به مناسبت ارتحال عالم ربانی حجت الاسلام محمد محمدی ری شهری رحمت الله علیه، استاد سید محمد باقر رضوی کشمیری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بیان گوشه هایی از ویژگی های آن عالم بزرگوار پرداخت.

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: متأسفانه در این مدت کوتاه مواجه شدیم با فقدان اعاظم بزرگی، از جمله حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی و حضرت آیت الله العظمی علوی گرگانی و همچنین حضرت حجت الاسلام حاج آقای ری شهری رضوان الله علیهم، که باید گفت این بزرگواران ستون های محکمی هم برای مردم و هم کشور اسلامی هستند؛ و فقدان آنها واضح است که تأثیر خودش را در میان مردم و در مجموعه این کشور اسلامی و در حدّ خود، تأثیرات بین الملللی خودش را گذاشته است.

وی افزود: روایت مشهوری در کتاب های بزرگ ما همانند کتاب کافی، جلد 1، صفحه 38، و همچنین کتاب محاسن، جلد 1، صفحه 233، که در آنجا وجود نازنین حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به این نکته اشاره کردند که «اذا مات العالم ...» در بعضی از نسخ بیان شده است «اذا مات العالم الفقیه ...» در ادامه می خوانیم «... ثلم ثلمة فی الاسلام لا یسدها شیء الی یوم القیامة» با از دست دادن این علمای گرانقدر صدمه ای وارد می شود که جبران پذیر نیست.

استاد رضوی کشمیری تأکید کرد: البته از طرف دیگر، آیه 106 سوره مبارکه بقره را داریم و امثال این آیه شریفه که می فرماید: «مَا نَنسَخْ مِنْ ءَايَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بخَيرٍ مِّنهَا أَوْ مِثْلِهَا  أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلىَ‏ كلِ شىْءٍ قَدِيرٌ»  [حكمِ‏] هر آيه ‏اى را كه [بر اساس مصالح مردم و مقتضاى زمان‏] از ميان برداريم يا به تأخير اندازيم، بهتر از آن يا مانندش را مى ‏آوريم. آيا ندانسته ‏اى كه خدا بر هر كارى تواناست؟ (بقره: 106)

وی در ادامه بیان کرد: معمولا اعاظم، مراجع و بزرگان، در مقام ارتحال سایر بزرگان به این آیه تمسک می ورزند؛ که نشان دهنده آن معنا است که آیه اختصاص به نسخ و انساء احکام الهی ندارد؛ گرچه در شأن نزول این آیه بحث نسخ آیات به معنای نسخ احکام بوده است؛ ولی این آیات، اختصاص به احکام ندارند؛ این آیات معنای اعم خودشان را دارند؛ معنای عمومی و معنای ماندگار خودشان را دارند؛ که یکی از مصادیقش همین ارتحال امثال این بزرگواران است؛ که خداوند متعال خبر می دهد اگر بزرگی از میان شما رفت، ما مشابهش را باز جایگزین می کنیم. خداوند متعال و همچنین با مدیریت و سرپرستی مولا امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف قرن های متمادی است که حوزه ها محفوظ مانده اند و با فقدان یکی از اعاظم، رجل عظیم دیگری را جایگزین کرده اند.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: البته اگر ما آیه 106 سوره مبارکه بقره  را داریم، روایت «ثلم فی الاسلام ثلمة» را هم داریم. و این دو نقل روایت و آیه شریفه در ظاهر با هم تناقض دارند. از جمله اصول ما در تعامل آیات و روایات آن است که حتی اگر خبر، خبر مستفیض باشد، چه برسد به خبر واحد، و تعارض داشته باشد با آیه ای از آیات قرآن کریم، باید آن روایت را توجیه و تأویل کنیم. در اینجا اینگونه نیست؛ اگر چه تعارض است، اما «تعارض بدوی» است، نه «تعارض مستقر»؛ چرا که خداوند متعال فرمود شما از این جهت نگران نباشید که نشانه هایی که ما برای شما قرار دادیم و آیت الله هایی که برای شما قرار دادیم و آیت الله العظمی هایی که برای شما قرار دادیم؛ مراجع و علمای ربانی که برای شما قرار دادیم و این بزرگوران از دنیا رفتند، شما به صورت اساسی مواجه با مشکل بشوید، خیر! ما جایگزین می کنیم. این امر، یک طرف مسأله است؛ اما طرف دوم آن است هر کدام از این بزرگواران که از این نشئه به نشئه دیگر منتقل می شوند، هر کدام، یک سری خصوصیت ویژه و خاصّ خودشان را دارند، که آن، دیگر جبران پذیر نیست.

