به مناسبت چهلمین روز ارتحال عالم ربانی، آیت الله العظمی لطف الله صافی گلپایگانی رضوان الله تعالی علیه، استاد محمد علی خزائلی نجف آبادی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم به بیان ابعاد گوناگون آن مرجع بزرگوار پرداخت.

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: آیات و روایات بی شماری به مقام و جایگاه علم و عالم اشاره دارد؛ و حداقلّش این است که بر اساس آیه قرآن، کسانی که صاحبان علم هستند، درجات عظیم و باارزشی دارند. البته طبیعی است که علم با عمل و با اخلاص مدّ نظر است؛ در سوره مجادله می خوانیم:

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا قيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَ إِذا قيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبيرٌ» اى مؤمنان! هنگامى كه گويند: در مجالس [براى نشستن ديگر برادرانتان‏] جا باز كنيد، پس جا باز كنيد، تا خدا براى شما [در بهشت‏] جا باز كند. و چون گويند: برخيزيد، بى‏ درنگ برخيزيد تا خدا مؤمنان از شما را به درجه ‏اى و دانشمندانتان را به درجاتى [عظيم و باارزش‏] بلند گرداند، و خدا به آنچه انجام مى ‏دهيد، آگاه است. (مجادله: 11)

استاد خزائلی در ادامه بیان کرد: امام باقر علیه السلام می فرماید: عالمی که از علمش بهره برده می شود، افضل از هفتاد هزار عابد برتر ست.

«حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ يَزِيدَ وَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَاشِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: عَالِمٌ‏ يُنْتَفَعُ‏ بِعِلْمِهِ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ سَبْعِينَ أَلْفَ عَابِدٍ.» (بصائر الدرجات في فضائل آل محمد صلى الله عليهم، ج‏ 1، ص: 6)

وی افزود: عالم، مانند نورافکنی است؛ اما متأسفانه تا زمانی که در بین مردم است، نورافشانی او معلوم نیست. ولی بعد که آن نور از بین رفت، اثر وجودی اش، کشف می شود. در هر زمانی، عالم با عمل و باتقوا که مرزبان اندیشه های دینی باشد، اینچنین است و نورافشانی می کند.

استاد محمد علی خزائلی نجف آبادی خاطرنشان کرد: ضمن عرض تسلیت به مناسبت چهلمین روز ارتحال آیت الله العظمی صافی گلپایگانی رضوان الله تعالی علیه، باید بگویم که من کم و بیش از نزدیک با ایشان، اندیشه ها و کتاب های ایشان، اعم از فقهی و اصولی و  کلامی و ... مرتبط بودم؛ انصافا باید گفت ایشان مرزبان حقیقی عقاید و اندیشه های اسلامی، آن هم اندیشه های صحیح و درست و بدون انحراف، معرفی بکنم. تمام همّ و غمّ ایشان آن بود که مدافع اسلام باشد.

این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اگر به آثاری که از ایشان باقی مانده است، نگاه کنیم، می بینیم  در هر موضوعی که ایشان احساس می کردند لازم است تا به آن پاسخ داده شود، جواب می دادند؛ چه آن مورد، در تاریخ، در کلام و چه موارد دیگر باشد. ایشان نسبت به این جهات بی تفاوت نبودند و مراقب بودند که یک اندیشه انحرافی و یک حرف ناصحیح نسبت به دین واقع نشود.

استاد خزائلی خاطرنشان کرد: این بزرگوار ذوابعاد بودند؛ وقتی انسان آثار و برخورد ایشان را ببیند، به آن اذعان می کند؛ با اینکه جامعه محترم مدرسین ایشان را به عنوان یکی از مراجع رسمی معرفی نکردند، اما در عین حال، ایشان خودجوش به صحنه آمدند و افکارشان را مطرح نمودند و به روش صحیح و درست، و بدون اینکه دعوت به نفس داشته باشند، مقلدین زیادی را به خود جذب کردند و در طول زمان هم نشان داده شده است که ایشان به عنوان یکی از مراجع رسمی که هیچ حساسیتی روی آن نبود، یک مرجع به تمام معنای کلمه، و به حمل شایع موفق بودند.

عمر با برکتی داشتند؛ یکی از جهاتی که عمر با برکت داشتند، محبت و ارادت به اهل بیت علیهم السلام و ارادت ویژه به امام حسین علیه السلام بوده است. ایشان درباره عاشورا، آثاری دارند؛ آنچنان که برای دیگر اهل بیت علیهم السلام و بی بی فاطمه زهرا سلام الله علیها آثاری از ایشان باقی مانده است؛ تا آنجا که توانستند در جهت تعظیم شعائر جدی بودند و اقدام می کردند.

