به مناسبت نیمه شعبان و سالروز میلاد پرنور و سرور منجی عالم بشریت، حضرت حجت بن الحسن المهدی علیه السلام استاد رضا خیبری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «ویژگی های منتظران حضرت مهدی علیه السلام بر اساس دعای عهد» پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: انتظار در فرهنگ دینی ما شیعیان واژه پرمعنایی است؛ نگاه گذرا به روایات و ادعیه مأثور از اهل بیت علیهم السلام این مطلب را به اثبات می رساند. در روایتی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم آمده است: خوشا به حال صابران در ایام غیبتش، خوشا به حال پایداران در دوستی و محبتش.  

«حَدَّثَنَا أَبُو الْمُفَضَّلِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُطَّلِبِ الشَّيْبَانِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ أَبُو مُزَاحِمٍ مُوسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَاقَانَ‏ الْمُقْرِئُ بِبَغْدَادَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الشَّافِعِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ مَاهَانَ الدَّبَّاغُ أَبُو جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يَقْطَانَ [يَقْظَانَ‏] عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ مَكْحُولٍ وَ عَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الأشفع [الأَسْقَعِ‏] عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ: دَخَلَ جُنْدَبُ بْنُ جُنَادَةَ الْيَهُودِيُّ مِنْ خَيْبَرَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص .... ثُمَّ قَالَ ع طُوبَى لِلصَّابِرِينَ‏ فِي‏ غَيْبَتِهِ‏ طُوبَى لِلْمُتَّقِينَ عَلَى مَحَجَّتِهِمْ أُولَئِكَ وَصَفَهُمْ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَ قَالَ‏ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ‏ وَ قَالَ‏ أُولئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‏» (خزاز رازى، على بن محمد، كفاية الأثر في النصّ على الأئمة الإثني عشر - قم، 1401 ق؛ ص 56)

استاد رضا خیبری خاطرنشان کرد: در روایتی از امام جواد علیه السلام می خوانیم: «اَفضَلُ اَعمالِ شيعَتِنا اِنْتِظارُ الْفَرَجِ» برترين اعمال شيعيان ما انتظار فرج است. (كمال ‌دين، جلد ۲، باب ۳۶) از این رو انتظار فرج، مقوله ای است که در روایات، ادعیه و در کتب مأثوره، با آن، زیاد مواجه هستیم؛ از این رو لازم است تا در این خصوص، دقت بیشتری بشود.

وی افزود: انتظار، دارای دو بعد اعتقادی و عملی است؛ که بعد اعتقادی آن، اهمیت بیشتری نسبت به بعد عملی دارد؛ چون اعتقاد به منزله روح عمل است؛ تا اعتقاد صحیح نباشد، هیچ عملی ارزش پیدا نمی کند. یکی از ادعیه بسیار پرمعنا و ارزشمند در خصوص انتظار، دعای عهد است که بیشتر به بعد اعتقادی انتظار پرداخته است. این دعا را هر موقعی می توان خواند؛ اما بهترین زمان دعا، از اذان صبح تا طلوع آفتاب است. چون در متن دعا آمده است:  «اَللّـهُمَّ اِنّي اُجَدِّدُ لَهُ في صَبيحَةِ يَوْمي هذا وَما عِشْتُ مِنْ اَيّامي عَهْداً وَعَقْداً وَبَيْعَةً لَهُ في عُنُقي، لا اَحُولُ عَنْها وَلا اَزُولُ اَبَداً» بارخدایا من تجدید عهد می کنم با امام زمانم در صبح امروز؛ و آنچه نیستم از روزها.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در فضیلت این دعا از امام صادق علیه السلام نقل شده است: هر کس چهل صبح این دعا را بخواند، از یاوران حضرت مهدی علیه السلام محسوب می شود؛ اگر پیش از ظهور آن حضرت از دنیا برود، خدای متعال او را از قبر بیرون می آورد و در خدمت آن حضرت علیه السلام قرار می گیرد؛ و حق تعالی به ازای هر کلمه اش، هزار حسنه به او عنایت می کند و هزار گناه از او پاک می کند.

وی اضافه نمود: یکی از اعتقادات شیعه، «رجعت» است که البته به وسیله قرآن کریم هم قابل اثبات است؛ معنای رجعت آن است که تعدادی از خواص اعم از خوبان و انسان های طاغی به دنیا برمی گردند؛ خوبان به دنیا می آیند تا حکومت عدل الهی را ببینند؛ افراد طاغی هم برمی گردند تا به سزای اعمالشان در این دنیا برسند. البته این عقیده اختصاص به شیعیان دارد. در اقوام گذشته هم رجعت اتفاق افتاده است؛ برخی از افراد که مرده بودند، زنده شدند؛ عده ای به همراه موسی کلیم الله به طور سینا رفتند؛ صاعقه ای به کوه برخورد کرد و آنها مردند؛ دوباره زنده شدند. این امر نشان می دهد که رجعت در گذشته اتفاق افتاده است و قابل اثبات برای شیعیان است. البته اهل سنت به ما هجمه می کنند که بحث رجعت، بحث صحیح و اعتقاد درستی نیست.

