استاد سید حسن سبزواری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «امامت تداوم نبوت» پرداخت.

مؤلف کتاب ارزنده «امامت علوی در سیره نبوی» در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به نص صریح قرآن مجید، برترین و بهترین اسوه و سرمشق اهل ایمان است و بر خوی و خلق عظیم تکیه کرده و با بهره ‌مندی از روش‌ های گوناگون، در رشد ایمان و عقیده امت خود، به جزئی‌ ترین عناصر فرهنگی، دینی و تربیتی، عنایتی وافر و دقتی کامل داشت.
 

وی افزود: در این میان مهم ‌ترین امر در طول حیات رسالت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بعد از موضوع یکتاپرستی، امر «ولایت» و «امامت» و «خلافت» است که در گفتار و رفتار نبوی، جایگاهی ویژه و بازتابی تمام دارد. پهنه عظیم کتاب ‌های اخبار و حدیث، سرشار از تعبیرها و تأکیدهای رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در اهمیت و فضیلت این گوهر منظومه معرفت دینی است.
 

استاد سید حسن سبزواری در ادامه بیان کرد: پرواضح است که پافشاری مدام و تأکید فراوان آن هدایتگر الهی بر امر جانشینی، به جهت نقش راهبردی و جایگاه معرفتی «امامت» در اندیشه دینی و حیات فردی و اجتماعی مردم بود، زیرا از منظر حکیمانه وی امامت، تداوم نبوت و رسالت خویش و مایه بقای حق و ماندگاری اسلام بود.

وی اضافه نمود: اساساً با تدبر در سیره و جوامع روایات نبوی درمی یابیم که آموزه ‌های کلامی و عملی آن حضرت به لحاظ افراد و بر حسب موقعیت، شرایط و نیاز آنان، مختلف است و هر یک از آنان تابع موقعیت مجلس و اهمیت موضوع و‌شأن مخاطب است.
 

این استاد حوزه علمیه قم افزود: هدف از تجزیه و تحلیل این الگوها، شناسایی خطاب ‌های آن حضرت به فراخور بسامدشان در گفتار ایشان با طبقات مختلف و نیز چگونگی فهماندن مقصود به آنها به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم است. آن حضرت با بهره ‌گیری از ساده‌ ترین امکانات محدود آن روزگار، شیوه ‌های ابتکاری و ممتازی را در امر هدایت جامعه به سوی «امام» و «امامت» به اجرا درآورد. در مقام ابلاغ امر امامت گاهی با توجه به محتوا و مضمون، از گونه‌ های مختلف گفتاری بهره می‌ گرفت؛ چرا که مؤثرترین امری که گوینده، مخاطب خویش را بدان رهنمون می ‌سازد، محتوا و مضمونی است که گفتار خود را بر اساس آن ترتیب و نظم می‌ بخشد.
 

تأکید مداوم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بر فضیلت امیرالمؤمنین علی سلام الله علیه
استاد سید حسن سبزواری خاطرنشان کرد: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مضمون‌ های گوناگونی را برای تبیین و اعلان امامت امیرمؤمنان سلام الله علیه در گفتار خویش در نظر گرفته که با واسپاری فرایند تعیین نصب امام به خداوند متعال، مصداق راستین آن را از سوی پروردگار بر مردم تبیین کرد و از رهگذر تنصیص و کاربرد واژگانی همچون «خلافت»، «امامت»، «وصایت»، «وزارت» و... بر جانشینی آن حضرت تصریح داشته و احتمالات دیگر را از ذهن مخاطب دفع کرده است.
 

وی در ادامه بیان کرد: در مواردی محتوای گفتار خود را به افضلیت امیرمؤمنان سلام الله علیه تخصیص داده تا از این سو، مسلمانان را به حکم عقلی ترجیح فرد افضل بر غیرافضل ارشاد کند و در ضمن، به برخی از معیارهای افضلیت همچون دانش و شجاعت و زهد و برتری ایشان بر سایر افراد همانند پیامبران، فرشتگان و سایر اصحاب اشاره کند.
 

صاحب کتاب «امامت علوی در سیره نبوی» تأکید کرد: اگرچه خود آن حضرت به جهت خوف از گرفتارشدن امت در ورطه غلو، از بازگویی همه فضایل و مناقب امیرمؤمنان سلام الله علیه و ارزش والای ولایت و امامت امتناع می ‌ورزید و آنچه بیان کرده بود در خور فهم عقل بشری مخاطبان خود بود، ولی گفتار و رفتارهای هدفمند و پافشاری ایشان در موقعیت ‌های مختلف حیات خود و تأکید بی ‌شمار ایشان، به گونه ‌ای بود که تحملش بر برخی طاقت فرسا بود.
 

