استاد احمد باقریان ساروی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «کدام معنای سلام درست است؟»

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: درباره معنای سلام از دکتر عبدالحسین زرین‌کوب، چهره ماندگار کشور سخنی نقل شده است که آن را در اینجا اورده و به بررسی در باره آن می ‌پردازیم.

وی افزود: نقل شده است که او در کتاب «دو قرن سکوت» گفته است: «دروغ می گویند "سلام" سلامتی می آورد، یا با سلام سلامتی می آید، چنین چیزی درست نیست و ننگ بر کسانی که کلمه سلام یعنی تسلیم شدن یا تسلیم بودن را درسرزمین ایران رواج دادند. چرا خود تازی ها (عرب ها) هرگز نمی ‌گویند.سلام، آنها می ‌گویند: «اهلاً و سهلاً مرحبا».

و اما سلام چیست؟ در زمان یورش اعراب، ایرانی های شکست خورده در کوچه و خیابان در هنگام برخورد با یک فرد عرب از ترس جان و اینکه مورد حمله قرار نگیرد و به دردسر جزیه  دادن و غیره نیفتد، هنگامی که از کنار عرب ‌ها رد می‌شدند، دستان خود را به علامت تسلیم بالا می ‌بردند و می گفتند "سلام" یعنی تسلیم، و هر کسی  که اعلام تسلیم شدن می‌ کرد، یعنی می گفت "سلام"، از خوردن تازیانه و شلاق و مشت و لگد  در امان می ‌ماند. امروز 1400 سال است که از حمله اعراب گذشته است؛ ولی آثار آن حمله در مغز و دل ایرانی  پا بر جا مانده است. به جای سلام که همان من تسلیم اعراب هستم باشد، "درود" را به کار ببرید تا سنگر به سنگر این بلای ایران سوز را از مغز و دل خود بیرون بیندازیم.

پاسخ:

استاد احمد باقریان ساروی خاطرنشان کرد: اولا: صحت این سخن از کتاب دو قرن سکوت معلوم نیست دقیق باشد و جدا بعید است که آن دانشمند فرزانه چنین سخن سستی را در باره سلام و تاریخ آن نوشته باشد؛ گرچه ممکن است داستان اجمالا صحت داشته و عرب های فاتح چنین رفتاری داشته باشند، ولی آغاز سلام و تشریع آن هیچ ارتباطی به فتح ایران نداشته و سلام رایج نزد مسلمانان به معنای اعلام تسلیم نیست.

ثانیا: پاسخ تحقیقی تقدیم می ‌شود:

سلام در لغت:

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ابن درید نوشته است: "سلم" ضدّ حرب (جنگ) مصدر مسالمت است (جمهرة اللغه ج 2 ص 858). ازهری نوشته است: سلام اسمی از اسماء خدا است... معنای سلام که مصدر "سلَّمت" است این است که از آفات در دینت و جانت سالم باشی. (تهذیب اللغه ج 12 ص 309).

«درود» [در ربان فارسی] به معنای: ثنا، ستایش، دعا، سلام، تحیت و رحمت است. (معین، فرهنگ فارسی، ج 2 ص 1516).

وی افزود:  بنا براین، سلام در لغت به معنای دعا برای سلامتی مخاطب و در امان ماندن او از افات و بلیات دنیا و اخرت است، و همین معنی در سلام اصطلاحی مسلمانان که به عنوان تحیت است منظور است، نه اینکه "سلام" حتما سلامتی می آورد، و یا با سلام سلامتی می آید.

سلام در قرآن:

استاد باقریان ساروی خاطرنشان کرد: سلام در قران کریم در آیات متعدد آمده است از جمله به همه مؤمنان فرمود: فرمود: (يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقى‏ إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً) «اى كسانى كه ايمان آورديد هنگامى كه در راه خدا سفر مى‏كنيد، نيك تميز دهيد و به كسى كه شما را سلام مى‏گويد مگوييد: تو مؤمن نيستى». (نساء:94).

علامه طباطبائی (رحمه الله) در تفسیر آیه نوشته است: «مقصود از إلقاء سلام، إلقاء تحيت؛ یعنی تحيت أهل ايمان است‏». (المیزان ج 5 ص 41).

وی اضافه نمود: سلام نزد خدا به اندازه‌ای اهمیت دارد که عیسی (ع) هنگام تولد به خود سلام داده و گفته است: (وَ السَّلامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدْتُ وَ يَوْمَ أَمُوتُ وَ يَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا) (مریم:33).

تحیت اهل بهشت با سلام است: (دَعْواهُمْ فيها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فيها سَلامٌ) (یونس: 10).

« دعاى آنها در آنجا [اين باشد كه‏]: پروردگارا! پاكى تو راست، و تحيّت‏شان در آن سلام [به همديگر] باشد».

خدا در چند مورد بر پیامبران سلام کرده است: (سَلامٌ عَلى‏ نُوحٍ فِي الْعالَمينَ)، (صافات: 79) و (سَلامٌ عَلى‏ إِبْراهيم‏) (صافات:109) (سَلامٌ عَلى‏ مُوسى‏ وَ هارُونَ) (صافات:120) (وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلين‏) (صافات:181).

