به مناسبت روزهای پایانی ماه مبارک رمضان و ماه مهمانی الهی استاد ناصر ابراهیمی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به شرح برخی از دعاهای روزانه ماه رمضان پرداخت.

دعای روزهای آخر ماه رمضان

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در این روزهای آخر ماه مبارک رمضان این دعا را زیاد بخوانیم:

«عن جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي آخِرِ جُمُعَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ ، فَلَمَّا أَبْصَرَنِي [بَصُرَ بِي] قَالَ لِي : يَا جَابِرُ، هَذَا آخِرُ جُمُعَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ ، فَوَدِّعْهُ وَ قُلْ: (اَللَّهُمَّ لاَ تَجْعَلْهُ آخِرَ اَلْعَهْدِ مِنْ صِيَامِنَا إِيَّاهُ، فَإِنْ جَعَلْتَهُ فَاجْعَلْنِي مَرْحُوماً وَ لاَ تَجْعَلْنِي مَحْرُوماً)؛ فَإِنَّهُ مَنْ قَالَ ذَلِكَ ظَفِرَ بِإِحْدَى اَلْحُسْنَيَيْنِ: إِمَّا بِبُلُوغِ شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ قَابِلٍ، وَ إِمَّا بِغُفْرَانِ اَللَّهِ وَ رَحْمَتِهِ»

رسول خدا صل الله علیه وآله وسلم  به جابر بن عبداالله انصاری فرمودند: ای جابر! امروز آخرین جمعه ماه رمضان است، پس با آن وداع کن و بگو: «اللَّهُمَّ لَا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ صِيَامِنَا إيَّاهُ، فَإنْ جَعَلْتَهُ فَاجْعَلْنِي مَرْحُوماً وَ لَا تَجْعَلْنِي مَحْرُوماً» خداوندا، این ماه رمضان را، آخرین ماه رمضان عمر من قرار مده، پس اگر تقدیر این بود که آخرین رمضان من باشد؛ خدایا مرا مورد رحمتت قرار بده و از آن محرومم نفرما.

همانا کسی که این ذکر را بگوید، یکی از این دو نتیجه نیکو شامل حالش خواهد شد: یا ماه رمضان سال بعد را درک می کند، یا به غفران الهی و رحمتش می رسد. (اقبال الاعمال للسيد ابن طاووس: ج ١ ص ٢٤٣)

راه زلالی جوهره انسان

وی افزود: چند چیز است که در زلال کردن جوهره انسان خیلی مؤثر است:

۱) مخالفت با نفس که آثار وضعی هم  دارد، آن هم در همه ابعاد، خوراک و غیر خوراک. در وسائل الشیعه هم در سفارش به جهاد بانفس و جهاد اکبر روایات زیادی نقل شده است.

۲) نماز شب و بیداری سحر، که آثار وضعی دنیایی هم دارد و برای زلال کردن جوهره هم خیلی مؤثر است.

۳) روزه نیز بسیار مؤثر است.

۴) گریه بر حضرت اباعبداللّه علیه السلام خیلی زود اضافات را می سوزاند

شرح دعای روز بیست هشتم ماه مبارک رمضان

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: در دعای روز بیست و هشتم ماه رمضان الکریم می خوانیم: «اللَّهُمَّ وَفِّرْ حَظِّی فِیهِ مِنَ النَّوَافِلِ وَ أَکْرِمْنِی فِیهِ بِإِحْضَارِ الْمَسَائِلِ وَ قَرِّبْ فِیهِ وَسِیلَتِی إِلَیْکَ مِنْ بَیْنِ الْوَسَائِلِ یَا مَنْ لاَ یَشْغَلُهُ إِلْحَاحُ الْمُلِحِّین» ( بحارالأنوار، ج: 95 ص: 66)

دعا موجب کمال

وی افزود: در این دعای شریف آمده است: «اللَّهُمَّ وَفِّرْ حَظِّی فِیهِ مِنَ النَّوَافِلِ»؛ خدایا بهره من را زیاد کن از نوافل؛ یعنی به نمازهای مستحبی موفق بشوم، دعا موجب کمال انسان است؛ دعا خواندن برای رسیدن به کمالات می باشد؛ بر خلاف تصور عموم مردم که فکر می کنند هدف از خواندن دعا رسیدن به ثواب الهی است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مضامین ادعیه سراسر پر از درس های اخلاق و حکمت است که توجه به آن معانی سبب کمال انسان می گردد. اگر هم کسی با زبان عربی آشنا نیست، به ترجمه ادعیه مراجعه کند و به مضامین و نکات آموزنده ادعیه توجه کند تا به برکت آن به کمالات والای انسانی برسد؛ امثال دعای کمیل و ابو حمزه ثمالی برای کمال یافتن ما است.

