به مناسبت فرا رسیدن سالگرد شهادت صدیقه طاهره سلام الله علیها، استاد علی فرحانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در موضوع ««عنصرهای اصلی تمدن ساز در سیره و آموزه ها و عمل بی بی سلام الله علیها» پرداخت.

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در ابتدای زیارتنامه حضرت، عنصر امتحان بیان می شود؛ می فرماید: ای کسی که امتحان شدی و خدا تو را امتحان کرد؛ همان خدایی که تو را خلق کرد؛ قبل از آنکه تو را خلق بکند. «يَا مُمْتَحَنَةُ امْتَحَنَكِ اللّٰهُ الَّذِي خَلَقَكِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَكِ فَوَجَدَكِ لِمَا امْتَحَنَكِ صابِرَةً ...»

وی افزود: قسمت دومی دارد؛ «فوجدکِ» خدا تو را یافت؛ «لما امتحنک» نسبت به آنچه که تو امتحان شدی، «صابرة» خدا تو را اهل صبر یافت. نقطه تمرکز ما «صابرة» است. صبر رمز یک مقام در قرآن است. استاد فرحانی خاطرنشان کرد: همه ما می دانیم حضرت ابراهیم علیه السلام در جوانی پیغمبر شد. قرآن از مقام نبوت، به مقام خلوص و اخلاص تعبیر می کند؛ و این تعبیر را به شکل های مختلف بیان داشته است. یک جا در سوره ص می فرماید: «إِنَّا أَخْلَصْناهُمْ بِخالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّار» (ص: 46)؛ در جای دیگر نام پیامبر را می آورد؛ یک جای دیگر با یک شبه استدلال ما را به این نکته می رساند.

وی اضافه نمود: در مقدمه باید اشاره داشت که انبیاء معصوم هستند؛ اگر نبی معصوم نباشد، یعنی شیطان می تواند در پیام آسمان به زمین، دست ببرد؛ اگر چنین کند، برنامه هدایت بشر خراب می شود؛ پس نبی باید معصوم باشد؛ معصوم یعنی دست شیطان به آن پیام نمی رسد. در قرآن در سوره ص این کلام شیطان آورده می شود: «قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعين‏ (82) إِلاَّ عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصينَ (83)» استاد فرحانی در ادامه بیان کرد: پس اگر کسی نبیّ معصوم است و گناه نمی کند، یعنی از دست بردن شیطان خارج است، یعنی دارای مقامی است به نام مقام «مخلَصین».

وی افزود: ابراهیم خلیل الله در جوانی به مقام نبوت رسید؛ یعنی به مقام مخلصین دست یافت. سپس آزمایش های الهی شروع شد. قصه منجنیق، قصه آتش، قصه های مختلف، در آخرین امتحان، ذبح اسماعیل علیه السلام را پشت سر گذاشت و از این آزمایش ها پیروز بیرون آمد. در این هنگام، این آیه از سوره مبارکه بقره می درخشد: «وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ (یعنی آزمایش هایی) فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي‏ قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمين‏» (البقرة: 124)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ابراهیم که دارای مقام نبوت بود، بعد از پشت سر گذاشتن آن همه امتحانات کمرشکن و سخت، و قاعدتا در ایام پیری، به مقام امامت دست پیدا کرد. از این رو ما شیعیان استدلال می کنیم که مقام امامت از مقام نبوت بالاتر است. وی افزود: در ادامه به آیاتی اشاره می کنیم که به ذبح اسماعیل علیه السلام اشاره دارد؛ در حالی که می دانیم اسم رمز این گفتگو «صابرة» است. در سوره صافات می خوانیم: «فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قالَ يا بُنَيَّ إِنِّي أَرى‏ فِي الْمَنامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ ما ذا تَرى‏ قالَ يا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُني‏ إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرين‏» (صافات: 102) استاد فرحانی خاطرنشان کرد: خواب، وحی است؛ علامه طباطبایی در ذیل این آیه به بیان مراتب وحی، مراتب نبی و مراتب انسان کامل می پردازد. وی اضافه نمود: تا الآن در مرتبه خواب هستیم. اسماعیل می گوید: ای پدر، آنچه به آن امر شدی، عمل کن. ان شاء الله من را از صابرین می یابی.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: تا این مرحله، وحی در خواب بود؛ با پشت سر گذاشته شدن این مرحله، وحی در بیداری را می خوانیم: «فَلَمَّا أَسْلَمَا وَ تَلَّهُ لِلْجَبِينِ(103 (وَ نَادَيْنَاهُ أَن يَإِبْرَاهِيمُ (104( قَدْ صَدَّقْتَ الرُّءْيَا إِنَّا كَذَالِكَ نجَزِى الْمُحْسِنِينَ (105)» از مقام مخلصین به مقام محسنین رسید و امام شد.

