استاد مهدی قنبریان دهکردی از اساتید و از نخبگان حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «مباحث مربوط به نخبگان حوزوی» پرداخت.

مقدمه

این استاد حوزه علمیه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: من از استعمال لفظ «نخبه» برای خود پرهیز دارم؛ آن هم در حوزه ای که بزرگانی مانند سید مرتضی ها، شیخ مفیدها، شیخ طوسی ها، تا برسد به دوره های اخیر همانند شیخ محمد حسین اصفهانی ها، مانند علامه طباطبایی ها، مانند امام خمینی ها بزرگان حوزه بودند، ما محلی از اعراب نداریم. بزرگان و نخبگان حوزه آنها بودند که الحمد لله نسلشان امتداد دارد.

وی افزود: بر اساس آیات و روایات، ارزش انسان بسته به سعی و تلاشی است که در راه تحصیل علم و معرفت و در راه عبودیت خداوند انجام داده است. ارزش انسان «ما سعی» است. از این رو اگر کسی به عنوان ممتاز و یا عنوان دیگری بخواهد به آن نگاه بشود، فارغ از اینکه استعدادش لحاظ بشود، که البته هم که استعدادش تأثیرگزار است، اما باید ببینیم که چقدر زحمت کشیده است. گاهی کسی از جهت استعداد هم معمولی است؛ اما به خاطر تلاشی که داشته و به خاطر عنایت خاصی که از جانب اهل بیت علیهم السلام و خداوند متعال به او شده، به نقطه های بالا و خاصّی رسیده است.

استاد قنبریان دهکردی در ادامه بیان کرد: اگر کسی از جهت نمره و معدل و مسائلی اینچنین نخبه لحاظ می شود، نباید غرور او را بگیرد و انتظار داشته باشد که همه ارکان حوزه و ارکان نظام جمهوری اسلامی بسیج بشوند و گوش به فرمان او بشوند. به هر حال انتظاراتش باید معقول باشد و شرایط موجود را با واقع نگری در نظر بگیرد؛ بلکه خودش هم برای رسیدن به آن شرایط مطلوب، حرکت و مبارزه کند و جهادی پیش برود تا بتواند آن شرایط مطلوب را ایجاد کند. این حرکت ها ولو اینکه با گستره ای کم باشد، می تواند موفقیت را به دنبال داشته باشد. در گوشه و کنارهای حوزه جمع های طلبگی را سراغ داریم که دور  هم جمع شدند و الحمد لله در حد توانشان در حال خدمت هستند.

وی اضافه نمود: مقام معظم رهبری حفظه الله دیداری سالانه  با بنیاد ملی نخبگان دارند؛ و الحمد لله چند سالی است که اعضای کانون استعدادهای برتر و نخبگان حوزه علمیه هم در آن شرکت می کنند؛ در سال های قبل تر تنها نخبگان دانشگاهی در این دیدار شرکت می کردند؛ ولی در چند سال اخیر سهمیه ای را هم به کانون استعدادهای برتر و نخبگان حوزه اختصاص دادند و در دوره اولی که طلبه ها به آن اضافه شدند، ما توفیق داشتیم در محضر حضرت آقا حاضر بشویم. 

این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: آقا در آن دیدار نکات مختلفی از حمایت از نخبگان می فرمایند؛ اخیرا هم دیداری داشتند؛ ایشان همیشه روی حمایت از نخبگان و قرار دادن امکانات در اختیار آنها تأکید دارند. حمایت از نخبگان می تواند با برخورداری از ایده های آنها شروع بشود، و مواردی دیگر را هم در پی داشته باشد، مانند فراهم کردن امکانات محیطی، پژوهشی، آموزشی، تا برآوردن نیازهای آموزشی و پژوهشی مانند بعضی ابزارها، وسایل، بعضی دسترسی ها که گاهی پژوهشگران در تحقیقاتشان به آن نیاز دارند، تا به مسائل مالی تا امکانات آموزشی، تا دسترسی به استاد، تا دسترسی به بعضی منابع علمی، مانند دسترسی به برخی کتاب های خاص و خطّی در برخی از کتابخانه ها که دسترسی به آنها به اجازه خاص نیاز دارد که به هر کس اجازه دسترسی نمی دهند.