وی افزود: یکی از شئون و وظایف پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم بر اساس نقش هدایتگری خویش، تبیین و توضیح مراد الهی برای مخاطبان است، تا مقصود حقیقی خداوند به طور واضح به مکلفان رسانده شود. پر واضح است که تبیین هر نوع نظام دینی و اخلاقی، در گرو شناخت و معرفت ارکان آن است و تا مؤسس یک نهاد دینی و اخلاقی، شناخت درستی از گزاره‌های سعادت و شقاوت برای مردم ارائه ندهد و تبیین درستی از ارزش و ضد ارزش برای ایشان نداشته باشد، هر گونه اقدام او در راستای آیین و دینی که مدعی هدایت و کمال انسانی است، محکوم به بطلان و زوال است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از این ‌رو پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم بر اساس جایگاه ویژه تبلیغی و رسالت خویش، علاوه بر تبیین امور اعتقادی، اخلاقی و عبادی، به ارزشگذاری آنها پرداخته و در گفتار و رفتار خویش بر اساس مراتب و درجات به ضرورت هریک اشاره فرموده است. در این میان، با توجه به براهین نقلی معتبر، جایگاه ولایت و محبت و اعتقاد به امیرمؤمنان سلام الله علیه، از سایر امور دینی فراتر بوده و در گفتار نبوی، هویدا و آشکار است.
 

استاد سید حسن سبزواری خاطرنشان کردک ازاین رو می‌ توان سیره ارزشگذاری نبوی در تبیین ولایت امیرمؤمنان سلام الله علیه را در عناوین مختلفی مانند «ارزش ولایت و محبت امیرمؤمنان سلام الله علیه»، «ارزش و جایگاه مقامات حضرت در عوالم سابق و دنیا و آخرت»، «ارزش و جایگاه امیرمؤمنان سلام الله علیه نزد آسمانیان»، «ارزش و مقام دوستداران امیرمؤمنان سلام الله علیه در دنیا، برزخ و قیامت» و «جایگاه دشمنان حضرت در دنیا، برزخ و آخرت» مطرح کرد.
 

تلاش پیامبر در معرفی امیرالمؤمنین با شیوه های مختلف
این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: از سوی دیگر، پر واضح است که هر متکلم برای القای کلام خویش به مخاطب، افزون بر محتوا و مفاد کلام خویش، به «ساختار و اسلوب گفتاری و آرایه های لفظی» توجه ویژه ‌ای دارد.
 

وی افزود: یکی از اسلوب‌ های مهم گفتاری، به کار بردن صنعت تشبیه است که تأثیر کلام را قوی‌ تر و بُرد آن را بیشتر می‌ کند. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در تبیین مقامات والای امیرمؤمنان سلام الله علیه از این ویژگی استفاده کرده و با توجه به مخاطب و میزان تأثیر کلام در وی، ذهن او را به خصوصیات و ویژگی‌ هایی که در مشبه به وجود دارد، منتقل ساخته و فرد را با اعماق و ابعاد این تشبیه درگیر می‌ کرد، تا از این رهگذر، با حقایقی دیگر از مقامات امیرمؤمنان سلام الله علیه آشنا شود.

استاد سبزواری خاطرنشان کرد: تشبیه به کعبه، درب شهر علم، انبیا علیهم السلام، باب حطه در بنی اسرائیل، سوره توحید، پدر، خورشید و ماه و ستاره و ده‌ها نوع دیگر را می‌ توان در گفتار حضرتش یافت.

وی در ادامه بیان کرد: دیگر از آرایه های لفظی،0 شیوه پرسشی است که رسالت بنیادین بلاغت در این شیوه، اثرگذاری در روان مخاطب، به واسطه روش استفهام است. این نقش بسیار مؤثر استفهام، در امر تربیتی و هدایتی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به وضوح به چشم می‌ خورد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ایشان در مواضع گوناگون، نسبت به تبیین امامت امیرمؤمنان سلام الله علیه و لوازم آن، به منظور جلب توجه و آمادگی ذهنی حاضران در یک محفل، سخن خویش را با پرسش مرتبط با موضوع آغاز می ‌نمود. احادیث فراوانی که با عبارت «آیا شما را آگاه نکنم...؟» و «آیا به شما بشارت ندهم...؟»

نمونه ‌ای از این شیوه است.
 

استاد سید حسن سبزواری خاطرنشان کرد: پایگاه مهم و خطیر اجتماعی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم و سرپرستی ایشان در حوزه‌ های گوناگون اعتقادی، فرهنگی و دینی ایجاب می ‌کند که الگوهای مختلف ارتباطی را نسبت به مهم‌ ترین رکن دین و استمرار جایگاه خلافت الهی خویش اجرا نماید.