وی افزود: این که در دعای ابو حمزه امام سجاد علیه السلام می فرمایند: «خدایا آیا بدتر از من هم بنده ای داری ؟» این برای کمال است و درس مبارزه با غرور را به ما می دهد؛ جایی که امام معصوم چنین حرفی می زند، دیگر تکلیف من و شما روشن است و جایی ندارد که ما به خاطر دو رکعت نافله و نماز شب دچار عجب و غرور بشویم.

آمادگی برای مرگ

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: حضرت علیه السلام در دعای ابو حمزه می فرماید: «خدایا اگر من با این حال بمیرم، چه کنم ؟» واقع قضیه هم همین است و انسان همواره باید نگران باشد که اگر من امروز دست خالی بمیرم، چه کنم؟

یادی از آیت الله خوانساری (ره):

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آیت الله العظمی خوانساری (ره) با آن مقام و عظمت می فرمود: از این دنیا می روم در حالی که دست خالی هستم!

امام (ره) در باره ایشان فرموده بودند: آیت الله خوانساری مرجع متقین بود؛ و ایشان را صاحب نفس قدسیه می دانستند. وقتی از عدالت آیت الله خوانساری سئوال شد؛ امام گفتند: ما در عصمت ایشان مشکوک هستیم و شما از عدالت ایشان می پرسید؟!

به اشک هایم امید دارم

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: آیت الله خوانساری آن بزرگواری است که مرحوم آیت الله مجتهدی تهرانی درباره ایشان می گفتند: «در عمر خود مرجعی بی هوی مثل آیت الله خوانساری ندیده ام و درباره  ایشان مطالب زیادی دارم که الان فرصت گفتن آن مطالب نیست»

وی افزود:  این مرجع عظیم می گفت: من از این دنیا می روم، در حالی که دست خالی هستم ایشان می فرمود؛ فقط به یک عملم امید دارم که باعث نجاتم شود آن هم به اشکهایی است که در مجالس عزای اهل بیت علیهم السلام عصمت و طهارت می ریختم.

اهمیت مجالس روضه اهل بیت علیهم السلام

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مثل پیر زن ها به دنبال مجالس روضه بگردید و گریه برای امام حسین علیه السلام را کوچک نشمارید؛ وقتی حبیب بن مظاهر را در رویا دیدند؛ ایشان فرموده بودند: خیلی دوست دارم که به دنیا برگردم؛ و در مجالس عزای ابا عبد الله (ع) گریه کنم.

ادعیه را نوبر کنید

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: به خداوند عرضه می داریم: خدایا توفیق نوافل و اعمال مستحبی بده و بهره من را از نوافل زیاد کن. استاد برهان (ره) می گفتند: گاهی اوقات انسان باید مستحبات را هم نوبر کند همانطوری که اگر میوه جدید به بازار می آید می خرید و نوبر می کنید، گاهی اوقات نماز شب را هم نوبر کنید؛ دعای مجیر را هم نوبر کنید؛ آدمی که اهل مستحبات نیست، بدرد نمی خورد؛ اگر همیشه هم توفیق ندارید، لااقل گاهی اوقات مستحبات را نوبر کنید.

وی افزود:  در ادامه دعا می خوانیم: «وَ أَکْرِمْنِی فِیهِ بِإِحْضَارِ الْمَسَائِلِ» خدایا من را گرامی بدار تا مسائل شرعی ام را بدانم. انسان باید مسائل دین خود را بداند؛ مخصوصا طلبه که باید مشتش پر باشد و بتواند جواب مسائل مردم را بدهد. (مثلا درباره ارث خواهر و برادر)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: «وَ قَرِّبْ فِیهِ وَسِیلَتِی إِلَیْکَ مِنْ بَیْنِ الْوَسَائِلِ» خدایا در بین وسائل آن وسیله ای که من را زودتر به تو می رساند به من نزدیک کن. بهترین وسیله هم اهل بیت علیهم السلام هستند.

توسل به حضرت نرجس خاتون سلام الله علیها

استاد ناصر ابراهیمی خاطرنشان کرد: مرحوم آیت الله مجتهدی تهرانی می گفتند: «یکی از علماء به من یاد دادند که برای مشکلاتم متوسل شوم به حضرت نرجس خاتون سلام الله علیها، مادر امام زمان علیه السلام؛ اگر به ایشان توسل داشته باشید، امام زمان به حرمت مادر بزرگوارشان توسل شما را اجابت می کنند و از خواص این توسل سرعت اجابت آن است.»

