به مناسبت سالروز پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی ایران، استاد مهدی خراسانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «جایگاه معنویت در انقلاب اسلامی و تأثیرات انقلاب اسلامی در معنویات عموم مردمی» پراخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم حدیث نقل شده است: «أَلَا وَ إِنَّ رَجَبَ شَهْرُ اللَّهِ وَ شَعْبَانَ شَهْرِي وَ شَهْرَ رَمَضَانَ شَهْرُ أُمَّتِي‏»

از حضرت سؤال کردند این سخن شما چه معنا دارد که فرمودید: ماه رجب، ماه خدا است.

چون ماه رجب ویژه آمرزش و مخصوص مغفرت است و در این ماه، خونی ریخته نمی شود و خداوند، اولیاء و محبانش را مورد آمرزش قرار می دهد و توبه شان را می پذیرد و آنها را از دشمنان خودش قرار نمی دهد و از دام دشمنان خودش، رهایی می بخشد.

شیخ طوسی در کتاب شریف امالی، این حدیث شریف و زیبا را بیان کرده است:

«278- 30- حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِي أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَهْرَوَيْهِ الْقَزْوِينِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ: حَدَّثَنَا الرِّضَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي جَعْفَرٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ زَيْنُ الْعَابِدِينَ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (عَلَيْهِمُ السَّلَامُ)، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) قَالَ اللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ): يَا ابْنَ آدَمَ، كُلُّكُمْ‏ ضَالٌ‏ إِلَّا مَنْ هَدَيْتُ، وَ كُلُّكُمْ عَائِلٌ إِلَّا مَنْ أَغْنَيْتُ، وَ كُلُّكُمْ هَالِكٌ إِلَّا مَنْ أَنْجَيْتُ، فَاسْأَلُونِي أَكْفِكُمْ وَ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ رُشْدِكُمْ، فَإِنَّ مِنْ عِبَادِيَ الْمُؤْمِنِينَ مَنْ لَا يُصْلِحُهُ إِلَّا الْفَاقَةُ وَ لَوْ أَغْنَيْتُهُ لَأَفْسَدَهُ ذَلِكَ، وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِي مَنْ لَا يُصْلِحُهُ إِلَّا الصِّحَّةُ وَ لَوْ أَمْرَضْتُهُ لَأَفْسَدَهُ ذَلِكَ، وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِي مَنْ لَا يُصْلِحُهُ إِلَّا الْمَرَضُ وَ لَوْ أَصْحَحْتُ جِسْمَهُ لَأَفْسَدَهُ ذَلِكَ، وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِي لَمَنْ يَجْتَهِدُ فِي عِبَادَتِي وَ قِيَامِ اللَّيْلِ لِي، فَأُلْقِي عَلَيْهِ النُّعَاسَ نَظَراً مِنِّي لَهُ، فَيَرْقُدُ حَتَّى يُصْبِحَ وَ يَقُومَ حِينَ يَقُومُ وَ هُوَ مَاقِتٌ لِنَفْسِهِ زَارٍ عَلَيْهَا، وَ لَوْ خَلَّيْتُ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ مَا يُرِيدُ لَدَخَلَهُ الْعُجْبُ بِعَمَلِهِ، ثُمَّ كَانَ هَلَاكُهُ فِي عُجْبِهِ وَ رِضَاهُ مِنْ نَفْسِهِ، فَيَظُنُّ أَنَّهُ قَدْ فَاقَ الْعَابِدِينَ وَ جَازَ بِاجْتِهَادِهِ حَدَّ الْمُقَصِّرِينَ فَيَتَبَاعَدُ بِذَلِكَ مِنِّي، وَ هُوَ يَظُنُّ أَنَّهُ يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ، فَلَا يَتَّكِلِ الْعَامِلُونَ عَلَى أَعْمَالِهِمْ وَ إِنْ حَسُنَتْ، وَ لَا يَيْأَسِ الْمُذْنِبُونَ مِنْ مَغْفِرَتِي لِذُنُوبِهِمْ وَ إِنْ كَثُرَتْ، لَكِنْ بِرَحْمَتِي فَلْيَثِقُوا، وَ لِفَضْلِي فَلْيَرْجُوا، وَ إِلَى حُسْنِ نَظَرِي فَلْيَطْمَئِنُّوا، وَ ذَلِكَ أَنِّي أُدَبِّرُ عِبَادِي بِمَا يُصْلِحُهُمْ، وَ أَنَا بِهِمْ لَطِيفٌ خَبِيرُ » (الأمالي (للطوسي)؛ النص؛ ص 166)