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یک نکته که در کتاب اصول ایشان به مناسبت مطالعه می کردم، ایشان جمله ای را از شارح صحیفه، ریاض السالکین نقل می کند: «عند ذکر الصالحین تنزل البرکة» هنگامی که انسان، از صالحین و انسان های شایسته یاد می کند، رحمت الهی نازل می شود؛ ایشان هم همین گونه بودند؛ هیچ گاه تعرض نابجا نداشتند؛ اگر هم نقدی داشتند، نقد عالمانه و نقد صحیح بود؛ اگر اشکالی داشت، اعتراض و اشکالشان را در قالب علمی به طور صحیح بیان می کردند؛ اینگونه نبود که با الفاظ زشت و ناپسند، طرف را از صحنه خارج کنند. ایشان اینگونه بودند و واقعا پاسدار حریم اسلام و حرمت ها بود؛ و خیلی در رعایت این حریم ها کوشا بودند؛ این مسلک در زندگی و اخلاق ایشان؛ نمایان بود.

وی افزود: همان گونه که مقام معظم رهبری از ایشان به عنوان «مرجع بصیر» یاد کرده بودند، واقعا اینگونه بودند؛ عالمی بی تفاوت نبودند؛ وقتی از ایشان به عنوان «بصیر» یاد می شود، یعنی نسبت به اسلام، هم آگاهی درست داشته اند و هم اعلام مواضع بهنگام، و مواضع صحیح داشتند. اینگونه نبوده است که ملاحظه کنند. وقتی احساس می کردند که چیزی تکلیف و وظیفه شان است، به صورت صحیح و درست، نظرشان را ابراز می کردند.

استاد محمد علی خزائلی نجف آبادی خاطرنشان کرد: نکته جالبی در کلام مقام معظم رهبری در جهت تکریم ایشان وجود داشت؛ و آن، اینکه در بعضی موارد، به مقام معظم رهبری نظراتشان را منعکس می کردند؛ و تعبیر مقام معظم رهبری این است که «من از نظراتشان استفاده می کردم» به این ترتی، به طور صحیح و درست، نظرشان را ابراز می کردند. این سبک، سبک بسیار خوبی است؛ و ایشان به طور صحیح، «النصیحة لأئمه المسلمین» را اجرا می کردند؛ نصیحت به معنای خیرخواهی است؛ یعنی اگر انسان نظری اصلاحی داشته باشد، خالصانه بیان کند تا اجرا بشود، طرف مقابل هم طبیعتا می پذیرد. این حیث هم در زندگی ایشان وجود داشت.

این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یک جهت دیگر، جهت تواضع و فروتنی ایشان بود؛ در روایت داریم «و اما من کان من الفقهاء صائنا لنفسه حافظا لدینه مخالفا علی هواه مطیعا لامر مولاه فللعوام ان یقلدوه» واقعا ایشان مصداق «مخالفا علی هواه» بوده است؛ اگر حرفی می زد، روی هوا و هوس نبوده است؛ برخی تعبیری داشتند که «ایشان نفس خودشان را کشته است» واقعا هم همین بوده است. اگر کلامی داشتند، به این علت نبوده است که از هوا و هوس یا به خاطر جانبداری از این گروه یا آن گروه بوده باشد.

وی افزود: حتی نسبت به طلبه ها، ولو طلبه خارج از کشور هم تواضع داشتند؛ در این زمنیه خاطره ای دارم؛ فردی از خارج کشور، با همسرشان به خدمت آقا حضور پیدا می کنند. خانم شیعه نبودند؛ اما به تشیع علاقه مند و سرانجام شیعه می شوند؛ به خدمت حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی رضوان الله علیه می رسند؛ حضرت آقا از این دو و از خانم، بسیار تجلیل می کنند؛ ما شنیدیم که حضرت آقا خم می شوند و چادر ایشان را می بوسند و به چشمشان می گذراند و می گویند: «ما هنر نکردیم که شیعه هستیم؛ ما هنر نکردیم که مسلمانیم؛ از ابتدا پدر و مادر و اجدادمان مسلمان بودند و ما هم بالتبع مسلمان شدیم و در ادامه آگاهانه این مسیر را ادامه دادیم؛ اما آن کسی که اول مسلمان نبود و شیعه نبود و بعد گرایش پیدا می کند، در حالی که نه مادر، نه پدر، نه در محیطی شیعی، مسلمان و شیعه می شود، این عمل قابل تکریم است.»