استاد رضوی کشمیری خاطرنشان کرد: اعاظمی که در قید حیات بودند، از جمله حضرت حجت الاسلام حاج آقا محمد محمدی ری شهری در میان جمعی مشغول به فعالیت بودند؛ آن جمع، از برکت وجود ایشان محروم شدند؛ و هیچ چیز دیگر جای ایشان را نمی گیرد چه شاگردان خصوصی و چه شاگردان عمومی ایشان، و چه پژوهشگاه ها و مؤسساتی که ایشان آن را اداره می کردند، جای ایشان را هیچ چیز نمی تواند پر کند؛ در آنجا این فقدان مشهود است.

وی افزود: به صورت عمومی و در سطح کلان، یکی از مراجع از دنیا رفت، خداوند متعال مراجع دیگر را عامل حفظ این مسیر قرار می دهد؛ عالمی از دنیا رفت، عالم دیگری را خداوند متعال برای حفظ این راه جایگزین می فرماید؛ ولی آن کارهای اختصاصی و فعالیت های اختصاصی و آن پروژه های اختصاصی که یک شخص در حال پیگیری آنها بوده است، قطعا این صدمه در آنها مشهود خواهد بود.

استاد سید محمد باقر رضوی کشمیری خاطرنشان کرد: این بیان راه جمع این روایت و آن آیه شریفه است؛ که بگوییم به صورت کلی خداوند متعال نمی گذارد به اسلام و مسلمین و وارثان رسول اکرم آسب برسد و آن را حفظ می کند؛ و از طرف دیگر، باید بدانیم که اگر عالمی از دنیا رفت، صدمه ای وارد شده است که فقدان آن، وقفه هایی در مسیری که آن بزرگواران آن را مدیریت می کردند و راهنمایی می نمودند، ایجاد می کند.

وی در ادامه بیان کرد: به طور کلی انسان ها گاهی اوقات در شخص خودشان محدود هستند و به شخیص نمی رسند؛ بسیاری از انسان ها زندگی معمولی دارند؛ فردی که دارای شخصیت باشد و وجهه عمومی پیدا بکند و وجهه اسوه بودن داشته باشد، همه به آن حد نمی رسند؛ حتی در حوزه هم بسیاری از افراد در حدّ شخص بودن باقی می مانند. این گونه نیست که هر کس وارد حوزه شد، هم شخص و هم شخیص باشد؛ بلکه تنها تعدادی از حوزوی ها در کنار زندگی شخصی خود، دارای شخصیتی می شوند و  محور قرار می گیرند و اسوه می شوند برای هم حوزوی ها و هم عموم مردم.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آیت الله ری شهری از جمله افرادی بودند که یک شخصیت هستند. درست است که جسم ایشان از میان ما رفته است؛ ولی شخصیت ایشان باقی است؛ اینکه می فرماید: «العلماء باقون ما بقی الدهر» این روایت هم از جمله روایاتی است که در مقابل روایت «اذا مات العالم الفقیه ثلم فی الاسلام ثلمة لا یسدها شیء الی یوم القیامه» قرار می گیرد. که از یک طرف خداوند متعال از طریق وجود نازنین رسول اکرم می فرماید: «لا یسدها شیء الی یوم القیامه» از طرفی می فرماید: «العلماء باقون ما بقی الدهر» این دو در مقابل هم هستند. یک آثاری بر عنصر بدنی و این ظاهر انسان مترتب است که آن «لا یسدها شیء» یک سری بر شخصیت شخص مترتب است، همانند علم و آثار و خیراتی که بر جای گذاشته است، که «ما بقی الدهر» باقی می ماند.

وی افزود: شخصیت آِیت الله ری شهری رحمت الله علیه باقی می ماند؛ ما هنوز می توانیم از شخصیت ایشان بهره ببریم؛ نآن آ

آن جریانی که ایجاد کردند، باقی می ماند. می شود کسانی در این جریان قرار بگیرند؛ همچنان که در بدنه حوزه کسانی هستند که جریان ایشان را ادامه خواهند داد. این جریان نه تنها باقی می ماند، بلکه این جریان تقویت هم می شود.

وی در ادامه تأکید کرد: ایشان تنها یک شخص نبودند، بلکه تبدیل به یک شخصیت عمومی و حوزوی شدند. در میان مردم و در میان حوزه و در دید و نظر قرار گرفتند؛ چرا که ایشان  یک کار ویژه انجام دادند و یک خطّ ویژه را ایجاد کردند و خود این مطلب یک توفیق است که انسان در میان ملت خودش و در حوزه که جمع نخبگان و جمع خواص است، بتواند تبدیل به شخصیت بشود و  جهت آفرین گردد و سوق بدهد این دو رکن را به یک سری مقاصدی که مقاصدی است میانی، تا ما را به آن مقصد کلی برساند.