وی افزود: پس صبر مهم است. از صبر در آزمایش به مقام امامت می رسد. از زبان یوسف هم همان را گفت. به یوسف پاسخ داده نشده است؛ در 3 جای قرآن بیان شده است که ابراهیم را در قیامت به آن مقام بالاتر می رسانیم.

استاد علی فرحانی خاطرنشان کرد: کلید سربلندی از آزمایش با صبر است. صبر درجه خاصی است. در زیارتنامه حضرت زهرا سلام الله علیها می خوانیم: «فوجد لما امتحنک صابرة»

وی اضافه نمود: ارباب عوالم خلقت یعنی حضرت حجت ارواحنا فداه می فرماید: «فی ابنة رسول الله لی اسوة حسنة» هیچ کس به اندازه حضرت مهدی علیه السلام در عالم صبر نکرد. عالم صبورتر از حضرت مهدی علیه السلام به خودش ندید.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در سیره حضرت زهرا سلام الله علیها چند مسأله مهم داریم؛ یکی از آن مسائل مهم، «ولایت مداری» حضرت زهرا سلام الله علیها است. اگر استقامت بی بی در راه امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب صرفا ارادت و عشق و علاقه و همسرداری و مراقبت از مظلومیت شوهر بود، باید از اول می بود. این نکته را عنایت کنید تا موقعی که امام عالم رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم است، بی بی به گرد شمع وجود بابا، نه چون بابا است، بلکه ولیّ خود می گردد.

وی افزود: بروید لیست کنید و ببینید در چه جاهایی بعد از اینکه وظیفه همسری اش را نسبت به علی علیه السلام انجام داد، رفت و کنار آقا رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم قرار گرفت. چون در آن موقع ولیّ عالم رسول الله بود. از لحظه انتقال امامت و ولایت به امیرالمؤمنین سبک و سیاق بی بی در برخورد با علی عوض می شود.

استاد فرحانی خاطرنشان کرد: تربیت شده بزرگ دست فاطمه ام المصائب زینب کبری هم اینچنین بود. در کربلا سختی ها زیاد شد؛ امام باقر علیه السلام نقل می کند حضرت زینب سلام الله علیها روی تل بود که حضرت سیدالشهداء علیه السلام به شهادت رسید؛ آن لحظه ای است که انسان به سینه می کوبد؛ اما امام باقر علیه السلام می فرماید: حضرت زینب سلام الله علیها دوان دوان به سوی خیمه امام سجاد علیه السلام آمد. این ولایت مداری می شود.