وی افزود: در ادامه می خوانیم: «یَا مَنْ لاَ یَشْغَلُهُ إِلْحَاحُ الْمُلِحِّین؛» ای خدایی که سماجت و الحاح بندگان تو را باز نخواهد داشت اگر همه عالم با خدا حرف بزنند؛ خدا را از دیگری غافل نمی کند و در آن واحد به همه بندگان توجه دارد؛ از تو می خواهیم که دعاهای من را مستجاب کنی.

دعاهای استخراج شده: 1. موفق به انجام نوافل؛ 2. مسائل شرعی را بدانم؛ 3. وسیله را به سوی من نزدیک کن اهل بیت علیهم السلام

مراقبات بعد از ماه مبارک رمضان

استاد ابراهیمی خاطرنشان کرد: بعد از ماه مبارک طبیعتا یک رجوع به نفسی اتفاق می افتد؛ منتهی رجوع به نفس هم سخت است؛ دانایی و پختگی مي‌ خواهد. گذشت، انزوا و اشتغال به اعمال صالح مي‌ خواهد. نباید انسان خودش را از همه حيث رها كند.

وی افزود: انسانی  که در طول ماه مبارک، روزه‌ مي ‌گرفته، قرآن زياد مي ‌خوانده، خوابش كم بوده، خوراكش همان افطار و سحر هم كم بوده و خيلي خوب پیش می رفته، گویی که اربعين (چهله) تمام شد یا ماه رمضان تمام شد؛ ديگر روزه نمي ‌گيرد. قرآن هم نمي ‌خواند. خوراكش هم زياد مي ‌شود. آن ساعات تنهايي و فراغت که داشته را هم ديگر مشغول به امور غیر عبادی می شود و ... از این رو يك مرتبه دچار مشكلات مي‌ شود؛ این طور رجوع کردن به نفس بسیاری از افراد را به خطر نزدیک می‌ کند.

حکمت 150 نهج البلاغه

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امیرالمؤمنین علی علیه السلام می ‌فرمایند: ای انسان! مانند کسی مباش که بدونِ عمل صالح به آخرت امیدوار است و توبه را با آرزوهایِ دراز به تأخیر می‌ اندازد. در دنیا چونان زاهدان سخن می‌ گوید ولی در رفتار همانند دنیا پرستان است. اگر نعمت ‌ها به او برسد، سیر نمی ‌شود و در محرومیّت قناعت ندارد، از آنچه به او می ‌رسد شکرگزار نیست و از آنچه مانده، زیاده‌ طلب است.

در سلامتی مغرور و در گرفتاری ناامید است. اگر مصیبتی به او رسد به زاری خدا را می‌ خواند و اگر به گشایشی دست یافت مغرورانه از خدا روی برمی‌ گرداند. نفسِ او با ظن و گمانِ ناروا، بر او چیرگی دارد و او با قدرتِ یقین بر نفس خود چیره نمی‌ گردد. از مرگ هراسناک است، ولی فرصت را از دست می ‌دهد. گناهِ دیگری را بزرگ می ‌شمارد و گناهانِ بزرگ خود را کوچک می ‌پندارد.

خوشگذرانی با سرمایه ‌داران را بیشتر از یادِ خدا با مستمندان دوست دارد. دیگران را هدایت، ولی خود را گمراه می ‌کند. حقِ خود را به تمام می‌ گیرد ولی حقِ دیگران را به کمال نمی ‌دهد. از غیر خدا می ‌ترسد، ولی از پروردگار خود هراسی ندارد.

