به مناسبت فرا رسیدن عید سعید مبعث، استاد مجتبی خندان از اساتید حوزه علمیه قم با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گفتگو پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: عید سعید مبعث را به همه مسلمان ها و بلکه به همه بشریت تبریک می گویم؛ چرا که پیامبر گرامی اسلام تنها برای مسلمان ها نبوده است؛ بلکه برای همه مردم جهان بوده است.

وی افزود: خوب است درباره اخلاق پیامبر گفتگو کنیم؛ چیزی که جامعه امروز ما بسیار به آن نیاز دارد؛ نقل شده است که قبل از بعثت، پیامبر گرامی خدا خصلت های زیبای فراوانی داشت؛ که اگر تنها یکی از آن خصلت ها هم در یک نفر باشد، برای آن شخص، بسیار حائز اهمیت است؛ در حالی که پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم جامع همه آن خصلت ها و ارزش های اخلاقی بوده است.

«... قَالَ لَهُ الْيَهُودِيُّ هَذَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا علیهما السلام يُقَالُ إِنَّهُ أُوتِيَ الْحُكْمَ صَبِيّاً وَ الْحِلْمَ وَ الْفَهْمَ- وَ إِنَّهُ كَانَ يَبْكِي مِنْ غَيْرِ ذَنْبٍ وَ كَانَ يُوَاصِلُ الصَّوْمَ قَالَ لَهُ عَلِيٌّ ع لَقَدْ كَانَ كَذَلِكَ و مُحَمَّدٌ ص أُعْطِيَ مَا هُوَ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا إِنَّ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا كَانَ فِي عَصْرٍ لَا أَوْثَانَ فِيهِ وَ لَا جَاهِلِيَّةَ وَ مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله و سلم أُوتِيَ الْحُكْمَ وَ الْفَهْمَ صَبِيّاً بَيْنَ عَبَدَةِ الْأَوْثَانِ وَ حِزْبِ الشَّيْطَانِ فَلَمْ يَرْغَبْ لَهُمْ فِي صَنَمٍ قَطُّ وَ لَمْ يَنْشَطْ لِأَعْيَادِهِمْ وَ لَمْ يُرَ مِنْهُ كَذِبٌ قَطُّ وَ كَانَ‏ أَمِيناً صَدُوقاً حَلِيماً وَ كَانَ يُوَاصِلُ الصَّوْمَ الْأُسْبُوعَ وَ الْأَقَلَّ وَ الْأَكْثَرَ فَيُقَالُ لَهُ فِي ذَلِكَ فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ كَأَحَدِهِمْ إِنِّي أَظَلُّ عِنْدَ رَبِّي فَيُطْعِمُنِي وَ يَسْقِينِي وَ كَانَ يَبْكِي ص حَتَّى تَبْتَلَّ مُصَلَّاهُ خَشْيَةً مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ غَيْرِ جُرْمٍ قَالَ لَهُ الْيَه ...» ((طبرسى، احمد بن على، الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسي) - مشهد، چاپ: اول، 1403 ق؛ ج ‏1؛ ص 223)

وی افزود: در بحارالانوار آمده است: «19 قب، المناقب لابن شهرآشوب كان النبي ص قبل المبعث موصوفا بعشرين خصلة من خصال الأنبياء لو انفرد واحد بأحدها لدل على جلاله فكيف من اجتمعت فيه كان نبيا أمينا صادقا حاذقا أصيلا نبيلا مكينا فصيحا نصيحا عاقلا فاضلا عابدا زاهدا سخيا مكيا (استظهر المصنّف في الهامش أنّه مصحف كميا، و الكمى: الشجاع، أو لابس السلاح لانه يكمى نفسه أي يسترها بالدرع و البيضة) قانعا متواضعا حليما رحيما غيورا صبورا موافقا مرافقا لم يخالط منجما و لا كاهنا و لا عيافا (العياف: المتكهن. الذي يعمل العيافة أي زجر الطير). (مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار (ط - بيروت) - بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق؛ ج  ‏16 ؛ ص 175)