انتظارات از معاونت پژوهش

استاد مهدی قنبریان دهکردی خاطرنشان کرد: یکی از نکاتی که خیلی مهم است، سوق دادن نخبگان به سمت پژوهش های کاربردی و مفید است؛ خیلی از افرادی که اهل درس و بحث هستند، خودشان مشغول پژوهش هایی می شوند؛ اما ارتباط این پژوهش ها با ارکان اجرایی نظام و حوزه و مراکز تصمیم گیری کلان، برقرار نیست؛ در حالی که برقراری این ارتباط از دو جهت می تواند کمک کند.

وی افزود: یک جنبه آن شخصی که توانایی پژوهش دارد، مشغول به یک پژوهشی بشود که اکنون دغدغه فعلی اجتماع و جامعه و حکومت و ارکاان تصمیم گیری حوزوی و غیر حوزوی است. آن پژوهنده شاید خودش نتواند مسأله سازی کند و ریزه کاری های اطلاعات علمی که مراکز به آن دسترسی دارند، به دست بیاورد. به عنوان مثال اینکه در قوه قضائیه مشکلات روی چه مواردی بیشتر دَوران دارد. اگر پژوهشگران این اطلاعات را داشته باشند، می توانند پژوهش های خودشان را به آن سمت هدایت کنند.

این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: گاهی زمان ها هم شاهد آن هستیم که پژوهش ها کاربردی و اندازه نیازها هم هست، ولی ساز و کاری به صورت منسجم و فعال در حوزه معرفی نشده است که افراد بتوانند طرح ها و ایده ها و پژوهش هایشان را به صورت مستقیم در اختیار آن ارکان و مراجع تصمیم گیری قرار بدهند.

وی اضافه نمود: این امر نشان می دهد که معاونت پژوهش حوزه های علمیه، چه معاونت پژوهش کل کشور و چه معاونت پژوهش هایی که در ذیل شهر قم یا جاهای دیگر فعالیت می کنند، توان لازم و کافی برای برقراری این ارتباط را نداشتند؛ نمی خواهیم منکر زحمات این بزرگواران بشویم؛ اما عملا معاونت پژوهش حوزه در عرصه ارتباط پژوهش گران با ارکان اجرایی حوزه و ارکان اجرایی حاکمیت، به نظر می رسد که خوب عمل نکرده است. خیلی از طلبه ها ممکن است 20 سال مشغول تحصیل و تدریس و پژوهش باشند، اما هیچ ارتباط مستقیمی با معاونت پژوهش حوزه نداشته باشند؛ از این رو یکی از کارهای خیلی لازم آن است که حتما فکری  به حال معاونت پژوهش حوزه بشود.

استاد قنبریان خاطرنشان کرد: معاونت پژوهش حوزه باید حضور فعال در عرصه پژوهش داشته باشد و پژوهش های پژوهشگران حوزه را جهت دهی کند و آنها را معرفی کند تا پل ارتباطی بشوند برای مراکزی که می شود از آنها استفاده کرد . آنها را وصل کند و حلقه ارتباطی را به وجود بیاورد. متأسفانه ممکن است یک طلبه 20 سال در حوزه مشغول فعالیت علمی باشد، اما گذرش هم به معاونت پژوهشی حوزه نخورده باشد و ارتباطی با آنجا نداشته باشد.

وی افزود: به نظر می رسد کانون استعدادهای برتر و نخبگان حوزه مانند مجموعه ای است که جدای از همه مجموعه ها دارد کار می کند و فعالیت دارد؛ یعنی از جنبه اداری هم ارتباط اتوماسیونی با معاونت های حوزه ندارد؛ اگر مثلا یکی از استادهای حوزه نامه ای برای کانون استعدادهای برتر حوزه ببرد تا مثلا سابقه تدریس و فعالیتش را نشان دهد، باید خودش برود و دستی بگیرد و به کانون نخبگان حوزه تحویل بدهد؛ چون ارتباط اتوماسیون مشخصی وجود ندارد؛ و همین قضیه کارهای اداری را قدری سخت می کند؛ یعنی اگر چه کانون تشکیل شده است، اما جایگاهش در عرض معاونت های دیگر، اصلا روشن نیست؛ نه ارتباط مستقیم با معاونت پژوهش و نه معاونت آموزش دارند؛ البته در مدت های اخیر مقداری بهتر شده است، ولی انتظار می رود که خیلی بیشتر از این، ارتباط برقرار بشود.

