استاد مصطفی احدی نسب از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «فضیلت علم و علم آموزی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: حدیثی معروف است: «و انّ العلماء باقون ما بقی الدهر اعیانهم مفقودة و امثالهم فی القلوب موجودة» تفاوت علما با سایر افرا در این است که علما تا روزگار باقی است، آنها هم باقی هستند؛ اگر چه جسمشان با ما نیست، اما یادشان در قلب ها زنده است.

وی افزود: برخی از علما به گونه ای هستند که با رفتنشان ضربه ای ایجاد می شود که با هیچ چیز دیگر نمی توان آن را جبران کرد. در روایت است «اذا مات المؤمن الفقیه ثلم فی الاسلام ثلمة لا یسدّها شیء» اگر یک مؤمن فقیهی از دنیا برود، ضربه ای به اسلام می خورد که هیچ چیز نمی تواند جای آن را پر بکند.

استاد احدی نسب خاطرنشان کرد: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم در بیان از فضیلت علم به ابوذر می فرماید: خداوند و ملائکه و پیامبران طالب علم را دوست دارند و هیچ کس جز انسان سعادتمند علم را دوست نمی دارد و خوشا به حال طالب علم در روز قیامت. ... و همه اینها که بیان کردیم تحت این آیه شریفه است که می فرماید: «خداوند کسانی را که ایمان دارند، یک درجه عنایت می کند و کسانی که علاوه بر ایمان، صاحبان علم باشند، به آنها درجاتی را مرحمت می کند» به این خاطر که مؤمنان به دنبال عمل صالح خودشان هستند، اما صاحبان علم به دنبال نجات دیگران هم هستند؛ از این رو به آنها درجات داده می شود.

 «يَا أَبَا ذَرٍّ الْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ كُلِّهِ اثْنَيْ عَشَرَ أَلْفَ مَرَّةٍ عَلَيْكُمْ بِمُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ فَإِنَّ بِالْعِلْمِ تَعْرِفُونَ الْحَلَالَ مِنَ الْحَرَامِ وَ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ لِيَلْتَمِسَ بَاباً مِنَ الْعِلْمِ كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوَابَ نَبِيٍّ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ وَ أَعْطَاهُ اللَّهُ بِكُلِّ حَرْفٍ يَسْتَمِعُ أَوْ يَكْتُبُ مَدِينَةً فِي الْجَنَّةِ وَ طَالِبُ‏ الْعِلْمِ‏ أَحَبَّهُ‏ اللَّهُ‏ وَ أَحَبَّهُ الْمَلَائِكَةُ وَ أَحَبَّهُ النَّبِيُّونَ وَ لَا يُحِبُّ الْعِلْمَ إِلَّا السَّعِيدُ وَ طُوبَى لِطَالِبِ الْعِلْمِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

يَا أَبَا ذَرٍّ وَ الْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ خَيْرٌ لَكَ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ صِيَامٍ نَهَارُهَا وَ قِيَامٍ لَيْلُهَا وَ النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ الْعَالِمِ خَيْرٌ لَكَ مِنْ عِتْقِ أَلْفِ رَقَبَةٍ وَ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ لِيَلْتَمِسَ بَاباً مِنَ الْعِلْمِ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوَابَ أَلْفِ شَهِيدٍ مِنْ شُهَدَاءِ بَدْرٍ وَ طَالِبُ الْعِلْمِ حَبِيبُ اللَّهِ وَ مَنْ أَحَبَّ الْعِلْمَ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَ يُصْبِحُ وَ يُمْسِي فِي رِضَا اللَّهِ وَ لَا يَخْرُجُ مِنَ الدُّنْيَا حَتَّى يَشْرَبَ مِنَ الْكَوْثَرِ وَ يَأْكُلَ مِنْ ثَمَرَةِ الْجَنَّةِ وَ لَا يَأْكُلُ الدُّودُ جَسَدَهُ وَ يَكُونُ فِي الْجَنَّةِ رَفِيقَ الْخَضِرِ ع وَ هَذَا كُلُّهُ تَحْتَ هَذِهِ الْآيَةِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى‏ يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ‏.»