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم اینچنین بود؛ امانت دار بود؛ راستگو بود؛ مهارت و صاحب حرفه بود؛ بیکار و تنبلی از او  دور بود؛ نظر نیکو داشت؛ بزرگ منش و بلند مرتبه بود؛ روان و رسا حرف می زد؛ خیرخواه و یک رنگ بود؛ صاحب تشخیص درست و عقل کامل بود؛ صاحب فضیلت بود؛ عبادت کننده خدا بود؛ به زخارف دنیا بی اعتنا بود؛ نه اینکه نداشت، داشت، ولیکن اعتنا و وابستگی شدید نداشت؛ اهل بخشش و سخاوت و گذشت بود؛ در اثر کار کردن، دست مبارکش تاول می بست؛ اهل کار بود؛ در زندگی قانع بود؛ گشاده رو و با گذشت بود؛ مهربان بود؛ غیرتمند بود؛ قهرمان صبر و شکیبایی بود؛ در کارها با استقامت و مقاوم بود.

وی در ادامه بیان کرد: هر یک از این خصایص، مورد نیاز جامعه امروز است. اما آنچه همه خوبان داشتند، پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم همه را یک جا داشته است. همه این خصلت های الهی در او شکوفا بود. عطر و زیبایی آنها روح و جان مردم را شاد می کرد. وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مبعوث شد که جاهلیت در اوج خودش بود؛ و طلوع خورشید با بعثت پیامبر، رنگ و بوی دیگری گرفت؛ طلوع خورشید اسلام و بعثت پیامبر در زمان جاهلیت، و جاهلیت از 150 تا 200 سال قبل از بعثت را بیان می کنند.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: أحمد شوقي عبد السلام ضيف الشهير بشوقي ضيف (المتوفى: 1426هـ)، در کتابش «تاريخ الأدب العربي العصر الجاهلي»، صفحه 38 می نویسد:

«قد يتبادر إلى الأذهان أن العصر الجاهلي يشمل كل ما سبق الإسلام من حقب و أزمنة؛ فهو يدل على الأطوار التاريخية للجزيرة العربية في عصورها القديمة قبل الميلاد و بعده. ولكن من يبحثون في الأدب الجاهلي لا يتسعون في الزمن به هذا الاتساع؛ إذ لا يتغلغلون به إلى ما وراء قرن و نصف من البعثة النبوية؛ بل يكتفون بهذه الحقبة الزمنية، و هي الحقبة التي تكاملت للغة العربية منذ أوائلها خصائصها، و التي جاءنا عنها الشعر الجاهلي. و لاحظ ذلك الجاحظ بوضوح إذ قال: "أما الشعر العربي فحديث الميلاد صغير السن، أول من نهج سبيله وسهل الطريق إليه امرؤ القيس بن حجر و مهلهل بن ربيعة.. فإذا استظهرنا الشعر وجدنا له -إلى أن جاء الله بالإسلام- خمسين و مائة عام، و إذا استظهرنا بغاية الاستظهار فمائتي عام" (الحيوان للجاحظ "طبعة الحلبي" 1/ 74) و هي ملاحظة دقيقة؛ لأن ما قبل هذا التاريخ في الشعر العربي مجهول، و نفس تاريخ العرب الشماليين يشوبه الغموض منذ قضى الرومان على دولتيهم في بطرا و تدمر؛ إلا بعض أخبار فارسية و بيزنطية قليلة و بعض نقوش عثر عليها علماء الساميات، و تشير تلك النقوش و الأخبار إلى إمارات الغساسنة في الشام و المناذرة في الحيرة و مملكة كندة في شمالي نجد؛ غير أن معلوماتنا عن هذه الإمارات فيما وراء القرن السادس الميلادي محدودة، و هي إنما تتضح في العصر الجاهلي الذي نتحدث عنه؛ إذ حمل إلينا العرب كثيرًا من الأخبار عن تلك الإمارات و أمرائها الذين كانوا يستولون فيها على الحكم .. »