وی افزود: در سیره و متون احادیث، الگوهای مختلف رفتار زبانی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در جهت ابلاغ امامت امیرمؤمنان سلام الله علیه را می ‌توان مشاهده کرد. نمونه ‌ای از این الگوهای زبانی و ارتباطی نسبت به امامت امیرمؤمنان سلام الله علیه از رهگذر بشارت، انذار، تشویق، توبیخ و تعلیم است.
 

مؤلف کتاب «امامت علوی در سیره نبوی» خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه مجموعه رفتار و سیرت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم برای عموم مسلمانان حجت است، آن حضرت در امر ابلاغ امامت امیرمؤمنان سلام الله علیه که مهم ‌ترین حقیقت در منظومه معرفت دین است، افزون بر شیوه‌ های گفتاری، از شیوه ‌های متفاوت و متنوع «رفتاری» بهره جسته و در این راه از هیچ نکته و لحظه ‌ای فروگذار نکرده ‌اند. ایشان به اقتضا و فراخور مقام، بدون مددگرفتن از الفاظ و کلمات، یا به همراه گفتار، در برابر دیدگان حاضران با انجام رفتاری خاص، نکته مورد نظر خویش را القا می ‌کردند و آن را در عمق جان یاران خویش می‌ نشاندند و چه بسا در پاسخ به شگفتی حاضران، این رفتار خاص را با توضیحی کوتاه همراه می‌ ساختند.

وی افزود: گونه‌ های مختلف رفتاری، مانند استخلاف و جانشین کردن امیرمؤمنان سلام الله علیه در بازه ‌ای از زمان و مکان خاص و واگذاری امور مهمی به ایشان همچون ابلاغ آیات وحی و قضاوت و امور شخصی خویش، نمونه ‌هایی از رفتار آن حضرت در راستای نشان دادن شایستگی امامت امیرمؤمنان سلام الله علیه است.

استاد سبزواری خاطرنشان کرد: حضرتش زمانی به ضرورت در مقام تأکید و رفع توهم و تردید از اشاره و حرکات دست و چشم کمک می‌ گرفت و به صلاحدید خود، در اندک مناسبتی، سخن از جایگاه امامت امیرمؤمنان سلام الله علیه مطرح کرده و لب به تبیین ارزش ولایت ایشان می‌ گشود و از این سو توجه دیگران را به امیرمؤمنان سلام الله علیه معطوف می ‌ساختند.

وی در ادامه بیان کرد: دیگر از رفتارهای مؤثر نبوی در جهت آماده‌ سازی جریان امامت امیرمؤمنان سلام لله علیه، شیوه احتجاجی بود. به این گونه که در جریان‌ های گوناگون، آن حضرت امور مهمی همچون ابلاغ آیات وحی، فرماندهی بر سپاه، حکم راندن و قضاوت در مخاصمات - که هر یک، از شئون خلیفه الهی است به افرادی واسپاری می ‌کردند که فکر جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را در سر می‌ پروراندند و گاه بر زبان، هوی و خواسته خود را ابراز می‌ کردند. این رفتار نبوی نوعی احتجاج رفتاری و به پایان رسـاندن حجت و برهان بر اصحاب خویش بود تا از این رهگذر، ذهن و اندیشه آنان را از تشتت و پراکندگی احتمالات باطل در امر جانشینی بعد از رحلت خود برهاند.
 

این استاد درس خارج حوزه علمیه تصریح کرد: قابل ذکر است که از سیره و متون احادیث، الگوهای مختلف رفتاری رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به شخصیت و جایگاه منیع امیرمؤمنان سلام الله علیه را می ‌توان یافت. گرچه این رفتـارها به تنهایی خود نوعی ابلاغ نقش مهم ایشان در امر جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است، ولی غالباً به جهت تأکید و تأثیر بیشتر، این رفتارها با کلام و گفتاری از آن حضرت آراسته شده و همراه بوده که غرض و مقصود ایشان در عرصه تبلیغ را دو چندان عملی ساخته است. در نتیجه، تکریم از شخصیت امیرمؤمنان سلام الله علیه و تجلیل از ارزش والای ولایت و محبت، بر ساحل بیکران لطف رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و در سایه دل انگیز و روح پرور خُلق عظیم و رفتار کریمانه هر روزه ایشان مشاهده می ‌شود.به گونه ‌ای که امامت امیرمؤمنان سلام الله علیه و ابلاغ آن، چون خون در شریان امر نبوت جاری بوده و تمام روزنه‌ های بیت رفیع اسلام، از آن رنگ گرفته است.

/270/260/20/