«وَ قَالَ علیه السلام: لِرَجُلٍ سَأَلَهُ أَنْ يَعِظَهُ لَا تَكُنْ مِمَّنْ يَرْجُو الْآخِرَةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ وَ [يَرْجُو] يُرَجِّي التَّوْبَةَ بِطُولِ الْأَمَلِ يَقُولُ فِي الدُّنْيَا بِقَوْلِ الزَّاهِدِينَ وَ يَعْمَلُ فِيهَا بِعَمَلِ الرَّاغِبِينَ‏ إِنْ أُعْطِيَ مِنْهَا لَمْ يَشْبَعْ وَ إِنْ مُنِعَ مِنْهَا لَمْ يَقْنَعْ يَعْجِزُ عَنْ شُكْرِ مَا أُوتِيَ وَ يَبْتَغِي الزِّيَادَةَ فِيمَا بَقِيَ يَنْهَى وَ لَا يَنْتَهِي وَ يَأْمُرُ [النَّاسَ بِمَا لَمْ يَأْتِ‏] بِمَا لَا يَأْتِي يُحِبُّ الصَّالِحِينَ وَ لَا يَعْمَلُ عَمَلَهُمْ وَ يُبْغِضُ الْمُذْنِبِينَ وَ هُوَ أَحَدُهُمْ يَكْرَهُ الْمَوْتَ لِكَثْرَةِ ذُنُوبِهِ وَ يُقِيمُ عَلَى مَا يَكْرَهُ الْمَوْتَ مِنْ أَجْلِهِ إِنْ سَقِمَ ظَلَّ نَادِماً وَ إِنْ صَحَّ أَمِنَ لَاهِياً يُعْجَبُ بِنَفْسِهِ إِذَا عُوفِيَ وَ يَقْنَطُ إِذَا ابْتُلِيَ- [وَ] إِنْ أَصَابَهُ بَلَاءٌ دَعَا مُضْطَرّاً وَ إِنْ نَالَهُ رَخَاءٌ أَعْرَضَ مُغْتَرّاً تَغْلِبُهُ نَفْسُهُ عَلَى مَا يَظُنُّ وَ لَا يَغْلِبُهَا عَلَى مَا يَسْتَيْقِنُ يَخَافُ عَلَى غَيْرِهِ بِأَدْنَى مِنْ ذَنْبِهِ وَ يَرْجُو لِنَفْسِهِ بِأَكْثَرَ مِنْ عَمَلِهِ إِنِ اسْتَغْنَى بَطِرَ وَ فُتِنَ وَ إِنِ افْتَقَرَ قَنِطَ  وَ وَهَنَ  يُقَصِّرُ إِذَا عَمِلَ وَ يُبَالِغُ إِذَا سَأَلَ إِنْ عَرَضَتْ لَهُ شَهْوَةٌ أَسْلَفَ 4657 الْمَعْصِيَةَ وَ سَوَّفَ التَّوْبَةَ وَ إِنْ عَرَتْهُ مِحْنَةٌ انْفَرَجَ عَنْ شَرَائِطِ الْمِلَّةِ يَصِفُ الْعِبْرَةَ وَ لَا يَعْتَبِرُ وَ يُبَالِغُ فِي الْمَوْعِظَةِ وَ لَا يَتَّعِظُ فَهُوَ بِالْقَوْلِ مُدِلٌّ وَ مِنَ الْعَمَلِ مُقِلٌّ يُنَافِسُ فِيمَا يَفْنَى وَ يُسَامِحُ فِيمَا يَبْقَى يَرَى الْغُنْمَ مَغْرَماً وَ الْغُرْمَ مَغْنَماً يَخْشَى الْمَوْتَ وَ لَا يُبَادِرُ لْفَوْتَ يَسْتَعْظِمُ مِنْ مَعْصِيَةِ غَيْرِهِ مَا يَسْتَقِلُّ أَكْثَرَ مِنْهُ مِنْ نَفْسِهِ وَ يَسْتَكْثِرُ مِنْ طَاعَتِهِ مَا يَحْقِرُهُ مِنْ طَاعَةِ غَيْرِهِ فَهُوَ عَلَى النَّاسِ طَاعِنٌ وَ لِنَفْسِهِ مُدَاهِنٌ- [اللَّغْوُ] اللَّهْوُ مَعَ الْأَغْنِيَاءِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنَ الذِّكْرِ مَعَ الْفُقَرَاءِ يَحْكُمُ عَلَى غَيْرِهِ لِنَفْسِهِ‏ وَ لَا يَحْكُمُ عَلَيْهَا لِغَيْرِهِ- [يُرْشِدُ نَفْسَهُ وَ يُغْوِي غَيْرَهُ‏] يُرْشِدُ غَيْرَهُ وَ يُغْوِي نَفْسَهُ فَهُوَ يُطَاعُ وَ يَعْصِي وَ يَسْتَوْفِي وَ لَا يُوفِي وَ يَخْشَى الْخَلْقَ فِي غَيْرِ رَبِّهِ وَ لَا يَخْشَى رَبَّهُ فِي خَلْقِهِ‏

 [قال الرضي [رحمه الله تعالى‏] و لو لم يكن في هذا الكتاب إلا هذا الكلام لكفى به موعظة ناجعة و حكمة بالغة و بصيرة لمبصر و عبرة لناظر مفكر]»

/270/260/20/