استاد توکل اکبرنژاد از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به شرح کلماتی از سخنان امیر بیان علی علیه السلام پرداخت.

حکمت 13

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در حکمت 13 از کتاب شریف نهج البلاغه حضرت امیر صلوات الله و سلامه علیه می فرماید: «وَ قَالَ علیه السلام فِي الَّذِينَ اعْتَزَلُوا الْقِتَالَ مَعَهُ الْحَقَّ وَ لَمْ يَنْصُرُوا الْبَاطِل‏» 

امام عليه السّلام در باره كسانى مانند عبد اللّه ابن عمر ابن خطّاب و سعد ابن ابى وقّاص‏ و سعيد ابن عمرو ابن نفيل و اسامة ابن زيد و محمّد ابن مسلمة و انس ابن مالك و ابو موسى اشعرىّ و اخنف ابن قيس و مانندان ايشان، كه از جنگيدن به همراهى آن حضرت (با دشمنان) كناره گيرى كردند، فرموده است: 1- با حقّ (امام عليه السّلام) همراهى ننمودند و باطل (معاويه) را كمك نكردند (اشاره به اينكه آنان كه باطل را يارى نمودند، بهانه ‏اى دارند و آنان كه بى ‏طرفى اختيار نمودند، عذرى ندارند، و يا اشاره است به بيهوده بودن وجود كساني كه اثرى از حقّ و نشانه‏ اى از باطل در آنها نيست، و يا اشاره به آن است كه ايشان در شقاوت و گمراهى به عمرو ابن عاص و ديگران كه باطل را يارى نمودند نرسيده بودند.

وی افزود: عبدالله بن عمر، سعد بن ابی وقاص از جمله این افراد بوده اند که از کمک رساندن به جبهه حق، یعنی جبهه امیرالمؤمنین علیه السلام امتناع کردند؛ خدا به حق اهل بیت عاقبت ما را به خیر کند؛ او در جنگ بدر و احد و خیبر حضور داشته است؛ در حدیبیه هم بوده است. سردار قادسیه بوده است؛ در زمان قبل از خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام به مال و منال دست یافته است و به این ترتیب، حبّ دنیا او را از امیرالمؤمنین علیه السلام جدا کرده است. وجودی که به درد اسلام نخورد، کالعدم است.

حکمت 14

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: در کلامی دیگر از حضرت امیر علیه السلام می خوانیم: «وَ قَالَ علیه السلام: إِذَا وَصَلَتْ إِلَيْكُمْ أَطْرَافُ النِّعَمِ فَلَا تُنَفِّرُوا أَقْصَاهَا بِقِلَّةِ الشُّكْر»

وی اضافه نمود: امام عليه السّلام، در ترغيب به سپاسگزارى از نعمت هاى خداوند) فرموده است‏: هرگاه نمونه ‏هاى ‏نعمت ها به شما رسيد، پس باز مانده آن را با كمى شكر و سپاس دور نسازيد؛ به اندك نعمتى كه رسيديد سپاسگزارى كنيد تا به بسيارى از آن برسيد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خداوند در قرآن كريم مى ‏فرمايد: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ» يعنى اگر شكر نعمت بجا آوريد، نعمت را براى شما مى ‏افزايم، و اگر ناسپاسى كنيد هر آينه عذاب من سخت است «كه گرفتار آن خواهيد شد»

وی افزود: انسان برای اینکه در مقابل خدا کرنش کند، ضروری است که عبادت نماید. امیر علیه السلام می فرماید: شکر نشانه ایمان، نشانه تقوا، مایه برکت و مایه حفظ نعمتی است که پروردگار عالم به انسان عنایت کرده است.