استاد مصطفی احدی نسب خاطرنشان کرد: امام صادق علیه السلام فرمود: مردم سه گونه اند؛ کسانی از آنها عالم و دانشمند هستند، کسانی که به دنبال آموختن هستند و کسانی که هیچ یک از این دو نیستند و خس و خاشاک محسوب می شوند.  حضرت می فرماید: «ما اهل بیت علیهم السلام هستیم که علما هستیم و شیعیان مایند که متعلم هستند و سایر مردم هم خس و خاشاکی بیش نیستند.»

«حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عِمْرَانَ عَنْ يُونُسَ عَنْ جَمِيلٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ يَغْدُو النَّاسُ عَلَى ثَلَاثَةِ صُنُوفٍ عَالِمٍ وَ مُتَعَلِّمٍ وَ غُثَاءٍ فَنَحْنُ الْعُلَمَاءُ وَ شِيعَتُنَا الْمُتَعَلِّمُونَ‏ وَ سَائِرُ النَّاسِ غُثَاءٌ.»

وی در ادامه بیان کرد: « در کلامی از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم آمده است: «علماء امتی افضل من انبیاء بنی اسرائیل» عالمان در امت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می توانند به آن مقام دست پیدا کنند که از پیامبران بنی اسرائیل نیز افضل و برتر باشند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در روایتی نسبت به شرایط علم بیان شده است که آموختن، عمل کردن، و به دیگران آموختن از شرایط آن است. امام صادق علیه السلام می فرماید: «من تعلّم العلم و عمل به و علّم لله» (لله از باب تنازع به هر سه برمی گردد؛ من تعلم العلم لله و عمل به لله و علّم لله) کسی که علم را برای خدا بیاموزد، نه برای تفاخر، عمل کند به آن علم به خاطر خدا و به دیگران بیاموزد به خاطر خدا، چنین فردی در ملکوت آسمان به صورت بزرگ خوانده می شود. در آنجا به او آیت الله العظمی می گویند. لازم نیست که در اینجا خودمان را با عناوین بزرگ کنیم و لقب های مختلف به خودمان بدهیم. اگر کسی این سه را انجام بدهد، این فرد در عالم ملکوت «آیت الله العظمی» خوانده می شود.

«عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيِ‏ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ قَالَ قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:‏ مَنْ‏ تَعَلَّمَ‏ الْعِلْمَ‏ وَ عَمِلَ‏ بِهِ‏ وَ عَلَّمَ‏ لِلَّهِ‏ دُعِيَ فِي مَلَكُوتِ السَّمَاوَاتِ عَظِيماً فَقِيلَ تَعَلَّمَ لِلَّهِ وَ عَمِلَ لِلَّهِ وَ عَلَّمَ لِلَّهِ) ( الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج ‏1؛ ص 35)

استاد مصطفی احدی نسب خاطرنشان کرد: در روایتی دیگر می آموزیم که انسان نباید مطلبی را بدون دلیل بپذیرد و مطلبی را بدون دلیل رد کند؛ اگر می خواهید مطلبی را بگویید، با دلیل، قبول کنید، با دلیل و رد کنید، با دلیل باید باشد.  امام صادق علیه السلام می فرماید:

«إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عَیَّرَ عِبَادَهُ بِآیَتَیْنِ مِنْ کِتَابِهِ أَنْ لَا یَقُولُوا حَتَّی یَعْلَمُوا وَ لَا یَرُدُّوا مَا لَمْ یَعْلَمُوا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ أَ لَمْ یُؤْخَذْ عَلَیْهِمْ مِیثاقُ الْکِتابِ أَنْ لا یَقُولُوا عَلَی اللهِ إِلَّا الْحَقَّ وَ قَالَ بَلْ کَذَّبُوا بِما لَمْ یُحِیطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ.» همانا خدا بندگان خویش را به دو آیه از کتابش مختص کرده است تا چیزی را نگویند تا اینکه آن را ­بدانند و آنچه را نمی ‌دانند، رد نکنند. خدای عزّوجلّ فرمود: «أَلَمْ یُؤْخَذْ عَلَیْهِم مِّیثَاقُ الْکِتَابِ أَن لاَّ یِقُولُواْ عَلَی اللهِ إِلاَّ الحَقَّ» و فرمود: «بَلْ کَذَّبُواْ بِمَا لَمْ یُحِیطُواْ بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا یَأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ» (یونس/۳۹) )تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج ۵، ص۳۸۴ الکافی، ج۱، ص۴۳/ العیاشی، ج ۲، ص ۳۶/ منیهْ المرید، ص ۲۱۵/ نور الثقلین/ البرهان)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آیت الله علامه حسن حسن زاده آملی رضوان الله تعالی علیه تلاش مجدّانه علمی داشتند. طبق بیان آیت الله عابدی، حضرت علامه 190 کتاب نوشتند که بسیاری از کتاب های ایشان چاپ شده است و برخی از کتاب ها به توصیه ایشان باید بعد از وفات ایشان چاپ بشود؛ برخی از کتاب های علامه نیز به نام دیگران چاپ شده است. آیت الله عابدی می فرمود: «من دو جلد از کتاب های ایشان را در زمان حیات ایشان به تهران بردم و به انتشارات امیرکبیر تحویل دادم. ایشان برخی از کتاب هایشان را با مداد نوشته بودند. بعد از یکی دو ماه مراجعه کردم، گفتند ما این دو جلد کتاب را چاپ نمی کنیم. وقتی این دو جلد را دیدم، متوجه شدم از اول تا آخر کتاب را پاک کردند؛ بعدها دیدیم که به نام فردی دیگر این کتاب به چاپ رسیده است. از این دست کتاب ها که به نام دیگران چاپ شده است، زیاد است. حتی به ایشان عرض کردم تا از راه حقوقی پیگیری کنند. ایشان فرمودند: غرض آن بوده است که مردم از آن نوشته ها استفاده کنند؛ اگر اینگونه هم باشد، مردم استفاده می کنند و اجازه شکایت از آن فرد را هم به ما ندادند.

وی افزود: کتاب های ایشان بسیار قابل استفاده است؛ آیت الله عابدی می گفتند: کتاب «اتحاد عاقل و معقول» ایشان که چاپ شد، به نام کتاب سال حوزه معرفی گردید و کتاب بسیار مهمی بود، سال بعد هم که کتاب «عیون معرفت نفس» چاپ شد، چون امتیاز لازم را داشت، می خواستیم به عنوان کتاب سال حوزه معرفی کنیم، ایشان فرمود: این کار را نکنید. در حوزه افراد دیگری هم هستند و نیاز دارند که آنها هم تشویق بشوند و کتاب های ایشان را معرفی کنید. و نپذیرفتند کتاب ایشان به عنوان کتاب سال معرفی بشود، با اینکه شرایطش را داشتند.

استاد احدی نسب خاطرنشان کرد: آیت الله عابدی می گفت: یک بار از کلمه «سنوان و غیر سنوان» در که در قرآن آمده بود را از ایشان سؤال کردم. ایشان گفتند: «اگر می خواهید جواب این سؤال را بدهم، باید کلّ قرآن را مطالعه کنید. تمام کلماتی که این لفظ یا لفظ های شبیه آن و معانی آن در تفاسیر را مطالعه کنید، بعدا من پاسخ این سؤال را به شما خواهم داد» تا این حد تلاش علمی داشتند  و همین تلاش را به دیگران می آموختند.

وی اضفه نمود: تلاش مجدانه علمی برای همه طلبه ها لازم است؛ یعنی همه باید اهل تحقیق و تلاش علمی باشند. حوزه علمیه نیاز به چنین محقیقینی دارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ایشان علاوه بر تلاش مجدّانه در حوزه علمی، تعبد مجدانه عملی هم داشتند. اینگونه نبود که صرفا به مباحث علمی تکیه کنند. در حدیثی است که اگر کسی در اول ماه رمضان و شب های بعد تا شب بیست و سوم ماه رمضان هر شب سوره «دخان» را 100 مرتبه بخواند، جبرئیل و فرشتگانی که از آسمان فرود می آیند را خواهد دید. آقای عابدی می گفت: جناب علامه حسن زاده این کار را بارها انجام می دادند؛ هر شب 100 مرتبه سوره دخان را می خواندند. سوره دخان که حدودا 3 صفحه قرآن است و به این ترتیب حدود 300 صفحه را هر شب از ماه رمضان تا شب 23 رمضان را می خواندند تا به این حدیث عمل کنند.