پیامبر (ص) مامور بود تا به مؤمنان سلام کند: (وَ إِذا جاءَكَ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِآياتِنا فَقُلْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ)، (أنعام:154).

«و هر گاه كسانى كه به آيات ما ايمان آورده‏اند نزد تو آيند، بگو: سلام بر شما»، (فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلامٌ) (زخرف: 89).

سلام یکی از نام ‌های خدا است: (هُوَ اللَّهُ الَّذي لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِن‏) (حشر:23).

استاد احمد باقریان ساروی خاطرنشان کرد: سلام خدا بر پیامبران، سلام عیسی علیه السلام بر خود، سلام پیامبر اسلام (ص) بر  مؤمنان، سلام اهل بهشت به یکدیگر و اینکه سلام از نام‌ های خدا است ایا به معمای تسلیم است؟! آیا این سلام های قرآنی در زمان حمله اعراب به ایران برای تسلیم بودن ایرانیان درست شد؟! و آیا به معنای «من تسلیم اعراب هستم» است؟! عقل و درک و فهم چیز خوبی است، این سلام ها همه به معنی تحیت و دعا برای مخاطب و به این معنی است که «تندرست باشی و از آفات و بلیات دنیا و آخرت در امام باشی».

سلام در روایات

این استاد حوزه علمیه قم در بخش دیگری از گفتگو در کتاب های روایی احادیث فراوان در باره سلام وارد شده که چند روایت نقل می ‌شود:

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «البادي بالسلام أولى بالله وبرسوله». «آغاز کننده به سلام به [نزدیک بودن به] خدا و پیامبرش سزاوارتر است»

علي (عليه السلام) فرمود: «السلام سبعون حسنة، تسعة وستون للمبتدئ وواحدة للراد». «سلام هفتاد خوبی دارد، نود و نه قسم از حسنات برای اغاز کننده و یک حسنه برای پاسخ دهنده است».

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «من التواضع أن تُسَلِّم على من لقيت» «از نشانه های تواضع این است که با کسی که ملاقات می‌ کنی سلام کنی».

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «من قال سلام عليكم ورحمة الله، فهي عشرون حسنة». «کسی که بگوید "سلام علیکم و رحمة الله" بیست حسنه دارد».

پیامبر اسلام (صلى الله عليه وآله) فرمود: «إذا قام أحدكم من مجلسه فليودعهم بالسلام». «آنگاه که یکی از شما از مکان نشستن خود بر می ‌خیزد با سلام وداع کند».

و نیز پیامبر اسلام (صلى الله عليه وآله) فرمود: «أفشوا السلام تسلموا». «سلام را آشکارا بگویید سالم می‌ مانید».

و نیز پیامبر اسلام (صلى الله عليه وآله) فرمود: «إن من موجبات المغفرة بذل السلام وحسن الكلام». «از اسباب آمرزش گناه، سلام دادن و سخن خوب گفتن است».

امام صادق (علیه السلام) فرمود:: «إذا دخلت منزلك فقل بسم الله وبالله وسلم على أهلك، فإن لم يكن فيه أحد فقل بسم الله وسلام على رسول الله وعلى أهل بيته، والسلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، فإذا قلت ذلك فر الشيطان من منزلك». «آنگاه که به منزلت وارد می‌شوی بگو "بسم الله وبالله" و بر خانواده‌ات سلام کن، و اگر کسی در آن نباشد بگو "بسم الله و سلام على رسول الله و على أهل بيته، و السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين" آنگاه که این را بگویی شیطان از منزل تو فرار می ‌کند».

(همه روایات تا اینجا از: مجلسی، بحار الانوار ج 73 ص 11 حدیث 56).

امام صادق (عليه السلام) فرمود: «كان رسول الله (صلى الله عليه وآله) يسلم على النساء ويرددن عليه السلام وكان أمير المؤمنين (عليه السلام) يسلم على النساء و كان يكره أن يسلم على الشابة منهن و يقول: أتخوف أن تعجبني صوتها فيدخل عليَّ أكثر مما أطلب من الاجر». (کلینی، کافی (اسلامیه)، ج 2 ص 648 باب التسلیم علی النساء ح 1).

«پیامبر (ص) بر زنان سلام می‌ کرد و جواب سلام آنان را می ‌داد و امیر المؤمنین (ع) بر زنان سلام می ‌کرد و سلام کردن بر زنان جوان را دوست نداشت و می‌ گفت: می‌ ترسم صدای آنان [در هنگام پاسخ دادن] خوشم بیاید و گناهی به دلم وارد شود که در برابر پاداش آن بیشتر است».