استاد خیبری خاطرنشان کرد: روایت امام صادق علیه السلام که به افرادی که چهل صباح این دعا را بخوانند، و از دنیا بروند، خداوند دوباره آنها را در ایام ظهور حضرت حجت به زمین بر می گردانند، حکایت از همین «رجعت» دارد. به بیان دیگر، این افراد، به برکت دعایی که خواندند و اشتیاق و علاقه ای که داشتند، از خواص شدند.

وی در ادامه بیان کرد: 40 در ادبیات دینی ما بسیار حائز اهمیت است. یکی از معانی چهل، کثرت است. کسی که چهل صبح، مستمرا این دعا را می خواند و نیت آن دارد که ظهور حضرت نزدیک تر بشود و خدمت آقا برسد، این فرد جزو خواص می شود؛ البته سایر شرایط هم باید باشد؛ چون «ما مِن عامّ الّا و قد خصّ» ثوابی که بیان شده است، به معنای مطلق نیست؛ مثلا کسی که نماز نمی خواند و روزه نمی گیرد، اما این 40 روز را قرائت کند، اینچنین نیست که شامل بشود. باید تهذیب نفس هم داشته باشد؛ کسی که چهل صباح این دعا را می خواند، باید پایبند به مضامین دعای عهد هم باشد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: در دعای عهد، 3 ویژگی اساسی منتظران حضرت حجت بن الحسن علیهما السلام بیان شده است؛ اولین ویژگی منتظران آن است که همیشه خودشان را متصل به امام زمانشان می دانند و ارتباط معنوی تنگاتنگی با حضرت دارند؛ هیچ گاه دست از بیعت با امامشان بر نمی دارند؛ چه در حال غیبت و چه در حال ظهور برایشان در این امر تفاوتی ندارد. چون ما اعتقاد داریم که امام روی زمین قرار دارد و در کنار ما زندگی می کند؛ فقط ما هستیم که لیاقت نداریم که حضرت را زیارت کنیم.

وی افزود:  آن قسمت از دعای عهد که اشاره به این مطلب اشاره دارد: « اَللّـهُمَّ اِنّي اُجَدِّدُ لَهُ في صَبيحَةِ يَوْمي هذا وَما عِشْتُ مِنْ اَيّامي عَهْداً وَعَقْداً وَبَيْعَةً لَهُ في عُنُقي، لا اَحُولُ عَنْها وَلا اَزُولُ اَبَداً» خدایا در صبح این روز و تا صبح روزهایی که زندگی می کنم برای آن حضرت بر عهده ام، عهد و پیمان و بیعت تجدید می کنم که از آن روی برنگردانم و از آن بیعت دست برندارم.

استاد خیبری خاطرنشان کرد: این بیعت در اول صبح انجام می شود؛ چرا که اول صبح، شروع کار و حرکت است؛ صبح یعنی آغاز زندگی؛ از ابتدای صبح با امام زمان خودمان بیعت می کنیم که بارخدایا ما تابع و در بیعت با حضرت هستیم. منظور از بیعت، دو چیز است: «اعتقاد به مقام امامت حضرت، و تبیعت بی چون و چرا از اوامر و نواهی ایشان داشته باشد»

وی اضافه نمود: ویژگی های بعدی در واقع، بیان از معنای بیعت است؛ وقتی اول صبح بیعت می کنیم و اعلام می کنیم از منتظران حضرت هستیم، می دانیم که منتظر واقعی با جان و دل از حضرت علیه السلام در مقابل دشمنان دفاع می کند. دنیا دنیای خوبان و بدان است؛ حضرت حجت علیه السلام میلیون ها میلیون مشتاق دارد و هزارها هزار دشمن هم دارد؛ منتظر واقعی از خدا درخواست می کند آنقدر در این راه قرار بگیرد و گام بردارد تا در پیشگاه امامش کشته بشود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امیرالمؤمنین علیه السلام مردم را به جنگ فرا می خواندند؛ اما مردم اطاعت نمی کردند؛ همین قضیه را برای امام حسن مجتبی علیه السلام هم بیان شده است که حضرت، مردم را به جنگ دعوت می کردند؛ اما مردم سر باز می زدند.