روایت از امام صادق علیه السلام است: مردى به امام باقر عليه السلام گفت: ... اى پسر پيامبر! از كجا بدانم كه در هر سال ، شب قدر است؟

 فرمود: «هر گاه ماه رمضان آمد ، هر شب سوره دخان را صد بار بخوان. پس چون شب بيست و سوم آيد، به درست بودن آنچه از آن پرسيدى ، خواهى نگريست»

وی افزود:  برخی از کتاب ها کتاب های دعایی  است، کتاب هایی همانند «کلم الطیب» یا «قوت القلوب» کتاب دعایی است که اهل سنت نوشته اند.  علامه حسن زاده آملی  رضوان الله تعالی علیه این کتاب ها را هم تهیه می کردند و می خواندند و به آن عمل می کردند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ایشان معمولا در نافله عشاء یک جزء یا بیشتر قرآن می خواندند. در نافله هایشان قرآن را ختم می کردند. مقید به چله نشینی بودند. مراقبت می کردند. معمولا علما در ماه ذی القعده و 10 روز ذی الحجه به تبعیت از حضرت موسی علیه السلام که به کوه طور رفتند و در آنجا به ایشان تورات نازل شد، این ایام را چله نشینی می کردند. نه آنکه از مردم فاصله بگیرند، بلکه مراقبت می کردند تا آن ثمراتی که حضرت موسی علیه السلام در شب عید قربان به آن دست پیدا کردند و تورات به ایشان نازل شد، این علما هم به بخشی از مطالب علمی دست پیدا کنند.

وی افزود: علامه مقید به چله نشینی و مقید به برخی از ختم ها بودند. مراقبت ویژه ای داشتند. علاوه بر تلاش مجدانه علمی، تعبد مجدانه هم داشتند. نکته سوم پایبندی ایشان به نظام اسلامی بوده است. در سال 1360 وقتی منافقین به شهر آمل که شهر هزار سنگر است، حمله کردند، ایشان امام جمعه وقت آمل بودند و فرماندهی کلّ نیروهای انقلابی را داشتند؛ ایشان از شهر دفاع کردند و منافقین را پس زدند. ایشان از فرماندهان شهیدی که در آن حادثه به شهادت رسیدند، بسیار تجلیل می کردند. و همین طور از سایر شهدایی که در دفاع مقدس به شهادت رسیدند.

استاد احدی نسب خاطرنشان کرد: نکته چهارم آن است که ایشان تحمل اهانت ها را داشتند. جناب عابدی می گفت: در روز اول ماه مبارک رمضان خدمت ایشان رسیدم و دیدم نامه ای به ایشان رسیده است. از ایشان اجازه خواستم تا نامه را مطالعه کنم. ایشان با اکراه اجازه دادند و خودشان رفتند تا کتابی بردارند. در نامه خواندم: «جناب علامه ذوالفنون جناب علامه حسن زاده آملی ...» دیدم در سه صفحه فحش ها و جسارت ها به ایشان داشتند که حتی برخی از آنها حدّ شرعی داشته است. من خیلی ناراحت شدم. جناب علامه وقتی ناراحتی من را دیدند، گفتند: ناراحت نباش. از این دست نامه ها هر روز به دست من می رسد و من معدومش می کنم.

وی افزود: زهد و صبر ایشان حائز اهمیت است. زندگی ایشان زاهدانه بوده است. بسیاری از طلبه ها از نظر مالی وضعیت خوبی ندارند. ایشان از نظر مالی زهد داشتند و صبر می کردند و زندگی ساده و بی آلایش داشتند و به فقرا و طلاب رسیدگی می کردند و فقدان ایشان، صدمه ای به حوزه های علمیه وارد کرده است. بسیاری از کتاب هایی که ایشان نوشته اند، خودشان مؤسس این کتاب ها بوده است و اصلا کسی نسبت به آن علوم سررشته ای نداشته است. با رفتن این عالم بزرگ، بسیاری از علوم هم از دست ما رفته است و خداوند با جانشین کردن فضلای برجسته جای این علمای از دست داده را برای حوزه علمیه پر کند.

/270/260/20/