وی اضافه نمود: مهم است؛ نگاه به ولی «بما أنّه ولیّ» مهم است. زینب کبری ولایت مداری را از حضرت زهرا سلام الله علیها یاد گرفت. چه بسا ابتداء علمی باشد؛ اما در مراحل بعد، «شهودی و درکی» می شود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ما در میان اصحاب ائمه علیهم السلام چند ابوبصیر با چند لقب داریم. یکی از آنها از اصحاب سرّ امام باقر و امام صادق علیه السلام است؛ اما چون نمی دانستیم که کدام یک از آنها ابوبصیر با چنین مقام بالا است، به روایت های «ابوبصیر» اعتنا نمی شد. بعد از صاحب جواهر، صاحب جواهر محققین تحقیق کردند و گفتند در زمان امام باقر و امام صادق علیه السلام، منظور از ابوبصیر، همان ابوبصیر ازدی است. او نابینا است؛ در مسجد نشسته است؛ حضرت وارد می شود؛ از او می پرسند: امام کجاست؟ آقا را می بینی؟ ابوبصیر گفت: وای بر شما، شمس عالم تاب را در پیش روی خودتان نمی بینید.

وی افزود: ابوبصیر نابینا است؛ اما با یک حقیقتی است که می بیند. در روایات، نسبت مؤمن به ولی خدا مانند نسبت شعاع خورشید به خورشید تشبیه شده است. هم با خدا و هم با ولیّ خدا است. استاد فرحانی خاطرنشان کرد: سطح نخست، علم آموزی است؛ سطح بالاتر، شهود و درک حقیقی است؛ در کنار ضریح امام رضا علیه السلام یک زمان است ضریح را می بیند تا حضور ولیّ خدا را احساس کند؛ اما یک ولیّ خدا اگر چشمش بسته باشد هم حضور ولیّ خدا را احساس می کند. از داخل به آقا می رسد. آدمی که اهل ولایت مداری است و در این درجه است، تغییر امامت از یکی به دیگری را می یابد. قبله قلبش از یک جا به طرف دیگر می چرخد. این هم درجه ای از ولایت مداری است.

وی اضافه نمود: البته ره آن گونه رو که رهوران رفتند؛ اگر از مرحله اول نروی به آنجا نمی رسی. حضرت فاطمه سلام الله علیها فرمود: اگر به دستورات ما عمل کردی، آن وقت است که از شیعیان ما حساب می شوی. عمل می خواهد. این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مسأله اول، ولایت مداری است؛ انقلاب ایران در سال 42 حرکتش را شروع کرد؛ اعلامی شاگرد امام بودند؛ علما؛ هر کدام به اندازه خودشان در حرکت امام به امام کمک کردند. وی افزود: «ادب انقلابی» را نباید فراموش کنیم. بی ادب محروم ماند از لطف رب. ممکن است برخی از شاگردان به امام نزدیک تر یا برخی دورتر بودند، اما همه به امام کمک می کردند.

استاد فرحانی خاطرنشان کرد: آسید حمید روحانی مورخ انقلاب، از امام دستور داشتند که شاگردان امام را لیست کنند. لیست را به امام تقدیم کردند. امام فرمود: پس آشیخ جعفر (آیت الله شیخ جعفر سبحانی) کو؟ گفتند: هجدهمین نفر را ایشان گذاشته بودیم.

وی اضافه نمود: ما فکر می کنیم اگر کسی دستش را مشت نکرد و نزد، انقلابی نیست. الزاما این نیست. البته «فضّل الله المجاهدین علی القاعدین» اما باید ادب انقلابی داشت؛ یعنی در میان ولایت مداری و وسط انقلابی گری مان شیطان نیاید و انقلابی گری ما را آلوده کند. این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام در چهل حدیث می فرماید: اگر دیدید کسی برای نماز خود، سجاده ای و عطری و مهر و تسبیحی دارد، اما با گرفتنِ عطر و وسایل تزیینی آن، حال نمازش دگرگون شد، بدانید که شیطان در سجاده اش رخنه کرده بود. وی افزود: شیطان می گوید من از روبرو و پشت سر و سمت راست و چپ و .. حمله می کنم؛ به امام عرض می کنند پس دیگر راهی نماند؛ امام می فرماید: یک راه مانده و آن سمت پایین است؛ و سجده کردن. شیطان طاهرترین راه ها را نجس می کند و کار را خراب می کند. مبادا در همین ولایت مداری هم شیطان نفوذ پیدا نماید.

/270/260/20/