استاد اکبرنژاد خاطرنشان کرد: در روایتی از امام حسین علیه السلام آمده است: شكر تو بر نعمت گذشته، زمينه ساز نعمت آينده است. «شُكْرُكَ لِنِعْمَةٍ سالِفَةٍ، يَقْتَضى نِعْمَةً آنِفَةً» (نزهة الناظر، ص 80)

وی اضافه نمود: نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: خداوند از آن بنده ای که نعمت یک لقمه ای را که استفاده کرده، در مقابل آن خدا را حمد نماید. «إنَّ اللَّهَ ليَرضى مِن العبدِ أن يأكُلَ الأَكلَةَ فيحمَدَهُ عليها ويشرَبَ الشَّربَةَ فيحمَدَهُ علَيها» (نهج الفصاحه، ح 791)

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: شکر از مسائل لازم در زندگی است؛ «وَإِذ تَأَذَّنَ رَبُّكُم لَئِن شَكَرتُم لَأَزيدَنَّكُم ۖ وَلَئِن كَفَرتُم إِنَّ عَذابي لَشَديدٌ» (ابراهیم: 7) ایمان ضروری و لازم است؛ چون اگر شکر کند، غفلت بر  انسان احاطه نمی کند و خدا فراموش نمی شود؛ نعمت ها نادیده گرفته نمی شود؛ اینگونه فکر نمی کند که اعطای نعمت، وظیفه خدا است؛ بلکه خدا از باب لطف بوده که نعمت را عطا می کند.

وی افزود: امام صادق علیه السلام می فرماید:  «في أصول الكافي محمد بن يحيى عن على بن الحسين الدقاق عن عبد الله ابن محمد عن أحمد بن عمر عن زيد القتات عن أبان بن تغلب قال: سمعت أبا عبد الله عليه السلام يقول: ما من عبد أذنب ذنبا فندم عليه الا غفر الله له قبل أن يستغفر، و ما من عبد أنعم الله عليه نعمة فعرف‏ انها من‏ عند الله‏ الا غفر الله له قبل أن يحمده» (العروسى الحويزى، عبد على بن جمعة، تفسير نور الثقلين - قم، چاپ: چهارم، 1415 ق؛ ج‏ 3؛ ص 61)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت صادق علیه السلام می فرماید: هیچ عبدی نیست که گناهی کرده باشد و از آن نادم و پشیمان باشد، الا به اینکه قبل از استغفار کردن، مورد غفران خدای تعالی قرار گرفته است؛ و هیچ عبدی نیست که خداوند متعال به او نعمتی را به او عطا کرده باشد، و آن عبد بداند که این نعمت از جانب خدای تبارک و تعالی است، مگر اینکه خداوند متعال او را می آمرزد، قبل از آنکه حمد خدا را هم گفته باشد.

وی اضافه نمود: از حضرت صادق علیه السلام روایت است: «عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ قَالَ: شُكْرُ النِّعَمِ‏ اجْتِنَابُ‏ الْمَحَارِمِ‏ وَ تَمَامُ‏ الشُّكْرِ قَوْلُ الرَّجُلِ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ»  (قرشى بنايى، على اكبر، قاموس قرآن - تهران، چاپ: ششم، 1412ق؛ ج‏ 4؛ ص 64)

استاد اکبرنژاد خاطرنشان کرد: بر اساس کلام امام صادق علیه السلام،  اجتناب از محارم الهی شکر نعمت های الهی محسوب می شود؛ اسراف نکردن، تکبر نورزیدن، جاه طلبی انجام ندادن و ... اجتناب محرمات، شکر الهی است و بالاترین شکر الهی، گفتنِ «الحمد لله رب العالمین» است.

وی افزود: در غرر الحکم از امیرالمؤمنین صلوات الله علیه روایت شده است:«أحسن‏ شكر النّعم‏ الإنعام‏ بها» (تميمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم - قم، چاپ: دوم، 1410 ق؛ ص 195)

استاد اکبرنژاد خاطرنشان کرد: شکرگزاری موجب سود نعمت و پیشرفت در بندگی می شود؛ قرآن کریم می فرماید: «فَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلالاً طَيِّباً وَ اشْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُون‏» پس شما (مؤمنان از حال آنها عبرت گیرید و) از آنچه خدا روزی حلال و طیّب شما قرار داده تناول کنید و شکر نعمت خدا به جای آرید اگر حقیقتا خدا را می ‌پرستید. (النحل:  114)

