به مناسبت فرا رسیدن عید الله الاکبر، عید سعید غدیر خم، استاد محمد شریفی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید، به موضوع «عید غدیر خم، سرچشمه جوشان ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام» پرداخت.

این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: رحمت واسعه الهی مقتضی است که جامعه بشری از آغاز پیدایش خود، از وجود رسول یا واسطه وحی الهی برخوردار بوده و این امر تا واپسین روز زندگی در این دنیا ادامه خواهد داشت. چرا که زمین هیچگاه نباید از حجت خدا خالی باشد.

وی افزود: راوی می گوید: از ابوالحسن علی بن موسی الرضا علیه السلام پرسیدم: آیا زمین از حجت خدا خالی می شود؟ فرمودند: «لو خلت الأرض طرفة من حجة لساخت بأهلها» (بصائر الدرجات: 509) اگر چشم بر هم زدنی زمین از حجت خدا خالی شود، به یقین، زمین مردم را در خود، فرو خواهد برد.

استاد شریفی در ادامه بیان کرد: بنابراین وجود حجت، یک امر ضروری است؛ و تعیین جانشین بر خاتم پیامبران الهی حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و اله و سلم لازم و واجب بوده است؛ تا پس از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم امامت و سرپرستی جامعه بشری را بر عهده گرفته، رهپوی راه و تحقق بخش اهداف پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم باشند.

وی اضافه نمود: شیخ صدوق از زرارة بن أعین نقل می کند که گفت: از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمودند: چون رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم برای انجام آخرین حجّ خود (حجة الوداع) به مکه رفتند، جبرئیل در میانه راه بر او نازل شد و گفت: ای پیامبر خدا خدایت سلام می رساند و می فرماید: «یا أیها الرسول بلّغ ما أنزل الیک من ربّک ...» (مائده: 67) ای پیامبر آنچه از پروردگارت به سوی تو نازل شده، ابلاغ کن.

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: ای جبرئیل مردم تازه مسلمانند؛ و از این رو بیم آن دارم که فرمان نبرند.

جبرئیل به جای خویش بازگشت و روز بعد، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم که به غدیر خم رسیده بود، بازگشت و خطاب خدا را برای او آورد که فرمود: « يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ» ای پیامبر، آچه از پروردگارت به تو نازل شد، ابلاغ کن؛ و  اگر چنین نکنی، پیامش را نرسانده ای.

و این موضوع، در روز سوم هم تکرار شد؛ چون پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم این فرمان را شنید، خطاب به مردم فرود: «شتر مرا بخوابانید ک به خدا سوگند تا فرمان خدا را ابلاغ نکنم، این مکان را ترک نخواهم کرد.

سپس به فرمان خدا از جهاز شتران منبری فراهم کردند؛ و حضرت بر فراز آن شد و علی علیه السلام را در کنار خویش قرار داد و خطبه غدیریه را ایراد کردند و حضرت دست حضرت علی علیه السلام را گرفت و بلند کرد و فرمود: «ألا من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله» آگاه باشید؛ هر کس که من مولای اویم، پس این علی علیه السلام مولای اوست. بارخدایا دوستداران او را دوست و دشمنان او را دشمن بدار. یاران او را یاری کن و آنان که او را رها کنند، رهایش کن. (صحیح مسلم، ج 2، مسند احمد ج 4، ص 281، سنن ابن ماجه، المناقب، ص 130، کنز العمال، جل 6، ص 154، تاریخ بغداد ج 8، ص 390)

اکمال دین و نعمت

استاد محمد شریفی خاطرنشان کرد: پس از  آنکه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در غدیر خم رسالت خود را اعلام جانشینی و امامت امیرالمؤمنین علیه السلام به انجام رساند، خدای متعال آیه اکمال بخشیدن به دین و تمامیت دادن به نعمت را فرو فرستاده، فرمود: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتي‏ وَ رَضيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دينا» (مائده: 3) امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم؛ و اسلام را بر شما به عنوان آیینی برگزیدم.

وی افزود: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره این روز فرمودند: «وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَكْمَلَ اللَّهُ فِيهِ الدِّينَ وَ أَتَمَّ عَلَى أُمَّتِي فِيهِ النِّعْمَةَ وَ رَضِيَ لَهُمُ الْإِسْلَامَ دِينا» (امالی شیخ صدوق، ص 125) کمال بخشید ونعمت را بر امت من تمام گرداند. و دین اسلام را برای آنها برگزید.

1- آخرین واجب

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در تفسیر عیاشی این روایت از امام باقر علیه السلام آمده است: «عن زرارة عن أبي جعفر علیه السلام قال‏ آخر فريضة أنزلها الله الولاية «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ- وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً» فلم ينزل من الفرائض شي‏ء بعدها- حتى قبض الله رسوله صلی الله علیه و آله و سلم» (البرهان ج 1: 444 البحار ج 9: 306؛ عياشى، محمد بن مسعود، تفسير العيّاشي - تهران، چاپ: اول، 1380 ق؛ ج ‏1؛ ص 292)

وی افزود: در روایت دیگری می خوانیم: فرائض، اندک اندک و به تدریج نازل می شد و مسأله ولایت آخرین فریضه بود و آنگاه خدای متعال این آیه را نازل کردند و این به این معنا است که خدا فرمودند: پس از این هیچ فریضه ای دیگر بر شما نازل نخواهم کرد و فرائض را بر شما تمام کردم. «وَ كَانَتِ‏ الْفَرَائِضُ‏ يَنْزِلُ‏ مِنْهَا شَيْ‏ءٌ بَعْدَ شَيْ‏ءٍ تَنْزِلُ الْفَرِيضَةُ ثُمَّ تَنْزِلُ الْفَرِيضَةُ الْأُخْرَى وَ كَانَتِ الْوَلَايَةُ آخِرَ الْفَرَائِضِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ- الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَا أُنْزِلُ عَلَيْكُمْ بَعْدَ هَذِهِ الْفَرِيضَةِ فَرِيضَةً قَدْ أَكْمَلْتُ لَكُمْ هَذِهِ الْفَرَائِضَ» (ابن حيون، نعمان بن محمد مغربى، دعائم الإسلام - قم، چاپ: دوم، 1385ق؛ ج‏ 1؛ ص 15)