وی افزود: مراد از جاهلیت، یعنی فرهنگ و منش جاهلی؛ روش و منشی که بر اساس عقل و خِرد و دین درست پایه ریزی نشده است؛ پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم آمد و این را برای مردم به رمغان آورد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در دو کتاب معظم «لسان العرب» و «مجمع البحرین» در معنای جاهلیت آورده است؛ «جاهلیت» روزگاری است که مردم نسبت به خدا و پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم و شریعت و راه و رسم مدنیت جاهل بودند و به پدران و اجداد خود و با کبر و  غرور، افتخار می کردند. صاحب لسان العرب می نویسد: «الحديث‏ «إنك امرؤ فيك‏ جَاهِلِيَّة» قد تكرر ذكرها في الحديث، و هى الحال الّتى كانت عليها العرب قبل الإسلام؛ من‏ الجَهْل‏ باللّه و رسوله و شرائع الدّين، و المفاخرة بالأنساب و الكبر و التّجبّر و غير ذلك»

وی اضافه نمود: خداوند متعال پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم را مبعوث کرد در حالی که مردم در  گمراهی سخت و حیرت آوری بودند؛ مردم در فتنه و آشوب بودند؛ هواها بر عقل غالب بود. خودخواهی مردم را بیچاره کرده بود؛ نادانی عمومی همه را به خفت و خواری گرفتار کرد؛ در سختی های شدید و در بلاهای نادانی حیران بودند؛ پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم در این زمان مبعوث شد. آزادی و عزت و منش و رفتاری که امروز داریم، همه و همه مدیون وجود پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم است. حقا باید گفت هر چه داریم، به واسطه همت و استقامت رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم است.

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: آنقدر بعثت پیغمبر و رسالت پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم برای خدا عزیز است  و آنقدر خدای مهربانی که هیچ گاه به خاطر نعمت هایش منت نمی گذارد، ولی لب به سخن گشوده است و فرموده است

«لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنينَ إِذْ بَعَثَ فيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبين‏» (آل عمران: 164) خدا بر اهل ایمان منّت گذاشت که رسولی از خودشان در میان آنان برانگیخت که بر آنها آیات او را تلاوت می‌ کند و آنان را پاک می ‌گرداند و به آنها علم کتاب (احکام شریعت) و حقایق حکمت می‌آموزد، و همانا پیش از آن در گمراهی آشکار بودند.

وی افزود: خدایی که به هیچ وجه، با وجود اعطای این همه نعمت منت نمی گذارد، ولی برای بعثت خاتم النبیین صلی الله علیه و آله و سلم منّت گذاشته است؛ این نعمت، غیر از دیگر نعمت ها است؛ و دیگر نعمت ها را تحت پوشش خودش قرار می دهد ؛ روح مقاومت برای خدا و ایمان کامل در وجود پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم آنقدر زیاد بود که دیگران را عاشق خود می کرد و رفتار حضرت صلی الله علیه و آله و سلم را الگوی خود قرار داده بودند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از جمله عاشقان حضرت صلی الله علیه و آله و سلم، خاندان یاسر بودند؛ سمیه، همسر یاسر را شکنجه ها کردند؛ پاهای او را به دو شتر می بستند و شترها را می کشیدند؛ سرانجام هم ابوجهل با شمشیرش به شکم این زن با ایمان زد و او را به شهادت رساند. عمار یاسر آنچنان شکنجه گردید که تا پنجاه سال بعد هم هنوز آثار شکنجه در بدنش پیدا بود. ابن ابی الحدید معتزلی می نویسد:

«قال أبو عمر و أسلم عمار و عبد الله أخوه و ياسر أبوهما و سمية أمهما و كان إسلامهم قديما في أول الإسلام فعذبوا في الله عذابا عظيما

كان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم يمرّ بهم و هم يعذّبون فيقول صبرا يا آل ياسر فإنّ موعدكم‏ الجنة و يقول لهم أيضا صبرا يا آل ياسر اللهم اغفر لآل ياسر و قد فعلت.