انتظارات از معاونت آموزش حوزه

استاد مهدی قنبریان دهکردی خاطرنشان کرد: در مورد معاونت آموزش باید بیان شود هیچ مزیت و اولویتی برای نخبگان در امور آموزشی لحاظ نمی شود؛ مثلا کانون نخبگان حوزه کسی را معرفی بکند که این فرد، عضو کانون نخبگان است، رتبه برتر پژوهش و یا آموزش بوده است، یا در مصاحبه های ما نفر برتر بوده است، ... و به این ترتیب او را به معاونت آموزش و امور اساتید حوزه برای استادی معرفی بکند؛ گاه دیده می شود که برای این معرفی ها ارزش قائل نمی شوند و توجهی به آن نمی گردد.

وی در ادامه بیان کرد: از طرف دیگر تصمیم گیری هایی که در معاونت آموزش  حوزه انجام می شود، معمولا تصمیم گیری هایی است که بیشترین تأثیر را روی سرنوشت طلبه ها دارد؛ یعنی عمده تمرکز اجراییات حوزه و عمده تمرکز مدارس علمیه،  عمده تمرکز مراکز  تخصصی و بیشترین انرژی و هزینه حوزه های علمیه امروزه در امور آموزشی صرف می شود؛  با این حال آنچنان که باید و شاید انجام نمی گیرد. مثلا در مورد کتاب های آموزشی، در رابطه با نحوه اجرای امور آموزشی، شیوه های تدریس، تربیت علمی و آموزشی طلاب آنچنان که باید و شادی از نخبگان در تصمیم گیری ها استفاده نمی شود.

این استاد حوزه علمیه اضافه نمود: یک عده افرادی که در امور اجرائیات حوزه سال ها بودند، همچنان هستند؛ و آنها تصمیم گیری ها را انجام می دهند؛ البته یک سری شوراهای تصمیم گیری در سال های اخیر تشکیل شده است، ولی باز هم آنچنان که باید و شاید، این همفکری ها وجود ندارد؛ به نظرم می آید که خیلی از نخبگان حوزه که ایده های تربیت علمی برای طلاب دارند، و خود حوزه باید به دنبال آنها برود و در مراکز تخصصی از ظرفیت های این افراد استفاده کند.

وی افزود: گاهی ما می بینیم در مدارس علمیه، سطح عالی، سطح یک، مدارس تخصصی می بینیم افرادی که کادر اجرایی آن مدرسه را تشکیل می دهند و تصمیمات کلان آن مدرسه را می  گیرند، از جهت فکری و تصمیم سازی واقعا ضعیف هستند  و تصمیماتی که گرفته می شود، نه مطابق با شرایط امروز است و نه مطابق با امکانات موجود است، نه مطابق با آخرین دستاوردهای پژوهشی است، نه مطابق با آخرین دستاوردهای روش تحصیل و تهذیب است؛ آن بزرگواران تصمیم گیری می کنند؛ اگر فردی هم که پژوهش گر است و یک نوع برتری از جهت علمی و سابقه و ایده و طرحی دارد، وارد آن مجموعه بشود، نهایتا به عنوان یک استاد در آن گوشه فعالیت می  کند و کسی به حرف او به خوبی گوش نمی دهد؛ یعنی تصمیم گیری نهایی با نخبگان نیست و  غیر نخبگان تصمیم گیری می کنند و نخبگان مجبورند تبعیت کنند.

