سراسر وجود آیت الله العظمی صافی، خداباوری و ارادت به اهل بیت علیهم السلام بود. مکتب فقهی اصولی ایشان باید بررسی و تبیین شود. آن مرجع محبوب، آگاهترین افراد به مسائل سیاسی اجتماعی همراه با تحلیل صحیح بودند.

به مناسبت چهلمین روز ارتحال مرجع بزرگ شیعیان جهان، آیت الله العظمی لطف الله صافی گلپایگانی رضوان الله تعالی علیه، استاد محسن اکبری شاهرودی، از شاگردان آن عالم ربانی و از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به گوشه هایی از ابعاد گوناگون ایشان پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم که نزدیک به 5000 روز توفیق مجالست و هم ‌نشینی با مرجعی گرانمایه و فقیهی عظیم الشأن و استفاده از انفاس قدسیه این خورشید فروزان داشته است، در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: نزدیک به ایام چهلم این مرجع ولایی است؛ ناگواری این ارتحال، برای من، که سال ها مسئول استفتائات و اجازات دفتر آیت الله العظمی صافی گلپایگانی قدس سره بوده ام و حدود 15 سال، هر روز، محضر مرجع فقید شیعیان جهان را درک کرده ام، طبیعتا بیشتر است.

وی افزود: ایشان از همان دوران کودکی و رفتن به مکتب، دارای غیرت دینی و روحیه دفاع از مکتب بودند که البته اصالت و شرافت بیت ایشان از جمله اجداد مکرمشان و دایی های  معظم و والد و والده گرامی و بزرگوارشان نقش مهمی در تقویت این روحیه داشتند. نوشته هایی که از مرحوم آقا از همان دوران نوجوانی ایشان باقی مانده است، همه بیانگر همین روحیه است.

شما کتاب «اشعار شیوا در رد باب و بهاء» مرحوم آیت الله آخوند ملامحمد جواد صافی را ببینید. حواشی و تعلیقات مرحوم آقا در ابتدای جوانی، واقعاً خواندنی است که چطور یک فرد با این سن و سال کم، این همه اطلاعات از فرقه های ضالّه دارند.

یا مثلاً آن دست نوشته ایشان در سن 17 سالگی را ببینید که چطور از اوضاع خلاف شرع آن زمان می نالد و شکایت می کند. به قول معروف ایشان در همان نوجوانی ره صد ساله را یک شبه پیموده بودند.

یا ببینید ایشان در عنفوان جوانی در گلپایگان یک مجمع دینی تشکیل می دهند؛ با تمام لوازم آن. اساسنامه و آیین نامه برای آن می‌ نویسند و آن چیزی که محور آن اساسنامه است، خداباوری و قصد ترویج دین است. در ابتدای این آیین نامه می ‌نویسند «خدايا ما را که جزو ترويج دين تو مقصودي نيست، ياري کن»

استاد محسن شاهرودی خاطرنشان کرد: اجداد و بیت مرحوم آقا یک خاندان اصیل و شریف بودند. به گونه ای که جدّ مادری ایشان، آخوند ملا محمدعلی هم حجره و هم بحث میرزای بزرگ شیرازی بوده است.

وی افزود: مرحوم آقا خاطرات زیادی از ایشان و فرزندانشان آیات عظام آقا شیخ محمد سعید و میرزا محمدباقر امامی از قول والده مکرمه ‌شان نقل می‌ کردند که همه پند و درس است؛ مثلاً یک بار تعریف می ‌فرمودند:

«آخوند ملامحمدعلی و میرزای شیرازی به فقر شدیدی دچار شدند و برای خلاصی از آن فقر، تصمیم به نوشتن و مباحثه فقه گرفتند و پس از شروع یه این کار، در همان دو سه روز اول، یکی از تجار، عبای گران قیمتی را به آنها هدیه داد و مخارج چندین سال زندگی شان تأمین شد.»

یکی دیگر از خاطراتی که نقل می فرمودند اینکه برخی از مردم گلپایگان با میرزای شیرازی در سامرا ملاقات کردند. وقتی سؤالات فقهی را از میرزا می پرسیدند، ایشان فرمودند: «مگر آخوند ملامحمد علی در گلپایگان نیست؟» آن عدّه گفته بودند که ایشان نابینا شده است. میرزا همین که این مطلب را از آن عده می شنود، می گوید: «حسن نابینا است. آخوند ملا محمد علی بینا است.» که منظورشان تبیین مقام بالای علمی مرحوم آخوند و احترام میرزا از ایشان بوده است.

استاد محسن اکبری شاهرودی خاطرنشان کرد: برخی از صفات و ویژگی های اخلاقی در مرحوم آیت الله العظمی صافی، نمودِ خاصی داشت و ممتاز بود؛ مهمترین صفتی را که حقیر طی این سال ها دیدم، خداباوری عمیق ایشان بود. آیت الله العظمی صافی به تمام معنا به خداوند یقین داشت و وجود خداوند را همیشه حاضر و ناظر می دید. توحید ایشان، توحید اهل بیتی علیهم السلام بود؛ یعنی از انحراف خالی بود و در یک جمله، سراسر وجودشان توحید ناب بود.

