استاد توکل اکبرنژاد از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به شرح برخی از کلمات قصار امیرالمؤمنین علی علیه السلام پرداخت.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کردماه، ماهر رمضان است؛ ماهی که در آن را به مهمانی خدا دعوت شده ایم و در آن از اهل کرامت خدا شده ایم. نفس های ما در آن ثواب تسبیح و ذکر خدا دارد و خوابیدن در این ماه، ثواب عبادت دارد؛ اعمال ما در آن پذیرفته است و دعاهای شما مستجاب است. اگر در ین ماه، روزه دار مؤمنی را ولو با نصف دانه خرما و یا یک جرعه آب، افطار دهیم، نزد خدا پاداش بنده آزاد کردن و آمرزش گناهان گذشته‌ اش را خواهد داشت.

وی افزود: هر کس اخلاق خود را در این ماه نیکو کند، از صراط، آسان  می گذرد، آن روز که قدم ‌ها، بر آن بلغزد. هر کس در این ماه کارهای غلامان و مستخدمان خود را سبک گرداند، خدا در قیامت حساب او را آسان کند. هرکس در این ماه از آزار رساندن به مردم خودداری کند، حق تعالی، روز قیامت، خشم خود را از او بازدارد. هر کس در این ماه یتیم بی پدری را گرامی دارد، خدا او را در قیامت عزیز گرداند.

استاد اکبرنژاد در ادامه بیان کرد: هر کس در این ماه صله رحم کند و با خویشان بپیوندد، خدا او را در قیامت به رحمت خود واصل گرداند و هر کس در این ماه رابطه اش را با خویشان خود قطع کند، خداوند در قیامت رحمت خود را از او دریغ نماید. هرکس در این ماه نماز مستحبی بپا دارد، خداوند او را از آتش جهنم برهاند و کسی که نماز واجبی بجا آورد، خداوند ثواب هفتاد نماز واجب در ماه‌های دیگر را به او عطا کند.

وی اضافه نمود: هر کس در این ماه بسیار بر پیغمبر صلی الله علیه و آله  و سلم صلوات فرستد، خداوند کفّه سبک اعمال او را سنگین گرداند. و هر کس که در این ماه یک آیه از قرآن تلاوت کند، ثواب کسی را دارد که در ماه‌های دیگر قرآن را ختم کرده باشد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: حضرت امیر علیه السلام از حضرت رسول الله صلی الله علیه  و آله و سلم سؤال کردند: «یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ؟»

پیامبر صلی الله علیه و آله و  سلم در پاسخ فرمود: فَقَالَ یَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ.» حضرت فرمود: ای ابا الحسن! برترین اعمال در این ماه پرهیز از محرمات است.

حکمت 21

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: امیر مؤمنان علی  علیه السلام می فرماید: «لَنَا حَقٌّ فَإِنْ أُعْطِينَاهُ وَ إِلَّا رَكِبْنَا أَعْجَازَ الْإِبِلِ وَ إِنْ طَالَ السُّرَى‏»

حضرت این فرمایش را در زمان بعد از موت خلیفه دوم فرمودند؛ براى ما حقّى (خلافت) است (كه پيغمبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم تعيين نموده) پس اگر آن را به ما بدهند، خواهيم گرفت و اگر ندادند، بر كفل شترها سوار مى‏ شويم؛ هر چند اين سير و شبروى‏ دراز باشد (سختى را بر خود هموار نموده، شكيبائى از دست نمى‏ دهيم؛ هر چند به طول انجامد.

سيّد رضىّ «رحمه اللّه» می فرمايد: اين فرمايش از فرمايش هايى است كه با دقّت و تأمّل فهميده مي شود و رسا است، و معنى آن اين ست كه اگر حقّ ما را ندهند، در سختى بوده و خواريم، و اين براى آن است كه رديف، يعنى آنكه پشت سر سوار مي شود؛ مانند بنده و اسير؛ و كسى كه در مرتبه ايشان است، بر كفل شتر سوار مي شود.«قال الرضي رحمه الله تعالى و هذا [القول‏] من لطيف الكلام و فصيحه و معناه أنا إن لم نعط حقنا كنا أذلاء و ذلك أن الرديف يركب عجز البعير كالعبد و الأسير و من يجري مجراهما»

وی افزود: خلاصه مراد از اينكه امام عليه السّلام فرموده است اگر حقّ ما را ندهند بر كفل شترها سوار مى‏ شويم، آن است كه مانند رديف در رنج و سختى مى‏ مانيم.

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: ممكن است فرمايش امام عليه السّلام را اين طور ترجمه نمود كه از بيان سيّد «عليه الرّحمة» درستتر يا رساتر باشد: خلافت بهره ما است؛ اگر آن را به ما دادند، خواهيم گرفت و اگر ندادند، بر كفل شترها سوار شده، هرگز دست بر نداشته، مهار شتر را يك باره به دست غصب كنندگان نمى ‏سپاريم؛ هر چند به طول انجامد، و دور نيست امام عليه السّلام اين سخن را در روز سقيفه يا در آن ايّام فرموده باشد.

