استاد سید محمد علی فقیهی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «ایمان به غیب، یکی از عوامل اقتدار امت اسلامی» پرداخت.

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: اولین عامل اقتدار امت اسلامی «ایمان به غیب» است. در ابتدای آیه سوم سوره مبارکه بقره می فرماید: «الذین یؤمنون بالغیب» اشخاص با تقوا کسانی هستند که ایمان به غیب دارند.

وی افزود: ایمان به غیب در اقتدار و قوت نیروی مسلمان مؤثر است؛ وقتی انسان اعتقاد به خداوند دارد، و توکل به خداوند متعال در امور دارد، همیشه احساس قدرت می کند و هیچ کجا احساس کمبود ندارد؛ هیچ کجا احساس نمی کند که ما کم آوردیم؛ بلکه همیشه اعتمادش به خداوند متعال است و به خدا توکل دارد و می داند که خدا به او کمک می کند و به پشتبانی کمک الهی کارهایش را انجام می دهد.

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: ایمان به غیب، سبب می شود که مؤمنین هیچ گاه احساس ضعف نمی کنند و با قوت پیش می روند و به امور ظاهری هم توجه ندارند که بگویند چه مقدار سلاح دارند و ... البته تأمین قوت ظاهری لازم است؛ اما ملاک ما آن نیست؛ ملاک، توجه به خداوند متعال و یاری خواستن از اوست؛ چرا که از خدا کمک نکند، همین امور ظاهری هم بی تأثیر می شود و کار، به اندازه توقع پیش نمی رود؛ اما اگر اعتماد به خدا باشد، با کمترین امکانات، بیشترین بازده خواهد بود.

وی اضافه نمود: در هشت سال دفاع مقدس این امر، به اثبات رسید؛ ما در مقابل امکانات دشمن بعثی امکاناتی نداشتیم؛ و دیدیم که چه پیروزی های بزرگی نصیب رزمندگان اسلام شد؛ سرّ آن اعتماد به خدا بود. شهید همت رضوان الله تعالی علیه در یکی از صحبت هایش به رزمندگان می گفت: «یک وقت فکر نکنید که ما قوت و نیرو داریم؛ بلکه هر چه هست، خدا است.» این عبارت در ذهن همه شهدا و رزمندگان و فرماندهان جنگ بوده است؛ در جنگ با داعش و نبرد در سوریه و عراق هم اصل و اساس همین بود؛ و الا با تجهیزاتی که آنها داشتند، پیروزی بر آنها به این سادگی نبود؛ چنانچه پیروزی بر اسرائیل نیز به واسطه توکل بر خداوند است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در تفسیر امام عسگری علیه السلام آمده است: منظور از «یؤمنون بالغیب» آن چیزی است که از حواسّ مردم غایب و پنهان است؛ حضرت در ادامه مواردی را بر می شمردند که از حواس مردم غایب است و یکی از مواردی را که ذکر می کنند، بحث «توحید الله تعالی» است.

«34 قَالَ الْإِمَامُ علیه السلام:‏ ثُمَّ وَصَفَ هَؤُلَاءِ الْمُتَّقِينَ (مؤمنین) الَّذِينَ هَذَا الْكِتَابُ هُدًى لَهُمْ فَقَالَ: (الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ‏) يَعْنِي بِمَا غَابَ عَنْ حَوَاسِّهِمْ- مِنَ الْأُمُورِ الَّتِي يَلْزَمُهُمُ الْإِيمَانُ بِهَا، كَالْبَعْثِ [وَ النُّشُورِ] وَ الْحِسَابِ وَ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ، وَ تَوْحِيدِ اللَّهِ تَعَالَى وَ سَائِرِ مَا لَا يُعْرَفُ بِالْمُشَاهَدَةِ.

