استاد محمد هدایتی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «اهمیت علم آموزی» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: یکی از ویژگی های اخلاقی در حیات علمی هر طلبه و هر جستجو کننده علمی این است که باید خودش را بی نیاز از طلب علم نداند و بی رغبت از جستجوی دانش نباشد؛ در واقع باید همّ اصلی او همین حقیقت یابی و علم آموزی باشد؛ نه اینکه علم آموختن جنبه هامشی و حاشیه ای داشته باشد تا با کوچکترین بهانه ای از رونق بیفتد.

وی افزود: برخی از تشویق ها و توصیه های اهل بیت علیهم السلام در رابطه با علم آموزی و اهمیت کسب دانش بیان خواهد شد. در برخی از روایات ما آمده است پیغمبر ما صلی الله علیه و آله و سلم با اینکه به مجلس عبادت ارزش قائل می شدند، اما مجلس علم آموزی را ترجیح می دادند، هم  در گفتارشان و هم اینکه در عمل، گاهی در آن مجلس علم می نشستند و در سیره خودشان هم به مجالست علمی تصریح می کردند.

استاد محمد هدایتی خاطرنشان کرد: اگر به جلد اول اصول کافی و آغازین این کتاب را نگاه کنید، به باب عقل و جهل می رسید که روایات بسیاری را در منقبت و فضیلت عقل بیان می کند؛ روایات متعددی به این مضمون آمده است که خداوند بهترین مخلوق خودش را عقل قرار داده است؛

 عقلی که معیار ثواب و عقاب معرفی می شود و خداوند از بندگانش می خواهد که عقل و کسب علم و دانش را در وجود خودشان افزایش بدهند.  در روایت آمده است کسی که عقل دارد، دین دارد و کسی که دین دارد، وارد بهشت می رود؛ در روایت دارد که خداوند متعال به اندازه عقل ما در دنیا از ما حساب کشی خواهد کرد.

وی اضافه نمود: از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم حدیثی به این مضمون رسیده است که اگر کسی از حال خوش یک فرد برای شما سخن گفت، منتظر باشید که از عقل او چه می گوید؛ چون معیار خوب بودن یک نفر، داشتن عقل کافی و پربهره است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در برخی از روایات ما است که یک ساعت نشستن در نزد عالم و مذاکره علمی داشتن، پیش خدا محبوبتر از صد هزار رکعت نماز مستحبی و صد هزار تسبیح و هزاران اسبی که در راه خدا و فی سبیل الله به جنگ می روند و جهاد اصغر را انجام می دهند. در روایتی دیگر می بینیم یک ساعت گفتگوی علمی از قیام لیله و تهجد شبانه برتر است.

وی افزود: مرحوم صدوق روایتی از جابر نقل می کند که ساعتی را که عالم تکیه بر فراشش می کند و در عمل خودش با آن پیشینه علمی اش، تفکر می کند و نظر می کند و درنگ می کند، پیش خداوند از عبادت هفتاد سال عابد برتری دارد.

استاد محمد هدایتی خاطرنشان کرد: در روایتی می بینیم که حضرت امیر علیه السلام می فرماید: ما در مسجد نشسته بودیم که ابوذر وارد شد؛ ابوذر به حضرت عرض کرد: یا رسول الله جنازة العابد احبّ الیک او مجلس العلم؟ حضرت صلی الله علیه و آله و سلم بر طبق این نقل فرمودند: نشستن یک ساعت برای مذاکره علمی پیش خدا شایسته تر است از هزار تشییع جنازه از جنازه های شهدا؛ نشستن یک ساعت برای مذاکره علمی پیش خدا از تهجد هزار  شب، که در هر شبش هزار رکعت خوانده بشود. ... نشستن یک ساعت پیرامون مذاکره علمی در نزد خداوند محبوب تر است از هزار جنگ و قرائت قرآن؛ ...

عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع قَالَ: بَيْنَمَا أَنَا جَالِسٌ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ ص إِذْ دَخَلَ أَبُو ذَرٍّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ جَنَازَةُ الْعَابِدِ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَمْ مَجْلِسُ الْعَالِمِ