وی اضافه نمود: حضرت امیر این بیان را داشتند تا حق روشن بشود و مردم به این نکته برسند که امامت و خلافت، اینگونه نیست که توسط مردم انتخاب شود. بلکه در اختیار خداوند متعال است.

حکمت 22

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در حکمت 22 از نهج البلاغه می خوانیم: «وَ قَالَ علیه السلام: مَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ [حَسَبُهُ‏] نَسَبُه‏» هر كه كردارش او را كند گرداند، و عبادت و بندگى نكرده، كار نيكو انجام ندهد، مقام و منزلتش او را تند نمى ‏گرداند. حسب و بزرگى ظاهرى مقام دنيا و آخرتى به او نمى ‏دهد؛ چون مقام و منزلت عارضى است و اثر كردار نيكو ذاتىّ است و از بين نمى ‏رود.

وی افزود: در قرآن کریم آمده است: «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَيْهَا وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ» هر كه كار شايسته كند به سود خود اوست و هر كه بدى كند به زيان خود اوست و پروردگار تو به بندگان [خود] ستمكار نيست. ﴿فصلت: ۴۶﴾ عزت با حسب و نسب و با تحصیلات و پست نیست؛ بلکه «ان العزة لله و لرسوله و للمؤمنین».

استاد اکبرنژاد خاطرنشان کرد: امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: هر کس عملش او را معطل کرده است و خداپسندانه نباشد، لذایذ دنیا و حب دنیا او را جذب کرده است؛ از این رو است که در دعاهای امام سجاد علیه السلام می خوانیم: «اخرج من قلبی حبّ الدنیا»

وی اضافه نمود: هر کس عملش او را معطل کند، حسبش برای او فایده ای ندارد؛ اینکه پدر و اقوام او چه کسی بودند، دردی را دوا نمی کند؛ بلکه آنچه انسان را عزت می دهد، عمل برای خدا است. در قرآن کریم آمده است:

«إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ الَّذينَ هادُوا وَ الصَّابِئُونَ وَ النَّصارى‏ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون‏» به درستى منافقينى كه به ظاهر ايمان آوردند و آنان كه يهودى ‏گرى را اختيار كردند و هم چنين بى ‏دينان و نصارا هر كدام از آنان به خدا و روز جزا ايمان صحيح بياورند و عمل صالح كنند ترسى بر ايشان نيست و (خداوند از كفر قبليشان مي گذرد) در آخرت اندوهى ندارند (المائدة:  69)

وی در ادامه بیان کرد: روزی جبرئیل خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم رسید و دست حضرت را گرفت و به سوی قبرستان برد و صاحب قبری را صدا کرد . مرد سفید رویی از قبر بیرون آمد و خاک از سر و صورت خود پاک کرد و گفت : «الحمدالله و  الله اکبر» جبرئیل به او گفت : به جایگاه خود برگرد و او بازگشت .

سپس سر قبر دیگری رفتند و جبرئیل صاحب او را صدا زد، مردسیاه رو و زشت منظری از قبر خارج شد و گفت: «واحسرتا و اثبورا » جبرئیل به او گفت: به مکان خود برگرد و او بازگشت. آنگاه جبرئیل  به  پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم عرض کرد: ای محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)! خلایق با این کیفیت محشور می شوند؛ مؤمنین می گویند: «الحمد الله» و کفار و منافقین می گویند «واحسرتا» (تفسیر المیزان ، جلد دو ، صفحه 86) خداوند ان شاء الله قبل از آخرت بیدار کند.

حکمت 23

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: حضرت امیر صلوات الله علیه می فرماید: «مِنْ كَفَّارَاتِ الذُّنُوبِ الْعِظَامِ إِغَاثَةُ الْمَلْهُوفِ وَ التَّنْفِيسُ عَنِ الْمَكْرُوب‏» از کفاره گناهان بزرگ، فریادرسی از ستم دیدگان و مظلومان، و شاد کردن انسان غمگین و گرفتار است.

وی افزود: اگر این مطلب را عمل می کردیم، فلسطین تا این حد مظلوم نمی شد؛ در روایتی از اصول کافی می خوانیم: رسول مکرم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: کسی که صبح کند در حالی که نسبت به امور مسلمان ها اهتمام نداشته باشد، از آنها نیست؛ کسی که صدای مردی را بشنود که مسلمان ها را به کمک می خواند و اجابتش نکند، مسلمان نیست.

«عَنْهُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عَمِّهِ عَاصِمٍ الْكُوزِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ النَّبِيَّ ص قَالَ: مَنْ أَصْبَحَ لَا يَهْتَمُّ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِينَ فَلَيْسَ مِنْهُمْ وَ مَنْ سَمِعَ رَجُلًا يُنَادِي يَا لَلْمُسْلِمِينَ فَلَمْ يُجِبْهُ فَلَيْسَ بِمُسْلِمٍ.»

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: اگر این روایت را جدی می گرفتیم، باید بسیاری از مشکلات حل می شد؛ مسلمان ها وظیفه دارند که به هم کمک کنند و به فریاد نیازمند برسند.