وی تصریح کرد: این امر خیلی دردناک است که غیر  کسانی که ایده دارند و ملزومات عصر امروز را درک می کنند را به عنوان تصمیم گیر قرار بدهیم و صاحبان ایده را زیر دست آنها قرار بدهیم. نتیجه این می شود که طلبه های امروزی که در فضای امروزی تربیت شده اند، مثلا از دانشگاه وارد حوزه می شوند، خیلی به دنبال ایده ها و پژوهش های جدید هستند، وقتی که تحت مدیریت افرادی قرار بگیرند که نمی توانند پاسخگوی آنها باشند، انگیزه های علمی را از دست می دهند.

استاد قنبریان خاطرنشان کرد: در امور آموزشی چه در بخش ایده پردازی و چه در بخش اجرا انتظار می رود که خیلی بیشتر از این از نخبگان حوزه استفاده بشود؛ چه در مدارس سطح یک، سطح عالی، مراکز تخصصی نخبگان حضور داشته باشند و به مدیران و معاونت های آموزش، گروه های علمی مدارس علمیه کمک کنند؛ در زمینه تصمیم گیری و ارتقاء سطح علمی طلاب کمک کنند. حتی بالاتر؛ حوزه علمیه باید بعضی از مدارس و مراکز را در اختیار این نخبگان قرار بدهد تا اگر ایده هایی وجود دارد و اگر واقعا برای مدیران احراز بشود نخبه ای توانایی اداره دارد، این ساختمان را در اختیار او قرار داده شود، خرج و مخارج هم در اختیار او باشد، و او طلبه تربیت کند.

وی افزود: من سال ها است؛ وقتی به این مطلب فکر می کنم، از درون، دچار ناراحتی عمیقی می شوم که آنقدر شأن تربیت علمی طلاب پایین آمده است، که کسانی که مشغول به تدریس در حوزه هستند، گاهی با اولین پیشنهاد دانشگاهی و یا پیشنهاد یک مرکز خارج از حوزه رها می کنند و می روند. خیلی وقت ها کسانی مربی علمی طلاب شده اند و افرادی اساتید حوزه شده اند که گویا در هیچ جای دیگر هیچ شرایط خوبی برای تدریس نداشتند و نتوانستند مشغول بشوند، آمدند و استاد شدند. متأسفانه تربیت علمی طلبه ها به دست این افراد افتاده است.

استاد قنبریان دهکردی خاطرنشان کرد: خوب های حوزه، مستعدین و پژوهشگران حوزه به خاطر اینکه شأن علمی و تربیتی در حوزه آن گونه که باید و شاید، تقویت نشده و متناسب با دنیای امروز این شأن تعریف نشده، رها می کنند و می روند. استاد می بیند که وقتی در حوزه می آید، هیچ اختیاری نسبت به تربیت علمی طلبه ندارد و تنها باید درس بدهد و برود؛ کاری از خودش نمی  تواند انجام بدهد؛ طلبه ها در تحت اختیار کامل او نیستند؛ از آن طرف، پشتیبانی مالی از استاد حوزه هم در حد اقل است؛ از این رو عنوان استاد دانشگاه در جامعه خیلی پر تنتراق و دهان پرکن است، از این رو ولو دانشگاهی درجه چندم باشد و هر چند درس مورد تدریس هم  آنچنان مهم نبوده باشد، با این حال به سمت استاد دانشگاه می رود، چرا که از لحاظ عرفی خیلی دهان پر کن است.

وی اضافه نمود: متأسفانه شأن استاد حوزه را آنچنان که باید و شاید، ارتقاء ندادیم، از این رو خیلی از نخبگان حوزه استادی دانشگاه را به استادی در حوزه ترجیح می دهند؛ و این امر باعث می شود که ما نسلی از خوب های حوزه را که باید از آنها درخواست می کردیم و به آنها تحمیل می کردیم که شما متمحض در حوزه بمانید و مشغول تربیت طلبه باشید، امکانات به آنها می دادیم، آنها را به طلبه ها و طلبه ها را به آنها معرفی کنیم، اما اینک در مراکزی غیر از مدارس سطوح مختلف حوزوی مشغول به کار هستند.

/270/260/20/