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَا أَبَا ذَرٍّ الْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ الْعَالِمِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ أَلْفِ جَنَازَةٍ مِنْ جَنَازَةِ الشُّهَدَاءِ وَ الْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ قِيَامِ أَلْفِ لَيْلَةٍ يُصَلَّى فِي كُلِّ لَيْلَةٍ أَلْفُ رَكْعَةٍ وَ الْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ أَلْفِ غَزْوَةٍ وَ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ كُلِّهِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏ مُذَاكَرَةُ الْعِلْمِ خَيْرٌ مِنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ كُلِّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَا أَبَا ذَرٍّ الْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ كُلِّهِ اثْنَيْ عَشَرَ أَلْفَ مَرَّةٍ عَلَيْكُمْ بِمُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ فَإِنَّ بِالْعِلْمِ تَعْرِفُونَ الْحَلَالَ مِنَ الْحَرَامِ وَ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ لِيَلْتَمِسَ بَاباً مِنَ الْعِلْمِ كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوَابَ نَبِيٍّ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ وَ أَعْطَاهُ اللَّهُ بِكُلِّ حَرْفٍ يَسْتَمِعُ أَوْ يَكْتُبُ مَدِينَةً فِي الْجَنَّةِ وَ طَالِبُ الْعِلْمِ أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ أَحَبَّهُ الْمَلَائِكَةُ وَ أَحَبَّهُ النَّبِيُّونَ وَ لَا يُحِبُّ الْعِلْمَ إِلَّا السَّعِيدُ وَ طُوبَى لِطَالِبِ الْعِلْمِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَا أَبَا ذَرٍّ وَ الْجُلُوسُ سَاعَةً عِنْدَ مُذَاكَرَةِ الْعِلْمِ خَيْرٌ لَكَ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ صِيَامٍ نَهَارُهَا وَ قِيَامٍ لَيْلُهَا وَ النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ الْعَالِمِ خَيْرٌ لَكَ مِنْ عِتْقِ أَلْفِ رَقَبَةٍ وَ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ لِيَلْتَمِسَ بَاباً مِنَ الْعِلْمِ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ ثَوَابَ أَلْفِ شَهِيدٍ مِنْ شُهَدَاءِ بَدْرٍ وَ طَالِبُ الْعِلْمِ حَبِيبُ اللَّهِ وَ مَنْ أَحَبَّ الْعِلْمَ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَ يُصْبِحُ وَ يُمْسِي فِي رِضَا اللَّهِ وَ لَا يَخْرُجُ مِنَ الدُّنْيَا حَتَّى يَشْرَبَ مِنَ الْكَوْثَرِ وَ يَأْكُلَ مِنْ ثَمَرَةِ الْجَنَّةِ وَ لَا يَأْكُلُ الدُّودُ جَسَدَهُ وَ يَكُونُ فِي الْجَنَّةِ رَفِيقَ الْخَضِرِ ع وَ هَذَا كُلُّهُ تَحْتَ هَذِهِ الْآيَةِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى‏ يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ‏.»

استاد محمد هدایتی در ادامه خاطرنشان کرد: محدّث بزرگوار، شیخ صدوق، پس از بيان نوافل شب هاى ماه رمضان و صد ركعت نماز براى هر يك از شب هاى بيست و يكم و بيست و سوم، مى گويد: هر كس اين دو شب را با گفتگوى علمى احيا بدارد، بهتر است. «فإنه يستحب إحياؤهما و أن يصلي الإنسان في كل ليلة منهما مائة ركعة يقرأ في كل ركعة الحمد مرة و قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ عشر مرات و من أحيا هاتين الليلتين بمذاكرة العلم فهو أفضل‏» (امالی شیخ صدوق: ص: 649)

وی افزود: کسی که مأنوس با علم است و زندگی خودش را زندگی عالمانه قرار داد، عمل او هم عمل عالمانه خواهد بود؛ همان چیزی که مردم از طلاب و روحانیون انتظار  دارند تا حساب شده تر از دیگران رفتار کنند و این، جز با آگاهی و با علم و طلب دانش میسّر نخواهد شد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در حدیث شریفی از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به امیر مؤمنان علیه السلام می خوانیم: «یا علّی اِذا تَقَرَّبَ النّاس اِلی خالِقِهم فی اَبْوابِ البِّر فَتَقَّرَب اِلَیهِ بانواع العقل، تَسبلِقْهُم وَ الّزلَفی عِنْدَ النّاس فی الدّنیا وعند الله فی الاخرة» «یا علی، هنگامی که مردم در صدد هستند تا از رهگذر نیکی های متفاوت به سوی خدا تقرّب جویند، تو از طریق انواع عقل تقرّب جوی، سبقت با توست، هم نزد مردم در دنیا و هم در پیشگاه خدا در آخرت»

وی اضافه نمود: در روایت شریفی از امام کاظم علیه السلام می خوانیم:

الامام الكاظم علیه السلام: فقيه واحد ينقذ يتيما من أيتامنا المنقطعين عن مشاهدتنا، بتعليم ما هو محتاج اليه، اشدّ على ابليس من‏ الف‏ عابد. لأنّ العابد همّه ذات نفسه فقط، و هذا مع ذات نفسه ذات عباد اللَّه و إمائه، لينقذهم من يد ابليس و مردته؛ فذلك هو افضل عند اللَّه من الف الف عابد، و الف الف عابده»

امام كاظم علیه السلام فرمود: يك عالم دينى، كه يتيمى از يتيمان ما را- يعنى آنان كه ما را نديده ‏اند- با آموختن آنچه بدان نيازمند است نجات دهد، براى ابليس سختتر و هولناكتر از هزار عابد است، زيرا كه عابد همه در بند شخص خويش است، ولى عالم علاوه بر خود، نگران ديگر بندگان خدا نيز هست تا آنان را از چنگ ابليس و پيروان سياهكار او برهاند، از اين رو او در نزد خدا بر هزار هزار مرد عابد و هزار هزار زن عابد ترجيح دارد. (الحياة/ ترجمه احمد آرام؛ ج ‏2؛ ص 498؛ « احتجاج» 2/ 170؛« بحار» 2/ 5)

استاد هدایتی در ادامه خاطرنشان کرد: از امام جواد علیه السلام روایت شده است: «قال مُحَمَّدُ بنُ عَلِيٍّ الجَوادِ عَلَيهِمَاالسَّلامُ: اَلقَصدُ اِلَي اللهُ تَعالي بِالقُلُوبِ اَبلَغُ مِن اِتعابِ الجَوارِحِ بِالاَعمالِ» حضرت امام جواد علیه السلام فرمودند: قصد و تقرّب به خداوند متعال به وسيله قلب ها و دل ها، بسيار رساننده تر از رنج و سختي دادن به اعضا و جوارح وسيله اعمال است. (بحار الانوار، جلد 75، صفحه 363)

وی اضافه نمود: در حدیث شریفی از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم آمده است: « مَن عَمِلَ عَلى غَيرِ عِلمٍ كانَ ما يُفسِدُ أكثَرَ مِمّا يُصلِحُ» كسى كه بدون شناخت عمل كند، خراب كردنش بيشتر از درست كردن اوست. (المحاسن : 1/314/621(

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اساسا توجه دین به تقویت اندیشه و فکر و تعقل خیلی بیش از هدایت آموزه های دینی و به جرم رفتارهای ظاهری ما است. متأسفانه مشاهده می کنیم که در سال های اخیر دچار کمبود اندیشه و فکر هستیم. سهم متفکرین جهان اسلام در تولید علم و اندیشه باید بیش ازاین باشد. این انتظار از مسلمان ها و پیروان اهل بیت علیهم السلام بیش از این باید باشد. و طالبان علم و طلاب گرامی که در حوزه های علمیه تحصیل می کنند، با توجه به سفارشات مؤکد اهل بیت علیهم السلام، باید بیش از پیش در حوزه فکر و اندیشه کار را به پیش ببرند و کمبودهای این زمینه در جامعه را جبران کنند.

استاد هدایتی خاطرنشان کرد: حال که بحث از علم و تعقل است، جا دارد تا از آیت الله العظمی شیخ لطف الله صافی گلپایگانی رضوان الله تعالی علیه یادی کنیم؛ همان بزرگواری که هم استعداد بالای ایشان و هم حافظه خوش و قوی ایشان به گونه ای بود که در جلسات، مخاطبین خودشان را به طور کامل از معلومات معارفی دین بهره مند می کردند و آن را بر بقیه فرصت ها ترجیح می دادند و تلاش می کردند تا شاگردان خودشان را در کسب معارف دینی تشویق نمایند. من به طور متعدد، شاهد بودم که ایشان، شاگردان خود را به تحصیل علم، تحضیض می نمودند. ان شاء الله که روح بلندشان با اهل بیت علیهم السلام محشور باشند.

وی افزود: از مجموع سلوک عالمان و اندیشمندان اسلامی، این نکته به دست می آید که ترجیح علم آموزی به آن معنا نیست که طلاب علمی، به بهانه کسب علم، به طور کلی از تهجد شبانه دوری گزینند. باید به گونه ای باشد که ترجیح، بر علم آموزی باشد، نه اینکه عبادت های شبانه کامل، کنار گذاشته شود. سیره عملی دانشمندان اسلامی این نکته را نشان می دهد. کسانی مانند مرحوم آیت الله کرباسچیان که عمری را در جهت تحصیل علم تلاش داشتند، و کسب علم شبانه را بر تهجد شبانه ترجیح می دادند، ابراز پشیمانی کردند و به خاطر اینکه کمتر، به این امر توجه داشتند، از خودشان گله مند بودند.

/270/260/20/