استاد سید محمدباقر رضوی کشمیری خاطرنشان کرد: مطلب سومی که بیان می شود، آن است که ایشان در چند جهت فعالیت داشته اند؛ یک سری فعالیت ها و خدمات اجرایی ایشان در مراکز معنوی بود؛ مانند آستان عبدالعظیم حسنی، یک سری خدمات ایشان در امور اجرایی عادی بود، مانند اینکه ایشان اولین وزیر اطلاعات بودند؛ همین طور در مراحل مختلف، سِمت های مختلف قضایی مانند دادستانی و دادگاهی داشتند؛ یک سری از امور ایشان، امور ویژه بود؛ مانند اینکه ایشان عضو مجلس خبرگان و همینطور مسئول بعثه حجّ مقام معظم رهبری بودند. این موارد از یک دست نیستند و هر کدام جایگاه خاص خود را دارا است. ایشان مناصب اجرایی متنوعی داشتند؛ و این هم از توفیقات ایشان است که توانست مناصب اجرایی متفاوت در مراحل مختلف را به انجام برساند.

وی افزود: آیت الله ری شهری در کنار این همه مسئولیت ها برای حفظ ارزش های انقلاب به تأسیس یک حزب اقدام کردند؛ این امر یعنی ما چه در مسئولیت های اجرایی و چه در مسئولیت های علمی و چه در مسئولیت های خانوادگی و مسئولیت های اجتماعی و چه در سایر مسئولیت ها به چند نحو هستیم.

حالت اول آن است که شخصیت مان از آن مسئولیت پایین تر است و در نتیجه مرعوب آن مسئولیت می شویم و نمی توانیم آن مسئولیت را به خوبی انجام بدهیم و نمی توانیم فراتر از آن مسئولیت قدمی برداریم.

حالت دوم آن است که در همان سطح قرار داشته باشیم؛ که در همان سطح می مانیم..

حالت سوم آن است که شخص آنچنان روح بزرگ و احاطه علمی و عملی خوبی دارد که هم از عهده آن مسئولیت ها بر می آید و هم در آن مسئولیت ها متوقف نمی شود؛ و از این دو مرحله عبور می کند که هم اولا خوب از آن مسئولیت بر می آید و هم در آن مسئولیت باقی نمی ماند. از این رو تبدیل نمی شود به یک شخصی که در جریان های متعارف حرکت کند؛ بلکه علاوه بر اینکه نقش خودش را در جریان ها و مسئولیت های متعارف ایفا می کند، جریان سازی می کند. می بیند که کجا خلأ است و نیاز به حمایت دارد، ایشان چنین کردند.

استاد سید محمد باقر رضوی کشمیری خاطرنشان کرد: ایشان در کنار مسئولیت های اجرایی متنوع در آن مسئولیت ها محدود نماندند؛ دیدند خلأ چیست، فعالیت های جانبی اجرایی انجام دادند تا مسیر کلی انقلاب را حفظ کنند. این نکته مهمی است که از خدای متعال بخواهیم که اولا شخص نباشیم و شخیص باشیم؛ ثانیا شخیصی باشیم که در مسئولیت های متعارف محدود نماند و علاوه بر ایفای وظایف بتواند فارغ البال از منظری بالا به نیازها و خلأها نگاه کند و برای آنها برنامه ریزی نماید.

وی تأکید کرد: ایشان کار بزرگ دومی که انجام دادند، این بود که اولا به تأسیس یک پژوهشگاه و دانشگاه در رابطه با قرآن و  حدیث پرداختند. قرآن و حدیث در حوزه تا حدودی مهجور است و آن قدر که باید و شاید، به آن پرداخته نشد. ایشان به عنوان شخصیتی که در مسیر خدمت به قرآن و حدیث و ترویج قرآن و حدیث فعالیت های مستمر داشتند، در حوزه شناخته شده هستند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ترویج و توجه عمیق و جامع به قرآن و حدیث یکی از نیازهای حوزه است. باید به آن  پرداخته بشود. و این حرکتی که در حوزه بوده و ایشان در یک مقطع خاص آن را برجسته کردند، این حرکت باید حفظ بشود؛ قرآن و حدیث رکن اصلی حوزه هستند. در واقع، دین اصلی و دین، یعنی قرآن و حدیث. دین اصیل یعنی قرآن و حدیث. سایر امور، مقدمات هستند. حواشی هستند تا ما را به متن یعنی قرآن و حدیث برسانند. ایشان در قله حوزه قرار گرفتند و در عین حال، طلاب و دانشجوها را به این دو رکن توجه دادند و این مسیر باید حفظ بشود.

استاد سید محمد باقر رضوی کشمیری خاطرنشان کرد: ان شاء الله خدای متعال، ایشان در مراتب عالی بهشت با ائمه معصومین علیهم السلام و با علمای بزرگوار محشور باشند که هستند؛ و ان شاء الله بازماندگان ایشان و همچنین بازماندگان مراجع عالیقدری که در همین اواخر فقدانشان همه را عزادار کرد، خدای متعال به آن بزرگواران صبر و اجر عطا بفرماید؛ و ان شاء الله مسئولین حوزه و کسانی که صاحب تصمیم هستند، به دغدغه هایی که این مرحوم داشته اند، توجه بیشتری داشته باشند.

/270/260/20/