وی افزود: آن مرجع محبوب، به معنای واقعی کلمه، فانی فی الله بود، نه به معنایی که برخی آن را بازیچه قرار داده اند. لحظه به لحظه زندگیشان مراقبه بود. ایشان مصداق واقعی «حاسبوا قبل ان تحاسبوا» بودند. هر کسی با ایشان نشست و برخاست می کرد، متوجه می شد که ایشان جز برای خدا نفس نمی کشیدند و جز برای خدا سخن نمی گفتند و جز برای خدا مطلب نمی نوشتند. این ویژگی مهم بود که آقا را محبوب قلوب همه مردم و شیعیان در سراسر جهان کرده و به ایشان در حیات و ممات عزّت و عظمت بخشیده بود.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ایشان همیشه ظلم های پهلوی اول و دوم را بازگو می کردند و می فرمودند در زمان این پدر و پسر، خیلی اوضاع برای مؤمنین دشوار شده بود. داستان های زیادی از آن موقع نقل می کردند از قضیه کشف حجاب و لباس های متحد الشکل و انجمن مؤسسان و مبارزه با روحانیت و .... که البته خود مرحوم آقا در همه اینها همگام با علمای بزرگی مثل آیت الله العظمی بروجردی و مرحوم امام و آیت الله العظمی گلپایگانی به مبارزه علیه این اقدامات می پرداختند.

وی اضافه نمود: پدر ایشان کتابی دارند، بسیار خواندنی، به نام «کلمة الحق» که تاریخ سیاه آن دوران را به صورت شعر و منظوم در آورده اند. وقتی اخوی آقا یعنی مرحوم آیت الله العظمی حاج آقا علی صافی، جهت دیدار با امام خمینی به نوفل لوشاتو رفته بودند؛ مرحوم امام احوال این کتاب را پسندیده بودند و گفته بودند: «به ما بدهید تا اینجا چاپ کنیم.» مقام معظم رهبری هم در دیدارهایی که با مرحوم آقا داشتند، همیشه از این کتاب می پرسیدند که آیا دوباره منتشر شده است یا نه.

استاد محسن اکبری شاهرودی خاطرنشان کرد: نقش آیت الله العظمی صافی گلپایگانی در تدوین قانون اساسی، نقشی برجسته بود؛ مرحوم امام در اوّل انقلاب و آن برهه مهم، نیازمند یارانی بود تا بتوانند سیاست های کلان نظام را پایه ریزی کنند؛ از این رو تأکید داشتند علمای بزرگ و مجتهدان حضور داشته باشند. به همین خاطر از آیت الله العظمی صافی خواستند که در خبرگان قانون اساسی وارد شوند؛ که البته این پیشنهاد، خوشایند تندروها نبود و بساطی علیه مرحوم آیت الله صافی راه انداختند. مرحوم امام هم محکم ایستادگی کرد و با اینکه تندروها همه جا را پر کرده بودند که ایشان مورد تأیید امام نیست، ولی امام بیانیه ای داد و همه جا پر شد که آیت الله صافی مورد تأیید امام است.

وی افزود: وقتی هم وارد مجلس خبرگان قانون اساسی شدند، بسیار درخشیدند. مرحوم آقا به همراه چند نفر دیگر از فقها مانند رفیق صمیمی ‌شان آیت الله حاج آقا مرتضی حائری، با وجود فشارهای توده‌ ای ها و روشنفکرنماها، اهتمام نمودند و جلوی بسیاری از مطالب باطل را سد کردند. باید مشروح مذاکرات مجلس خبرگان اول را مطالعه کرد تا متوجه شد که ایشان چه نقش مهمی در آن دوران ایفا نمودند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: خوب است تا از رابطه آیت الله صافی و مقام معظم رهبری نیز سخن به میان بیاید. علاوه بر تماس های تلفنی و تبادل نامه، دیدارهای زیادی بین مقام معظم رهبری و آیت الله العظمی صافی گلپایگانی حول مسائل جهان اسلام و حوزه شکل گرفت.

وی اضافه نمود: مقام معظم رهبری به دلیل سابقه روشن و مهم آیت الله العظمی صافی، عنایت ویژه ای به نظرات آقا داشتند. مدیر حوزه های علمیه آقای اعرافی نقل می ‌کردند مقام معظم رهبری در هنگام اعطای حکم مدیریت حوزه به ایشان، وی و حوزه‌های علمیه را به حفظ احترام مراجع تقلید به خصوص آیت الله العظمی صافی گلپایگانی توصیه کرده بودند.

استاد اکبری خاطرنشان کرد: پیام مقام معظم رهبری برای تسلیت ارتحال مرحوم آقا خواندنی است. شاید تا به حال برای هیچکدام از بزرگان چنین پیامی نداده اند که «ما از نظرات و مشورت‌ های ایشان بهره مند می شدیم.»