استاد خراسانی خاطرنشان کرد: امام زین العابدین علیه السلام در ابتدای ماه رجب در کنار حجر، این دعا را بیان می کردند:

«وَ مِنَ الدَّعَوَاتِ فِي غُرَّةِ رَجَبٍ مَا رَوَيْنَاهُ بِإِسْنَادِنَا مِنْ عِدَّةِ طُرُقٍ مِنْهَا إِلَى أَبِي الْعَبَّاسِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ الطَّاطَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بِشْرٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ قَالَ: سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ ع يَدْعُو فِي الْحِجْرِ فِي غُرَّةِ رَجَبٍ فِي سَنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَأَنْصَتُّ إِلَيْهِ وَ كَانَ يَقُولُ يَا مَنْ‏ يَمْلِكُ‏ حَوَائِجَ‏ السَّائِلِينَ‏ وَ يَعْلَمُ ضَمِيرَ الصَّامِتِينَ لِكُلِّ مَسْأَلَةٍ مِنْكَ سَمْعٌ حَاضِرٌ وَ جَوَابٌ عَتِيدٌ اللَّهُمَّ وَ مَوَاعِيدُكَ الصَّادِقَةُ وَ أَيَادِيكَ الْفَاضِلَةُ وَ رَحْمَتُكَ الْوَاسِعَةُ فَأَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَقْضِيَ حَوَائِجِي لِلدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ قَالَ وَ أَسَرَّ الْبَوَاقِيَ فَلَمْ أَفْهَمْهُ» (إقبال الأعمال (ط - القديمة)، ج ‏2، ص: 642)

استاد خراسانی خاطرنشان کرد: از امامان دیگر نیز برای این ماه دعاهای ویژه و زیبایی بیان گردیده است؛ از امام صادق  علیه السلام نیز ادعیه ای نقل شده است: «خاب الوافدون علی غیرک و خسر المتعرضون الا لک ...»؛ باز از امام صادق علیه السلام این دعا است که در ماه مبارک رجب المرجب می خواندند: «اللهم انی اسئلک صبر الشاکرین لک و عمل الخائفین منک و یقین العابدین لک ....»

وی افزود: این دعاها و ادعیه دیگر در کتب ادعیه مانند صحیفه سجادیه، مصباح المتهجد، المزار الکبیر، مفاتیح الجنان و دیگر کتب به می توان مشاهده کرد. این ماه، پر خیر، پر برکت و پر از مغفرت است و طبق وعده ای که رسول مکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند، خداوند متعال بندگانش را می آمرزد و مورد عفو و بخشش قرار خواهد داد؛ و البته «صدق الله العلیّ العظیم و صدق رسوله الامین الکریم»

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ماه رجب، ماه معنویت است؛ و ماهِ میل طبیعی و فطری انسان به خدای متعال است؛ ناخودآگاه آنکه نفسش متوجه به خدای متعال است و دل در گرو محبت اهل بیت علیهم السلام دارد، آنکه با برنامه است، اختیارا اعمالی را انجام می دهد؛ حتی آنکه حواسش هم نیست؛ اما در این ماه، یک ولعی و یک اشتیاقی نسبت به انجام کارهایی را دارد که معنویت او را نسبت به خدای متعال و نسبت به اهل بیت علیهم السلام تقویت می کند. جنبه ملکوتی او را بزرگ می نماید.

وی افزود: عصر ما عصر عجیبی است؛ کتابی را در چند وقت قبل می خواندم؛ نویسنده این کتاب، در مورد اتفاقاتِ (به تعبیر خودش) آخرالزمان صحبت می کند، و بحث انقلاب صنعتی و انقلاب سیاسی را پیش می کشد. در آن فضا یک چیز خیلی عجیبی دیدم؛ آن مهره مفقوده ای که دنیای امروز ما را اینقدر خشن و نابسامان کرده است، موضوع اخلاق و معنویت است. یعنی آن چیزی را که امروز آن را نداریم و امروز گمشده بشریت و انسان در همه جوامع عالم است، بحث «معنویت» است .

استاد مهدی خراسانی خاطرنشان کرد: به نظرم رسید که آن اتفاقی که در انقلاب اسلامی افتاد و منشأ خیر شد، بحث «میل و توجه به معنویت» است. از این رو اگر بخواهیم عنوانی را طراحی کنیم، می گوییم «نقش معنویت در انقلاب اسلامی» یا «نقش انقلاب اسلامی در گسترش معنویت».

وی اضافه نمود: چند روز قبل دیدم که یکی از دانشجوها می گفت: «مردم انقلاب را از دید روحانیت می بینند و هر اتفاقی هم که بیفتد، منشأش را روحانیت و آخوندها می دانند؛ در حالی که در اوایل انقلاب و در اوایل حرکت امام، بدنه حوزه و بدنه روحانیت، هیچ همراهی با امام نداشت و فقط امام حرف و کلام خودش  را به گوش آحاد ملّت رساند.»