استاد خزائلی در ادامه خاطرنشان کرد: نمونه ها از بیان تواضع ایشان، فراوان است؛ در کلیپی نشان داده شد که ایشان نسبت به طلبه محترمی که از افریقا به ایران آمده بودند و می خواستند تا توسط حضرت آقا معمم بشوند، آیت الله العظمی صافی گلپایگانی دست این طلبه عزیز افریقایی را می بوسند. گاهی از برخی افراد دیده می شود که تواضعشان ساختگی و تصنعی است؛ اما تواضع و فروتنی ایشان بالطبع بوده است و از وجود ایشان سرچشمه می گرفت.

وی اضافه نمود: با توجه به اینکه درس خارج تدریس می کنم، مباحث اصولی آیت الله العظمی صافی گلپایگانی را دنبال می کنم؛ ایشان شاگرد آیت الله العظمی بروجردی رضوان الله علیه بودند، و از این رو از استادشان تأثیر گرفتند؛ مشی آیت الله العظمی بروجردی در اصول، مشی «تتبّع» بوده است؛ اقوال و انظار را مورد دقت قرار می دادند. ضمن اینکه عقیده شان نبوده است که اصول خیلی گسترش پیدا کند؛ ولی در آنجا که لازم بوده، به خوبی وارد شدند. آیت الله العظمی صافی گلپایگانی هم به تبع از استادشان همین شیوه را اجرا کردند و به همین شیوه وارد مباحث اصولی شدند.

این استاد درس خارج حوزه علمیه تأکید کرد: همه آثار و کتاب هایی که از ایشان به یادگار مانده است، قابل استفاده است. ان شاء الله فهرستی از آثار ایشان تدوین بشود و در اختیار رسانه ها قرار داده بشود، بعد از آن کتاب های ایشان با قیمت مناسب عرضه بشود؛ کتاب های ایشان هم به فارسی و هم به عربی است؛ برخی از کتاب های ایشان هم به زبان های خارجی ترجمه شده است.

وی افزود: البته ایشان نظرات خاصّی هم دارند؛ وقتی مباحث ایشان را مطالعه می کردم، به کتابی سه جلدی برخوردم که معارف دینی را بیان کرده اند؛ در جلد سوم آن، سؤال و جواب های زیادی به مناسبت های گوناگون، در مباحث عقاید و فقه و جهات دیگر از ایشان پرسیده می شد؛ ایشان به خوبی و عالمانه پاسخ داده اند. جا دارد که کتاب هایی اینچنین را مطالعه کنند؛ انصافا مطالعه کتاب هایی اینچنین بسیار مفید است؛ مرجعی که ثابت کرده است هیچ نقطه ضعفی و یا موضع گیری ناصحیحی نداشته است، می تواند زندگی اش برای همه الگو باشد و همه استفاده کنند.

استاد خزائلی خاطرنشان کرد:  از جمله نظرات آیت الله العظمی صافی گلپایگانی آن بود که نباید دانشگاه ها مختلط باشد. باید به گونه ای بشود که دانشگاه های خانم و دانشگاه های آقا جدا باشد.

وی اضافه نمود: در رابطه با حجاب نظر خاصی دارند؛ درست است که برخی نظر به وجه و کفّین را جایز می دانند، اما نظر ایشان آن است که «اگر موجب ریبه بشود و طرف، به گناه بیفتد، پوشاندن کفّین و وجه هم لازم می دانند.»

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: متأسفانه ما نسبت به مسائل دینی با تسامح و تساهل برخورد کردیم و اوضاع کنونی، حاصل همین نوع تفکر بوده است. اکنون می بینیم که اوضاع فرهنگی جامعه قابل مهار کردن و قابل کنترل نیست؛ هر کسی می رسد، به عنوان اینکه «من هم مجتهد هستم» نظری می دهد و دیگران آن را دستاویز خود قرار می دهند؛ یکی می گوید: «سگ پاک است» دیگری نظری دیگر عرضه می دارد؛ و به این ترتیب به فرهنگ و دین ضربه می زنند. ما انقلابی هستیم، اما ارزش ها و تلاش های سلف را حفظ کنیم و نادیده نگیریم. نباید به گونه ای عمل کنیم که کسانی از نظرات ما سوء استفاده کنند و این نظرات اشتباه را پای اسلام می گذارند. و آن زمان نمی توان این بساط را جمع کرد. البته باید به افراد میدان داده بشود که نظراتشان را بیان کنند؛ اما آن کسانی که صاحب نظر هستند و نسبت به اسلام شناس بودن آنها، خاطر راحت داشته باشیم؛ کسانی که از نظر تقوایی، اخلاقی و دینی شرایط مورد نیاز را کسب کرده باشند، این افراد باید نظر بدهند. 

وی افزود: