازند!]. و دیگر از این رده و مشخصاً از ایشان جلوتر نمی ‌آیند و اصلاً به مخیّله ‌شان هم خطور نمی ‌کند که به دانشجویان اجازه دهند که در پایان ‌نامه ‌های ارشد یا رساله ‌های دکتری به آراء و اندیشه های اندیشمندان و دانشمندان ایرانی و مسلمانِ در قید حیات بپردازند.  

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: این امر، در حالی است که در بسیاری از دانشگاه های معتبر دنیا اگر اندیشمندی در قید حیات و حتی جوان، نظریه ‌ای ارائه دهد، به فاصلۀ زمانی اندکی، نظریة او در پایان ‌نامه ‌ها و رساله‌ های دانشجویان بازتاب می یابد و مورد نقد و بررسی قرار می‌ گیرد. این یکی از مصادیق توجه و حمایت واقعی و اثربخش است که یک دانشمند، اندیشمند و نظریه ‌ پرداز به آن نیاز دارد و حیات، نشاط و پویایی علم و فضای علمی به آن وابسته است.

استاد ملک زاده خاطرنشان کرد: یکی از حمایت ‌های دیگری که به راحتی و با کمترین هزینه و زحمت می ‌ توان انجام داد برگزاری مراسم‌های رونمایی، نقد و بررسی و معرفیکتاب‌های اندیشمندان این گستر ه است. خرید سازمانی و هدیه دادن جای خود را دارد اما بهترین حمایت، معرفی و نقد و بررسی این کتاب‌ها است.

وی افزود:  دیگران نیروهای خود را مطرح و بزرگ می‌ کنند، به نحوی که بسیاری در اثر عدم اطلاع یا خود کم بینی، برخی از این افراد را حقیقتاً افرادی دانشمند و صاحب فکر به حساب می ‌آورند؛ در حالی که احیاناً چنین نیست و صرفاً به جهت هیاهوی تبلیغاتی، پوشش فراوان رسانه ای و تکریم ها و حمایت‌ های پی در پی که از آن فرد صورت گرفته است؛ چنین معرفی شده است. این در حالی است که در میان افرادی که در زمینة اندیشه اسلامی و علوم انسانی اسلامی فعالیت می‌ کنند، در مواردی این همدلی وجود ندارد و حمایت‌ های لازم از صاحب ان اندیشه صورت نمی‌ گیرد و گاهی حتی افراد خوش‌فکر و مولّد ایده و اندیشه، به وسیله سایرین، عمداً نادیده گرفته یا پوشانده می ‌شوند تا دیده و شناخته نشوند و کسی به آنان توجهی نکند! .

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: باید نگاه جبهه ‌ای و گفتمانی حاکم باشد. باید هم ‌جبهه ‌ای ‌ها همدیگر را در راستای هدف واحد تقویت کنند. ممکن است فردی یکی از نظرات اندیشمند دیگر را به صورت خاص قبول نداشته باشد، اما باید به این نکته توجه نماید که گذشته از موضع آزاداندیشانه و آزادمنشانه نسبت به همگان، نسبت به این شخص خاص اگر دیدگاه‌ هایش به طور کلی در راستای اهداف متعالی و در جهت تقویت جبهه علمی و فرهنگیِ اسلامی است، باید او را پشتیبانی کند. تعدد اندیشمندان و مراکز علمی در این عرصه مایة برکت است و موجب تقویت این جبهه می ‌شود. در مرحله ‌ای که نیازمند این هستیم که صداهای متعددی یک صدا گفتمان علوم انسانی اسلامی را صدا بزنند، نباید یکدیگر را حذف کنیم.

وی افزود: عنایت به چنین مسائلی از جمله اموری است که در مدیریت دانش وجود دارد؛ فرهنگ‌سازی، گفتمان‌سازی، ترویج، اشاعه و فراهم کردن زمینه برای مطرح شدن این مطالب.

استاد ملک زاده خاطرنشان کرد:  طراحی دوره ‌های کوتاه ‌مدت آموزشی، تربیت پژوهشگران عرصة علوم انسانی اسلامی، حمایت از پایان‌ نامه‌ها، کتاب‌ ها، مقالات، نظریات ، برگزار نمودن نشست‌ های علمی و جلسات نقد و مجموعه اموری که به رشد و بالندگی گفتمان علوم انسانی اسلامی یاری می ‌رسانند، باید به صورت مداوم و برنامه‌ریزی ‌شده به انجام رسد. طبعاً اینگونه برنامه‌ ریزی ‌ها با وجود مدیریت دانش تحقّق می‌ یابند. به طور خلاصه می‌ توان گفت که برای تولید علوم انسانی اسلامی در مرحله ‌ای قرار گرفته‌ ایم که به مراتب بیش از پیش نیازمند مدیریت دانش هستیم.

/270/260/20/