قال أبو عمر و لم يزل عمار مع أبي حذيفة بن المغيرة حتى مات و جاء الله بالإسلام. فأما سمية فقتلها أبو جهل طعنها بحربة في قبلها فماتت و كانت من الخيرات‏ الفاضلات و هي أول شهيدة في الإسلام

و قد كانت قريش أخذت ياسرا و سمية و ابنيهما و بلالا و خبابا و صهيبا فألبسوهم أدراع الحديد و صهروهم في الشمس حتى بلغ الجهد منهم كل مبلغ فأعطوهم ما سألوا من الكفر و سب النبي ص ثم جاء إلى كل واحد منهم قومه بأنطاع الأدم فيها الماء فألقوهم فيها ثم حملوا بجوانبها فلما كان العشي جاء أبو جهل فجعل يشتم سمية و يرفث ثم وجأها بحربة في قبلها فقتلها فهي أول من استشهد في الإسلام فقال عمار للنبي ص يا رسول الله بلغ العذاب من أمي كل مبلغ فقال صبرا يا أبا اليقظان اللهم لا تعذب أحدا من آل ياسر بالنار قال أبو عمر و فيهم أنزل‏ «إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ» (سورة النحل 106.) (ابن أبي الحديد، عبد الحميد بن هبة الله، شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد - قم، چاپ: اول، 1404ق؛ ج ‏20؛ ص  36)

استاد مجتبی خندان خاطرنشان کرد: امت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم تا آنجا کرامت یافتند که قرآن کریم می فرماید:

«وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهيداً وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتي‏ كُنْتَ عَلَيْها إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى‏ عَقِبَيْهِ وَ إِنْ كانَتْ لَكَبيرَةً إِلاَّ عَلَى الَّذينَ هَدَى اللَّهُ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضيعَ إيمانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحيم» و ما همچنان شما (مسلمین) را به آیین اسلام هدایت کردیم و به سیرت نیکو بیاراستیم تا گواه مردم باشید و پیغمبر نیز گواه شما باشد (تا شما از وی بیاموزید). و (ای پیغمبر) ما قبله‌ای را که بر آن بودی تغییر ندادیم مگر برای اینکه بیازماییم و جدا سازیم گروهی را که از پیغمبر خدا پیروی می‌کنند از آنان که عقبگرد کنند و (به مخالفت او برخیزند)، و این تغییر قبله بسی بزرگ نمود جز در نظر هدایت یافتگان خدا. و خداوند اجر پایداری شما را در راه ایمان تباه نگرداند که خدا به خلق مشفق و مهربان است. (بقره: 143)

وی افزود: معیار زندگی خوب و معیار سبک زندگی ایده آل پیروی از پیغمبر و خاندان پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم است. بیشترین نیازی که مردان و زنان کل کره خاکی دارند، الگو پذیری است. الگوی ما بازیگران و هنرمندان نیستند. الگوی ما خاتم انبیاء است؛ چرا که هر چه بخواهیم در این خاندان و محمد و آل محمد علیهم السلام است. اگر علم، اقتصاد، سیاست، فرهنگ، همه اموری که یک جامعه نیاز دارد را بخواهیم، در پیروی کردن از این بزرگوار است. اخلاق سالم، کلام ناب  از پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم است.

استاد خندان خاطرنشان کرد: مبعث پیغمبر جز شادی چیز دیگری هم دارد، و آن، عملکرد پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم است. ما داعیه داریم که این بعثت، سرانجامش به ظهور منجی عالم امام زمان علیه السلام خواهد رسید؛ زمانی که امام زمان مشرف شوند و منش پیغمبر را بسط و گسترش بدهند، عدالت تمام گیتی را در بر خواهد گرفت؛ همان گونه که ظلم و جور تمام عالم را فرا گرفته است. همان امامی که منجی تمام ادیان عالم بشریت است؛ آن منجی عالم بشریت، که هم به انتظارش هستند، از فرزندان پیغمبر خاتم صلی الله علیه و آله و سلم است. همان پیغمبری که بر او نازل شد: «اقرأ باسم ربّک الذی خلق»؛ همان پیغمبری که فرمود: انّی بعثت لأتمم مکارم الأخلاق»

/270/260/20/