وی اضافه نمود: خداوند متعال در جای دیگر، شکرگزاری را در کنار عبادت قرار می دهد: «إِنَّما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثاناً وَ تَخْلُقُونَ إِفْکاً إِنَّ الَّذينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَمْلِکُونَ لَکُمْ رِزْقاً فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَ اعْبُدُوهُ وَ اشْکُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ» جز این نیست که شما غیر از خدا بت هایی ( بی اثر ) را می پرستید، و ( در نامگذاری آنها به اله و شفیع و مقرّب ) دروغی می بافید بی شک کسانی که به جای خدا می پرستید مالک هیچ نوع روزی برای شما نیستند ، پس روزی را فقط از نزد خدا بطلبید و او را بپرستید و او را سپاس گزارید، که همه به سوی او بازگردانده می شوید. (عنکبوت: 17)

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در سوره لقمان می خوانیم: «وَ لَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ أَنِ اشْكُرْ لِلَّهِ وَ مَنْ يَشْكُرْ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَميد» و به راستى ما به لقمان حكمت عطا كرديم (حکمت آن علمی است که به واقعیت برسد؛ هر علمی را حکمت نمی گویند) كه براى خدا سپاس گزار و هر كس سپاس گزارد، تنها به سود خود سپاس مى‏ گزارد، و هر كس ناسپاسى كند، [به خدا زيان نمى‏ زند، زيرا] خدا بى ‏نياز و ستوده است (لقمان:  12)

حکمت 15

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: حضرت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه می فرماید: «مَنْ ضَيَّعَهُ الْأَقْرَبُ أُتِيحَ لَهُ‏ الْأَبْعَد»

وی افزود: امام عليه السّلام، در اينكه خداوند بى‏ ياران را كمك مي كند، فرموده است‏ كسي را كه خويشان بسيار نزديك، مانند برادر و عمو و دائى رها كنند، بيگانه بسيار دور براى (يارى و كمك) او خواهد رسيد (خداوند كسانى را مى ‏گمارد كه او را تنها نگذارند). چنانکه خدای متعال می فرماید: «و من یتوکل علی الله فهو حسبه» هر کس به خدا توکل کند، انسان محتاج دیگران نمی شود و خدا انسان را تنها نمی گذارد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اگر اقربا و نزدیکان و اقوام رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم حضرت را تنها گذاشتند، سلمان ها، ابوذرها، مقدادها و .. دورش را می گیرند. برای او آن فرد الهی، دورترها و کسانی که به ذهن انسان هم نمی رسد، جای نزدیکان را برای مرد خدا می گیرد. وقتی که انسان تمام توجهش را به خدای متعال داشته باشد، خداوند متعال هم برای او جبران می کند.

حکمت 16

وی اضافه کرد: حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام در کلامی دیگر می فرماید: «وَ قَالَ علیه السلام: مَا كُلُّ مَفْتُونٍ يُعَاتَب‏» امام عليه السّلام (در باره گرفتاران) فرموده است‏ هر گرفتار فتنه و بلائى را نبايد سرزنش نمود؛ زيرا بسا شخص از روى اضطرار و ناچارى گرفتار شده پس سرزنش نمودن او روا نبود، چون سودى ندارد، بلكه بايستى او را كمك و يارى نمود يا در باره‏اش دعا كرد تا از آن رهائى يابد.

حکمت 17

استاد اکبرنژاد خاطرنشان کرد: از امیر مؤمنان علی علیه السلام روایت شده است: «وَ قَالَ علیه السلام: تَذِلُّ الْأُمُورُ لِلْمَقَادِيرِ حَتَّى يَكُونَ الْحَتْفُ فِي التَّدْبِير»

وی افزود: امام عليه السّلام در اعتماد نداشتن به تدبير و پايان بينى فرموده است‏ كارها رام و پيرو احكام قضا و قدر است، به طوري كه (گاهى) تباهى در تدبير و پايان بينى مى ‏باشد، چون انسان به مصالح و مفاسد و اسرار و رازهاى قضاء و قدر آگاه نيست؛ نبايستى به تدبير و انديشه خود دلبستگى داشته باشد، چه بسا تدبير و انديشه سبب تباهى مى ‏گردد).

/270/260/20/