وَ إِنَّمَا يُعْرَفُ بِدَلَائِلَ قَدْ نَصَبَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ [عَلَيْهَا] كَآدَمَ، وَ حَوَّاءَ، وَ إِدْرِيسَ، وَ نُوحٍ، وَ إِبْرَاهِيمَ، وَ الْأَنْبِيَاءِ الَّذِينَ يَلْزَمُهُمُ الْإِيمَانُ [بِهِمْ، وَ] بِحُجَجِ اللَّهِ تَعَالَى- وَ إِنْ لَمْ‏ يُشَاهِدُوهُمْ وَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ‏، وَ هُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ» (حسن بن على، امام يازدهم عليه السلام، التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكري عليه السلام - ايران ؛ قم، چاپ: اول، 1409 ق، ص: 56؛ عنه البحار: 68- 285 ح 42، و البرهان: 1- 56 ح 11.)

وی افزود: توحید و اعتقاد به یگانگی خداوند متعال است. توکل به خدا و اعتقاد به خداوند متعال اولین مورد از ایمان به غیب است. دومین مورد از ایمان به غیب اعتقاد به قیامت است؛ کسانی که اعتقاد به قیامت و ثواب های بهشتی دارند، به راحتی تا پای جان می ایستند؛ اگر این اعتقاد نباشد، البته هستند کسانی که به خاطر حبّ وطن و میهن دوستی می جنگند و دفاع می کنند؛ اما تا آخر نمی توانند کار را پیش ببرند. در مواردی ممکن است پیشروی کنند، ولی به طور کامل، اهل پیشروی نیستند و همیشه احساس ضعف می کنند؛ تا ببینند دشمنشان قوی تر است، عقب نشینی می کنند؛ اما کسانی که اعتقاد به شهادت و اعتقاد و ایمان به معاد دارند، سبب می شود که به راحتی تا آخرین مرحله پیش بروند و هیچ موقع احساس عقب نشینی نمی کنند.

وی افزود: در روایتی از کتاب تفسیر قمی آمده است: منظور از کسانی که ایمان به غیب دارند، کسانی هستند که برانگیخته شدن در روز قیامت و به وعده های به پاداش بهشتی و وعیدها و عذاب های قیامت اعتقاد دارند. «يُصَدِّقُونَ بِالْبَعْثِ وَ النُّشُورِ وَ الْوَعْدِ وَ الْوَعِيد» می داند که اگر این مسیر جهاد را طی کند، چه درجات بهشتی در انتظار او است.

استاد سید محمد علی فقیهی خاطرنشان کرد: اگر تنها احساس حبّ به وطن و میهن دوستی ملاک باشد، با هجوم دشمنان و ترسی که در او ایجاد می شود، این احتمال قوی وجود دارد که به جدا شدن بخشی از میهن و سرزمینش رضایت بدهد؛ همان طور که در زمان های قاجار و پهلوی و قبل از آن هم این اتفاق افتاد؛ سرزمین های بسیاری جدا شد؛ اما اگر اعتقاد به قیامت در کنار حبّ وطن قرار بگیرد، سرزمین هم حفظ می شود؛ چرا که اساس، اعتقاد به قیامت است. به خاطر اعتقاد به قیامت، تا پای جان و تا انتها می ایستد و هیچ موقع عقب نشینی نمی کند و هیچ گاه راضی نخواهد شد که حتی یک وجب از خاک میهن اسلامی خود را به دشمن بدهد؛ اگر هم به شهادت رسید، می داند که آینده درخشانی در انتظار آنها است. اما کسانی که تنها برای وطن می جنگند، می دانند اگر بمیرند، وطنی برای او نیست؛ چرا که مُرده است و دیگر وجود ندارد. از این رو اعتقاد به قیامت هم در نیرو گرفتن مؤمنین بسیار مؤثر است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: سومین مورد از موارد ایمان به غیب، اعتقاد به ظهور حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف است؛ آقایی که عدل گستر جهان است و آقایی که سفره ظلم و ستم را بر می چیند؛ همین اعتقاد به ولی عصر علیه السلام، سبب قوت و نیرو می شود و انسان را از ناامیدی خارج می کند. با خود می گوید: هر چقدر شکست بخوریم، آقایی هست که بیاید و سفره ظلم را برچیند.