وی افزود در بخش دیگری از دعای عهد می خوانیم خدایا مرا، از یاران و مددکاران و دفاع‌کنندگان از او قرار ده و از شتابندگان به سویش، در برآوردن خواسته‌ هایش و اطاعت‌ کنندگان اَوامرش و مدافعان حضرتش و پیش گیرندگان به سوی خواسته‌ اش و کشته ‌شدگان در پیشگاهش؛ «اَللّـهُمَّ اجْعَلْني مِنْ اَنْصارِهِ وَاَعْوانِهِ وَالذّابّينَ عَنْهُ وَالْمُسارِعينَ اِلَيْهِ في قَضاءِ حَوائِجِهِ، وَالْمُمْتَثِلينَ لاَِوامِرِهِ وَالُمحامينَ عَنْهُ، وَالسّابِقينَ اِلى اِرادَتِهِ وَالْمُسْتَشْهَدينَ بَيْنَ يَدَيْهِ،»

استاد رضا خیبری خاطرنشان کرد: سومین ویژگی منتظران که در دعای عهد برای منتظران واقعی شمرده شده است، آن است که منتظران واقعی دعا می کند خدایا اگر مُردم، دوباره من را زنده کن و به خدمت امام زمانم برسان. در ادعیه و قرآن کریم، هیچ عبارتی بیان نشده است؛ مگر آنکه یا آنکه حقیقت محض است، یا کذب محض است؛ به عنوان مثال، شیطان می گوید من از آدم برترم. که این بیان، کذب محض است.

وی افزود: این دعا مأثور از امام است؛ امام صادق علیه السلام در دوره خودشان این دعا را فرمودند و مرتب این دعا را می خواندند؛ اینگونه بگوییم که یکی از منتظران واقعی امام زمان ارواحنا فده، امام صادق علیه السلام و اهل بیت علیهم السلام بوده است. کسی که می خواهد به مقام منتظر واقعی برسد، باید بداند چه مقام والایی است و خیلی تلاش کند. صرفا با خواندن دعای عهد نیست. منتظر واقعی حضرت می گوید: من منتظر واقعی حضرت هستم؛ اگر نتوانستم حضرت را ایام حیاتم ببینم، از خدا می خواهم تا در ایام ظهور حضرت من را دوباره زنده کند تا به لقاء آن حضرت نائل بیایم. خدایا من آرزویم را به گور نبرم؛ اگر آقا ظهور کرد، من را از قبر بیرون بیاور.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ای مشتاق واقعی اگر خداوند تو را از قبر بیرون آورد، می خواهی چه کنی؟ در دعای عهد آمده است: منتظر واقعی آرزویش این است که حتی اگر در قبر رفت، اینچنین از قبر بیرون بیاید و به یاوری حضرت علیه السلام برخیزد.

«اللّٰهُمَّ إِنْ حالَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ الْمَوْتُ الَّذِي جَعَلْتَهُ عَلَىٰ عِبادِكَ حَتْماً مَقْضِيّاً فَأَخْرِجْنِي مِنْ قَبْرِي مُؤْتَزِراً كَفَنِي، شاهِراً سَيْفِي، مُجَرِّداً قَناتِي، مُلَبِّياً دَعْوَةَ الدَّاعِي فِي الْحاضِرِ وَالْبادِي . اللّٰهُمَّ أَرِنِي الطَّلْعَةَ الرَّشِيدَةَ، وَالْغُرَّةَ الْحَمِيدَةَ، وَاكْحُلْ [وَاكْحَلْ] ناظِرِي بِنَظْرَةٍ مِنِّي إِلَيْهِ، وَعَجِّلْ فَرَجَهُ، وَسَهِّلْ مَخْرَجَهُ، وَأَوْسِعْ مَنْهَجَهُ، وَاسْلُكْ بِي مَحَجَّتَهُ، وَأَنْفِذْ أَمْرَهُ، وَاشْدُدْ أَزْرَهُ» خدایا اگر بین من و او مرگی که بر بندگانت حتم و قطعی ساختی حائل شد، کفن پوشیده از قبر مرا بیرون آور، با شمشیر از نیام برکشیده و نیزه برهنه، پاسخگو به دعوت آن دعوت‌کننده، در میان شهرنشین و بادیه‌نشین. خدایا آن جمال با رشادت و پیشانی ستوده را به من بنمایان و با نگاهی از من به او، دیده ‌ام را سرمه بنه و در گشایش امرش شتاب کن و راه آمدنش را آسان گردان و شیوه و روشش را وسعت بخش و مرا به راهش درآور و فرمانش را نافذ کن و پشتش را محکم گردان.

استاد رضا خیبری خاطرنشان کرد: امام صادق علیه السلام که یک امام معصوم است، در پایان این دعا سه مرتبه با دست راست بر ران پای راست می زدند و می فرمودند: «العجل العجل یا مولای یا صاحب الزمان» و اینچنین استغاثه می کند؛ دست را بر پا زدن، حکایت از حالتی دارد که گویی غم بر انسان فشار می آورد. در این حالت، دست بر سر می زنند؛ یا بر سینه می زنند یا بر ران خود می زنند؛ از بس غم بر دلش نشسته است.