من سؤال کردم: امام به واسطه چه کسی حرفش را و نفوذ کلامش را به مردم رساند؟ غیر از آن بود که طلبه های شاگرد امام و اطرافیان امام، همراه با امام شدند و حرف امام را به اقصا نقاط رساندند؛ قریب به پانزده سال با امام همراه بودند و زندان رفتند و شکنجه شدند و تبعید شدند. ببینید که در انقلاب، چه قشری به نسبت جمعیت، به زندان رفتند و تبعید شدند؟ در جنگ تحمیلی هم چه قشری بوده است که به نسبت جمعیتشان شهید دادند و در جبهه ها حضور یافتند؟ آیا غیر  از روحانیت بوده است؟! روحانیت بیشترین حضور را نهضت داشتند، در شکل گیری انقلاب، در تداوم انقلاب، در به ثمر رسیدن انقلاب داشتند و طلبه ها و روحانیت در استحکام انقلاب هم بیشترین نقش را دارند.

استاد خراسانی خاطرنشان کرد: سوال این است که معنویت چه نقشی در انقلاب اسلامی داشت؟ آیا انقلاب اسلامی را می خواهید بدون معنویت تصور بکنید؟ یا بالاخره جنبه ای از معنویت در آن حضور داشته است. معنویت امام، به عنوان یک مجتهد مسلم، و یک انسان عارف، جای شکی نیست. معنویت شاگردان امام و بعضی از اطرافیان امام را نمی توان انکار کرد. در ادامه اقشار مذهبی و متدین و آحاد مردم که در کنار امام ایستاده اند. معنویت چقدر در  شکل گیری انقلاب اسلامی ایران مؤثر بوده است.

بعد از به ثمر رسیدن انقلاب، با مقایسه قبل و بعد انقلاب، با آمار صحبت کنیم که چه تفاوتی کرد

اخیرا فیلمی منتشر شد که از مردم سؤال می کنند قبل از انقلاب گرانی داشته اید؟ می گویند: ما چیزی یادمان نمی آید. بعد قیمت خودکار را در زمان هویدا بیان می کنند که اول این قیمت بود و آخرش هم همان قیمت بود. در انتهای این کلیپ، قطعه فیلمی از خود محمدرضا شاه بیان می کنند خودش آمارِ تورم های سرسام آور در برنج، شکر و ... را بیان می کند.

وی افزود: نقش معنویت در انقلاب اسلامی چیست و انقلاب اسلامی هم چه تأثیری در ارتقاء معنویت عمومی، فردی و اجتماعی گذاشته است؛ در بررسی شاخصه های مربوطه باید درصد رشد جمعیت را هم لحاظ بکنیم؛ که مثلا در جمعیت 35 میلیونی اول انقلاب چه تعداد از جلسه قرآن تشکیل می شود و اکنون با جمعیت 85 میلیون نفری چه تعداد حضور دارند؟ عمومیت مراسم های مذهبی، عمومیت های معنوی که در بین آحاد مردم اتفاق افتاده است از مواردی است که باید در نظر گرفت. آمار اعتکاف نسبت به قبل و بعد از انقلاب چگونه بوده است؟

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اعتکاف را در نظر بگیرید. البته من این نکته را در نظر دارم که گاهی جمع شدن در اعتکاف، گاهی به خوش گذرانی و گعده تبدیل می شود؛ اما در کل در نظر بگیرید، می بینید که چه تحول اساسی اتفاق می افتد. من خودم از برگزار کنندگان و دست اندر کاران اعتکاف بودم؛ حضور 4500 نفری از دانشجویان دانشگاه، واقعا چشم گیر است؛ نشان می دهد که با انقلاب اسلامی، تحول عجیبی اتفاق افتاده است؛ چه اینکه وقتی از قدیمی ها سؤال می کنیم اصلا چنین اتفاقی را برای قبل از انقلاب گزارش نمی دهند و وجود نداشته است؛ اگر هم بود، یک نفر، دو نفر اعتکاف کرده بودند.

وی اضافه نمود: اگر ما این تعبیرات را بخواهیم ملاحظه کنیم، بیاییم بررسی کنیم که اثرگزاری یک مؤمن متخلق به اخلاق اسلامی را در نفوس مردم و در آحاد مردم بررسی کنیم. ببینیم که چه تأثیری دارد.

استاد مهدی خراسانی خاطرنشان کرد: باید در نظر داشته باشیم که آمار، صرفا یک شاخصه است و کلی نیست. و صحبت از این می کند که آیا رشد داشتیم یا سقوط اتفاق  افتاده است. اگر کسی بخواهد اینچنین آمار را انکار بکند، گویی این  است که روشنایی خورشید را انکار کند. جلسات و هیئات مذهبی محدودی داشتیم؛ اکنون هیئات مذهبی گسترده ای داریم. حالا شاید کسی پیدا بشود که در مورد کیفیت آن صحبت نماید.

وی افزود: برخی هم در مورد مسجد و هیئت تقابل ایجاد می کنند و می گویند چرا در هیئت جلسات زیاد است و در مسجد تعداد نفرات کم است. می گویند آمارهای داده شده نسبت به توسعه در تعداد جلسات مذهبی و ... اگر در زمان شاه بود، مناسب و پسندیده لحاظ می گردید؛ اما ما داریم نسبت به انقلابی با بیش از 200 هزار شهید صحبت می کنیم که قطعا در طراز انقلاب نیست. می گویند: ملاک های دین داری هم صرفا شرکت در هیئات و جلسات شب قدر و ... نیست؛ بلکه ملاک های دینداری بر اساس روایات باید بررسی شود و برخی از ملاک های دینداری بر اساس روایات،، مثلا، امانت داری و دروغ نگفتن و از این قبیل است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: من نسبت به این تقابل، حرف دارم و موافق نیستم. ما یک شاکله به عنوان مسجد داریم؛ و یک شاکله به عنوان هیئت داریم. شاکله هیئت به عنوان مکانی که ذکر اهل بیت علیهم السلام می شود و مدایح و مراثی آن بزرگواران بیان می شود، به خاطر مصائبی که بر اهل بیت علیهم السلام ناشی می شود، و به خاطر اعیاد مربوط به اهل بیت علیهم السلام جشن و سرور انجام می گیرد، این شاکله از زمان اهل بیت علیهم السلام بوده است.

نباید این شاکله را در مقابل مسجد قرار داد. اگر چیزی که دستور احداثش توسط اهل بیت علیهم السلام است، بیاییم و در مقابل مسجد قرار بدهیم؟! مسجد و هیئت دو مجلس و محل هستند، برای اجتماع مؤمنین نسبت به انجام تکالیف شرعی شان نسبت به توجهشان، نسبت به تربیتشان، نسبت به ایجاد محبت و مودّتشان نسبت به اهل بیت و تقویتشان است. اگر بین مسجد و هیئت تقابل انجام بدهیم، من نمی پسندم.

وی افزود: اگر مستشکل می گوید نباید به آمارهای بالای هیئات مذهبی توجه کنیم، به او می گوییم که شما هم نباید در سؤال و طرح اشکال خودت به آمارهای تعداد شهدا اشاره نمایید. اگر آمار حجیت دارد، باید در همه جا این حجیت را بپذیرید. اگر ملاک بودن آمار را قبول ندارید، خودتان هم نباید به آن استناد کنید. بلکه باید گفت: ثمره آن بیش از 200 هزار شهید، همین تعداد بالای هیئات مذهبی است، همین تعداد بالای حضور مردم در شب های قدر و نمازهای فطر و شرکت میلیونی در پیاده روی اربعین و ده ها مثال دیگر از حضور انبوه مردم مؤمن و خداجو است.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: البته حضور دارند کسانی که ایمان حدّاقلی دارند و حضورشان قابل اکار نیست. و نمی توان نفی و دفع کرد. مقام معظم رهبری بر حضور حداکثری تأکید  دارند؛ شیوه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هم هست؛ جوانی که مشهور به گناه بود؛ اما در مسجد بود و نماز می خواند؛ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از اخراج کردن این جوان نهی فرمودند و فرمودند: رهایش کنید روزی این نماز او را از گناه نجات خواهد داد.

وی اضافه نمود: می خواهم در اینجا یک انتقادی هم به گروهی از روحانیون داشته باشم؛ برخی از منبری ها در اول ماه رمضان به مخاطبین و مستمعینشان می گویند: «مسلمان های یک ماهه خوش آمدید!» به من و دیگری چه ارتباطی دارد که آنها آیا یک ماهه مسلمان هستند یا بیشتر. اگر امام جماعت، هنرمند و متخلق و عالم و عابدی باشد، اگر عامل به حرف های خودش باشد، می تواند همان آدم یک ماهه را در مسجد نگاهش دارد و تثبیتش کند. اگر یک فرد امروز در جلسه مذهبی هست و فردایش نمی آید، شاید ایراد به ما هم برگردد؛ ما چکار کردیم که آنها نماندند و رفتند.

/270/260/20/