استاد احمد باقریان ساروی در ادامه گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید خاطرنشان کرد: از این روایت نیز استفاده می‌ شود که آغاز کردن به سلام پاداش آخرتی دارد، از این جهت لازم نیست سلام کننده از جهت مقام برتری داشته باشد، بلکه برترین انسان ها که پیشوای مردم بودند بر مردم عادی – چه زن و چه مرد - سلام می ‌کردند. بنا براین، سلام به معنای «من تسلیم اعراب هستم» نیست، بلکه در آغاز اسلام مقرر شد و در قران و روایات آمده و ربطی به فتح ایران ندارد.

فواید سلام کردن

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد:  و فواید سلام کردن عبارتند از:

1.  دعا برای سلامتی و تندرستی و درذ امان ماندن یکدیگر از آفات و بلیات دنیا و آخرت.

2.  ایجاد و تقویت روابط عاطفی و دوستانه.

3.  برطرف کردن بد گمانی.

4.  ایجاد حسّ امنیت در مخاطب.

5.  آمرزش گناهان و تضمین بهشت.

6.  از بین رفتن خصوصیات بد اخلاقی مانند خودپسند، غرور و حسادت.

7.  کامل شدن ایمان.

8.  پاداش بهشت بیشتر برای سلام دهنده و پاداش کمتر برای پاسخ دهنده به سلام.

فرق سلام و درود

استاد باقریان ساروی خاطرنشان کرد: گرچه در فرهنگ فارسی «درود» را به سلام و تحیت معنی کرده‌ اند، ولی ریشه و معنای اصلی درود در فارسی دقیقا معلوم نیست و معادل معنای سلام نبوده و احکام و امتیازات آن را ندارد، زیرا سلام در لغت عرب – چنانکه پیش از این نقل شد - از ماده "سلم" به معنای دعا برای تندرستی و در امان ماندن از آفات دنیایی و آخرتی است و احکام خاصی در اسلام دارد و ان این است که ابتدا کردن به آن مستحب و پاسخ دادن به ان واجب است، تا آنجا که اگر کسی در حال نماز بر نمازگزار سلام کند جواب آن سلام بر آن نمازگزار نیز واجب است، گرچه در حال قرائت و ذکر و اعمال نماز باشد.

وی افزود: از سوی دیگر، "سلام" زبان مشترک تحیت برای همه مسلمانان شمرده می‌ شود، در حالی که لفظ "درود" احکام یاد شده را ندارد و پاسخ دادن به آن واجب نیست و زبان مشترک برای همه مسلمانان نیز شمرده نمی‌ شود، و در اقوام و زبان های دیگر مسلمان نیز لفظی از زبان خودشان را جایگزین سلام نکرده‌ اند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همه ایرانیان فارسی زیان نیستند، بلکه ترک، کرد، لر، بلوچ، عرب و ترکمن نیز هستند که لفظ درود برای آنان چندان مانوس نیست، و آنان که فارسی زبان هستند، نیز این ‌گونه نیست که همه تعصب بی‌ جای ایرانیت داشته باشند، بلکه به همان اندازه که خود را ایرانی می ‌دانند، به اسلام و شعائر اسلامی نیز پاببند بوده و تمایلی به جایگزینی و تبدبل لفظ اسلامی و قرآنی "سلام" به لفظ "درود" را ندارند. در این صورت جایگزین کردن "درود" به جای "سلام" برای فارسی زبانان دور شده از فرهنگ اسلام شاید فایده ببخشد، ولی برای انسان مسلمان معتقد و متعهد به اسلام درست نیست، گرچه مسلمان ایرانی فارسی زبان باشد.

خائنانه بودن جایگزین کردن درود به جای سلام

استاد احمد باقریان ساروی خاطرنشان کرد: پیشنهاد استفاده از لفظ درود به جای سلام را می ‌توان خائنانه نیز دانست، زیرا (اولا) این کار در داخل ایران میلیون ها نفر غیر فارسی زبان را از فارسی زبانان جدا می‌ کند و (ثانیا) مسلمانان فارسی زبان را از دیگر مسلمانان جهان جدا می ‌کند و این جدایی و تفرقه تهی از عوارض ناپسند نیز نخواهد بود، و کوبیدن بر طبل تفرقه میان اقوام و زبان ها و ملیت های محتلف مسلمان داخل ایران خیانت شمرده می‌ شود.

وی افزود: بنا براین، نباید فریب افکار و اندیشه‌های نادرست را خورد، سلام به معنای دعا برای تندرستی و در امان ماندن مخاطب از بلاهای دنیا و آخرت و زبان مشترک تحیت برای همه‌ مسلمانان است و به ایران و ایرانی اختصاص ندارد و سلام کننده در قران گاهی خدا و گاهی پیامبری از پیامبران خدا از جمله پیامبر اسلام (ص) است و با سلام کردن خدا برای آغاز کننده سلام و پاسخ دهنده ان ثواب آخرتی در نظر می ‌گیرد، در حالی که ثواب سلام دهنده را از هر نژادی باشد – چه ایرانی وچه عرب و چه قومی از اقوام دیگر – پاداش بیشتر می‌دهد، از اینگونه تحیت باید درست محافظت نموده و استمرار بخشید.

/270/260/20/