وی اضافه نمود: علی علیه السلام به فرزندان بزرگوار خود می فرماید: «کونا للظالم خصما و للمظلوم عونا» در مقابل ظالم استقامت نشان بدهید، اما در مقابل مظلوم زانو بزنید و کمک کار باشید.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: علی علیه السلام می فرماید: «احسن العدل عانة المظلوم» بهترین عدالت، بهترین خصوصیت، کمک کردن مظلوم است.

وی افزود: از امام صادق علیه السلام روایت است: «ما مِنْ مُؤمِنٍ یعینُ مُؤْمِناً مَظْلُوماً الّا کانَ افْضَلَ مِنْ صِیامِ شَهْرٍ واعْتِکافِهِ فی المَسْجِدِ الْحَرامِ، وَما مِنْ مُؤمِنٍ ینْصُرُ اخاهُ وَهُوَ یقْدِرُ عَلی نُصرَتِهِ الّا نَصَرَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَالآخِرَةِ» (بحارالانوار- جلد 75- صفحه 20) مؤمنی نیست که به مؤمن مظلومی یاری رساند، مگر اینکه عمل وی از روزه یک ماه و اعتکاف آن در مسجد الحرام بافضیلت تر است. و هیچ مؤمنی نیست که به یاری مؤمنی بشتابد، مگر اینکه خدا در دنیا وآخرت او را یاری می کند.

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: خداوند به حضرت داود نبی علیه السلام وحی نمود: «یا داوُدُ انَّهُ لَیسَ مِنْ عَبْدٍ یعینُ مَظْلوماً اوْیمْشی مَعَهُ فی مَظْلَمَتِهِ الّا ثَبَتَ قَدَمَیهِ یوْمَ تَزِلُّ الاقْدامَ» (درالمنثور- جلد 2- صفحه 255.) ای داود بنده ای نیست که مظلومی را یاری رساند یا با وی بدادخواهی برود، مگر اینکه روز تزلزل قدمها، پاهای وی استوار خواهد بود.

وی اضافه نمود: «مَنْ اخَذَ لِلْمَظْلُومِ مِنَ الظّالِمِ کانَ مَعی فی الجَنَّةِ مُصاحَباً» کسی که داد مظلوم را از ظالم بستاند، در بهشت رفیق من خواهد بود. (بحارالانوار- جلد 75- صفحه 359)

حکمت 24

استاد اکبرنژاد خاطرنشان کرد: امیر مؤمنان  علی علیه السلام می فرماید: «يَا ابْنَ آدَمَ إِذَا رَأَيْتَ رَبَّكَ سُبْحَانَهُ يُتَابِعُ عَلَيْكَ نِعَمَهُ وَ أَنْتَ تَعْصِيهِ فَاحْذَرْه‏» اى پسر آدم هرگاه ديدى پروردگار منزّهت نعمت‏ هايش را پى در پى به تو عطا مى ‏فرمايد، در حالي كه تو او را معصيت و نافرمانى مى ‏نمايى، پس از (عذاب) او برحذر باش (چون كفران و ناسپاسى موجب انتقام و كيفر است).

حکمت 25

وی افزود: امیر بیان علیه علیه السلام می فرماید: «مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَيْئاً إِلَّا ظَهَرَ فِي فَلَتَاتِ لِسَانِهِ وَ صَفَحَاتِ وَجْهِه‏» كسى چيزى را در دل پنهان نمى ‏كند، مگر آنكه در سخنان بى‏ انديشه و رنگ رخسارش هويدا مى‏ گردد (مانند زردى رو كه علامت ترس و سرخى آن كه نشانه شرمندگى است).

حکمت 26

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: «امْشِ بِدَائِكَ مَا مَشَى بِك‏» درد خود را بسر ببر؛ چندان كه او تو را راه مى ‏برد؛ از پا نينداخته، يعنى براى اندك بيمارى بسترى نشو.

حکمت 27

وی اضافه نمود: حضرت امیر علیه السلام می فرماید: « أَفْضَلُ الزُّهْدِ إِخْفَاءُ الزُّهْد» نيكوترين پارسائى پنهان داشتن آن است؛ زيرا زهد آشكار از رياء و خودنمايى جدا نيست، ابن ميثم «عليه الرّحمة» در اينجا از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله نقل نموده: «إنّ اللّه لا ينظر إلى صوركم و لا إلى أعمالكم و لكن ينظر إلى قلوبكم» خداوند به صورت ها و كردارهاى شما نگاه نمى‏كند؛ بلكه به دل هاى شما مى ‏نگرد).

حکمت 28

استاد توکل اکبرنژاد خاطرنشان کرد: حضرت امیر علیه السلام درباره یاد مرگ می فرماید: «إِذَا كُنْتَ فِي إِدْبَارٍ وَ الْمَوْتُ فِي إِقْبَالٍ‏ فَمَا أَسْرَعَ الْمُلْتَقَى‏» هنگامي كه تو پشت (به دنيا) مي كنى و مرگ (به تو) رو مى‏آورد، پس چه زود ملاقات و به هم رسيدن (بين تو و مرگ) پيش خواهد آمد.

/270/260/20/