این شاگرد و همراه آیت الله العظمی صافی گلپایگانی در بخش دیگری از گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: ایشان در فقه و اصول هم مکتب آیت الله العظمی بروجردی بودند. ایشان وقتی از نجف به درس آیت الله العظمی بروجردی مشرف شدند، مجتهد بودند و مجتهداً از فقه و اصول استاد بسیار بهره بردند. از این رو صاحب مکتب هستند.

وی افزود: با اینکه ایشان نظرات ممتازی در اصول دارند، ولی نوشته های اصولی شان بیش از سه جلد نمی شود و همین را برای اصول و فهم آن و اجتهاد در آن کافی می دانستند. در فقه و رجال و علوم حدیث هم نظرات ممتازی داشتند که بسیار نزدیک به آیت الله العظمی بروجردی ره بود. حوزه های علمی ما باید مکتب اصولی و فقهی و حدیثی ایشان را بررسی کنند و منظومه فکری آن مرجع بزرگ را تببین نمایند.

استاد محسن اکبری شاهرودی در ادامه خاطرنشان کرد: مرحوم آقا بر مباحث فلسفی تسلّط کامل داشتند و بعد از آن که به مبانی اسلام در کلام و اعتقادات مجتهد شده بودند، برای دفع شبهات، فلسفه را هم خودشان خوانده بودند و هم استاد دیده بودند. استاد اعظمشان آیت الله العظمی بروجردی هم اینطور بودند. هم استادشان و هم ایشان، به شدت با عمومی شدن فلسفه مخالف بودند و اعتقاد داشتند قبل از به دست آوردن مبانی دین و تسلط به معارف قرآن و اهل بیت علیهم السلام، هر کس وارد این وادی شود، در معرض گمراهی است؛ و اگر عده ‌ای بخواهند این را از باب آگاهی از شبهات و پاسخ به آنها فرابگیرند، باید مسلط بر مبانی قرآن و روایات شوند و سپس وارد این وادی گردند. آن هم فقط برای دفع شبهات، والا همان قرآن و روایات و معارف اهل بیت علیهم السلام در خداشناسی و نبوت و امامت و هر آن چه نیاز است، کفایت می کند و انسان را به مرحله یقین و باور می رساند. پیشنهاد می کنم کتاب «نگرشی بر فلسفه و عرفان» ایشان را بخوانید که دارای مطالب بسیار عمیق و محکمی در این باره است.

استاد اکبری خاطرنشان کرد: بسیاری از مسئولان از وسعت اطلاعات سیاسی ایشان شگفت زده می شدند. یک شخص از ابتدای نوجوانی وارد سیاست می شود و مسائل جهان و بخصوص جهان اسلام و گروه های مختلف و فرقه ها و ... را رصد می کند و واکنش مناسب نشان می دهد. در جوانی، مشاور علمی سیاسی یگانه مرجع شیعه یعنی آیت الله العظمی بروجردی می شود. سپس مشاور آیت الله العظمی گلپایگانی و سپس معتمد امام در خبرگان قانون اساسی و شورای نگهبان و سپس دوران درخشان مرجعیت خودشان. در طول دوران مرجعیت هم اطلاعات ایشان از اوضاع و جهات مختلف در بالاترین سطح قرار داشت و علاوه بر آن، تحلیل هایشان مبتنی بر واقع و بر پایه قرآن و روایات و تاریخ اسلام و مقتضیات زمان بود که شکل جامعی به ایشان داده بود.

وی افزود: رسانه های داخلی و خارجی، روزنامه های داخلی از همه احزاب و گروه ‌ها، بولتن های خبری محرمانه و غیر محرمانه از همه احزاب و اخبار اینترنت را هر روز رصد می کردند و هر جا نیاز به تذکر به مسئولی بود، تذکر می دادند و هر جا نیاز به تشویقی بود تشویق می کردند و هر جا هم نیاز به تبیین و بررسی داشت دستور پیگیری می دادند. این رویه از همان اول بود تا همین روزهای آخر ایشان در سن 103 سالگی، که می توانیم بگوییم در این جهت هم بی نظیر بودند.

استاد محسن اکبری شاهرودی از اساتید حوزه علمیه قم و از شاگردان آیت الله العظمی صافی گلپایگانی در بخش پایانی گفتگو خاطرنشان کرد: امیدوارم منظومه فکری آیت الله العظمی صافی در ابعاد مختلف فقهی، اصولی، عقاید، رجالی، سیاسی، اجتماعی و دیگر جنبه‌ ها تنظیم و تبیین و بررسی شود و به عنوان یک الگو برای همه قرار گیرد. حوزه‌ های امروز ما به چنین الگویی احتیاج شدید دارند. ان شاء الله بیت مرحوم آقا باید این اندیشه های ناب را نشر و ترویج دهد و آن را در معرض مطالعه و تحقیق اساتید و پژوهشگران و محققان قرار دهد تا همه از این چشمه زلال و ناب استفاده نماییم.

/270/260/20/