وی افزود: در روایتی از کتاب کمال الدین می خوانیم: «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْعَطَّارِ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ كَثِيرٍ الرَّقِّيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع‏ فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ‏ قَالَ مَنْ أَقَرَّ بِقِيَامِ الْقَائِمِ ع أَنَّهُ حَقٌّ» (كمال الدين و تمام النعمة؛ ج‏ 1؛ ص 17)

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: در روایت دیگر داریم، منظور از غیب، حضرت مهدی ارواحنا فداه است.

«وَ مِمَّا صَحَّ لِي رِوَايَتُهُ عَنِ الشَّيْخِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ بَابَوَيْهِ يَرْفَعُهُ إِلَى يَحْيَى بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ ع عَنْ أَوَّلِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ الم ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ مَنْ هُمُ الْمُتَّقُونَ وَ مَا الْمُرَادُ بِالْغَيْبِ قَالَ الْمُتَّقُونَ شِيعَةُ عَلِيٍّ وَ الْغَيْبُ‏ هُوَ الْحُجَّةُ الْغَائِبُ‏ علیه السلام» (كمال الدين 2/ 340، البحار: 51/ 52، 52/ 124؛ بهاء الدين نيلى نجفى، على بن عبد الكريم، منتخب الأنوار المضيئة في ذكر القائم الحجّة عليه السلام - قم، چاپ: اول، 1360 ش؛ النص؛ ص 76)

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: در حدیثی از رسول گرامی خدا صلی الله علیه و آله و سلم می خوانیم: «طوبی للصابرین» خوشا به حال کسانی که صبر می کنند در غیبت حضرت ولی عصر علیه السلام؛ «طوبی للمقیمین علی محبتهم» خوشا به حال کسانی که بر محبت اهل بیت علیهم السلام استوار هستند؛ کسانی که در غیبت صبر می کنند و بر محبت اهل بیت استوار هستند، کسانی هستند که خداوند در کتابش اینگونه توصیف کرده است: «الذین یؤمنون بالغیب»؛ در ادامه می فرماید: اینها همان حزب الله هستند که «الا ان حزب الله هم المفلحون»

«و عنه: بإسناده عن جابر بن عبد الله الأنصاري، عن رسول الله (صلى الله عليه و آله)، في حديث يذكر فيه الأئمة الاثني عشر و فيهم القائم (عليهم السلام)، قال: قال رسول الله (صلى الله عليه و آله): «طوبى للصابرين في غيبته، طوبى للمقيمين‏ على‏ محبتهم‏، أولئك من وصفهم الله في كتابه، فقال: الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ‏ و قال: أُولئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‏» (مجادله)؛ (بحرانى، سيد هاشم بن سليمان، البرهان في تفسير القرآن - قم، چاپ: اول، 1374 ش؛ ج ‏1؛ ص124؛ كفاية الأثر: 60.)

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: در آیات نخستین بقره آمده است: «الم (1) ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقينَ (2) الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ (3)»

وی افزود: در مورد «کتاب» باید گفت که «کتاب» یک معنای ظاهری دارد که بگوید: قرآن، این کتاب آسمانی برای همه مردم آمده است؛ ولی افراد با تقوا از این کتاب استفاده می کنند و برای آنها هدایت است. معنای باطنی هم دارد که بیان شود: منظور از کتاب، علی بن ابی طالب است که «لا ریب فیه» هیچ گونه شبهه و شکّی در آن وجود ندارد. همان گونه که در کتاب آسمانی قرآن هیچ شک و شبهه ای نیست، در خلافت آن حضرت هم نباید هیچ شکی باشد؛ در ادامه می فرماید: منظور از «متقین» شیعیان علی بن ابی طالب علیه السلام هستند که «یؤمنون بالغیب» هستند و ایمان و اعتقاد به قیام حضرت مهدی علیه السلام دارند.

«حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَى رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عِمْرَانَ النَّخَعِيُّ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَيْنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ الصَّادِقَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیهما السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏ الم ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ‏ فَقَالَ الْمُتَّقُونَ شِيعَةُ عَلِيٍّ علیه السلام وَ الْغَيْبُ فَهُوَ الْحُجَّةُ الْغَائِبُ ..» (كمال الدين و تمام النعمة؛ ج‏ 1؛ ص 17)

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: در آیه 20 از سوره یونس می خوانیم: عده ای به پیامبر خدا می گویند: چرا آیه ای از ناحیه پروردگارش نازل نمی شود؛ در پاسخ می آید: غیب از جانب خداوند است؛ پس منتظر بمانید که من هم با شما از منتظران خواهم بود. «إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ» در ذیل این آیه شریفه آمده است: منظور از «فانتظروا» یعنی «علیکم بالصبر» صبر پیشه کنید؛ «فإنما یجیء الفرج علی الیأس» آن زمانی که مأیوس بشوید و آنقدر مشکلات و گرفتاری ها زیاد بشود که یأس ایجاد شود، صبر پیشه کنید که فرج خواهد آمد.

وی در ادامه اضافه نمود: کسی که اعتقاد به حضرت مهدی علیه السلام دارد، از هیچ چیزی نمی ترسد. دشمنان که می بینند ایرانیان مسلمان شکست نمی خورند، در تحلیل آن گفتند: دو عامل اساسی است که موجب شکست ناپذیری آنها شده است؛ امیدواری به آینده و شور حسینی که در وجودشان است، مانع شکست آنها است. و به این سبب، پیروزمند هستند. این امر از آثار ایمان به غیب است که موجب اقتدار امت اسلامی می شود.

استاد سید محمد علی فقیهی خاطرنشان کرد: کسی که ایمان به غیب دارد، حضور اولیای الهی را در کنار خود احساس می کند. چنانچه آیه شریفه می فرماید: «وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلى‏ عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُون‏» (التوبة:  105)

وی افزود: حضرت بقیه الله علیه السلام فرمود: «انّا غير مهملين لمراعاتكم و لا ناسين لذكركم و لو لا ذلك لنزل بكم اللأواء و اصطلمكم الأعداء» اگر حضرت صاحب الامر علیه السلام نبودند، بلاها نازل می شد و دشمنان ما را پایمال می کردند؛ از این رو مؤمن به غیب، حضور اولیای الهی را احساس می کند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: چون می داند تمام امور در درگاه الهی است، کوچکترین کار را برای خدای متعال انجام می دهد و هر کاری که خلاف رأی الهی بداند، ترک می کند؛ این امر هم سبب اقتدار است.

استاد فقیهی خاطرنشان کرد: از طرفی توجه دارد که خداوند کمک می کند؛ از این رو طبق آیه شریفه سستی به خود راه نمی دهد و نگرانی از آینده نخواهد داشت؛ چرا که طبق وعده الهی برتر از همه است.

«وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِين‏»

وی اضافه نمود: ایمان به غیب سبب شجاعت می شود؛ هیچ موقع عقب نشینی نمی کند؛ خداوند متعال می فرماید: افرادی که می گویند پروردگار ما الله است، نه ترس از گذشته و نه نگرانی از آینده دارند؛

«إِنَّ الَّذينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون‏» (احقاف: 13)

وی افزود: پیروزی نهایی در پایان برای آنها است؛ چرا آنها از امت حزب الله هستند؛ و رستگاران هم همان حزب الله هستند؛ آنها هستند که به مقصد می رسند و مفلح هستند و به پیروزی نهایی می رسند. بنابراین ایمان به غیب است که سبب می شود انسان مقتدرانه پیش برود و هیچ موقع در مقابل دشمن احساس کمبود نکند.

/270/260/20/