2. تمامیت نعمت

استاد شریفی خاطرنشان کرد: لازم به ذکر است که «اکمال دین» یعنی خدای متعال «اتمام نعمت» بر خلق را بر موضوع ولایت از پیوندی تنگاتنگ برخوردار فرموده و به دیگر بیان، همان طور که کمال یافتگی دین در گرو ولایت حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم و خاندان پاک اوست، چنین ولایتی مسلمان ها را از تمامیت نعمت ها برخوردار می کند. البته نعمت مورد نظر آیه شریفه تمام گونه های ظاهری و باطنی آن را در بر می گیرد. مانند عدالت، مساوات، همبستگی، برادری، اخلاق، علم و دانش، آرامش روحی و روانی. از این رو هر جایی از قرآن کریم سخن از اتمام نعمت به میان آمده، مراد تمام نعمت هایی است که انسان دراین جهان از آن برخوردار می شود.

3- بهترین عید

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: روایات متعددی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم داریم که روز غدیر را بزرگترین عید خدا خوانده اند.

شیخ صدوق در مجلس 26 از کتاب شریف امالی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم روایت می کند: « 8- حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَاشِمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا فُرَاتُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ فُرَاتٍ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ظَهِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيُّ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ أَفْضَلُ أَعْيَادِ أُمَّتِي وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَمَرَنِي اللَّهُ تَعَالَى ذِكْرُهُ فِيهِ بِنَصْبِ أَخِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ع عَلَماً لِأُمَّتِي يَهْتَدُونَ بِهِ مِنْ بَعْدِي وَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي أَكْمَلَ اللَّهُ فِيهِ الدِّينَ وَ أَتَمَّ عَلَى أُمَّتِي فِيهِ النِّعْمَةَ وَ رَضِيَ لَهُمُ الْإِسْلَامَ دِيناً

ثُمَّ قَالَ‏ صلی الله علیه و  آله و سلم: مَعَاشِرَ النَّاسِ إِنَّ عَلِيّاً مِنِّي وَ أَنَا مِنْ عَلِيٍّ خُلِقَ مِنْ طِينَتِي وَ هُوَ إِمَامُ الْخَلْقِ بَعْدِي يُبَيِّنُ لَهُمْ مَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنْ سُنَّتِي وَ هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ وَ يَعْسُوبُ الْمُؤْمِنِينَ وَ خَيْرُ الْوَصِيِّينَ وَ زَوْجُ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ أَبُو الْأَئِمَّةِ الْمَهْدِيِّينَ مَعَاشِرَ النَّاسِ مَنْ أَحَبَّ عَلِيّاً أَحْبَبْتُهُ وَ مَنْ أَبْغَضَ عَلِيّاً أَبْغَضْتُهُ وَ مَنْ وَصَلَ عَلِيّاً وَصَلْتُهُ وَ مَنْ قَطَعَ عَلِيّاً قَطَعْتُهُ وَ مَنْ جَفَا عَلِيّاً جَفَوْتُهُ وَ مَنْ وَالَى عَلِيّاً وَالَيْتُهُ وَ مَنْ عَادَى عَلِيّاً عَادَيْتُهُ مَعَاشِرَ النَّاسِ أَنَا مَدِينَةُ الْحِكْمَةِ وَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ بَابُهَا وَ لَنْ تُؤْتَى الْمَدِينَةُ إِلَّا مِنْ قِبَلِ الْبَابِ وَ كَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ يُحِبُّنِي وَ يُبْغِضُ عَلِيّاً مَعَاشِرَ النَّاسِ وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالنُّبُوَّةِ وَ اصْطَفَانِي عَلَى جَمِيعِ الْبَرِيَّةِ مَا نَصَبْتُ عَلِيّاً عَلَماً لِأُمَّتِي فِي الْأَرْضِ حَتَّى نَوَّهَ اللَّهُ بِاسْمِهِ فِي سَمَاوَاتِهِ وَ أَوْجَبَ وَلَايَتَهُ عَلَى مَلَائِكَتِهِ.»

وي افزود: ىر روايتي از امام صادق علیه السلام می خوانیم که روزه روز غدیر خم با روزه گرفتن در تمام عمر دنیا همسنگی می کند. یعنی اگر کسی تا پایان دنیا عمر کند و همه را روزه بدارد، پاداش روزه روز غدیر به او داده می شود و روزه این روز نزد خداوند معادل یک صد حج و یک صد عمره مقبول در سال است. و این روز بزرگترین عید خدای متعال است؛ خداوند هر پیامبری که مبعوث فرمود: این روز را عید گرفت و حرمت آن را شناخت؛ این روز در آسمان، نزد افلاکیان روز عهد معهود است؛ (عیدی که از پیش رقم خورده است) و در زمین روز پیمان گرفته شده و جمع مشهود (حضور بی پرده) نام دارد.

«الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْحُسَيْنِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْهَمْدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَسَّانَ الْوَاسِطِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الْعَبْدِيُّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقَ ع يَقُولُ‏ صِيَامُ يَوْمِ غَدِيرِ خُمٍّ يَعْدِلُ‏ صِيَامَ‏ عُمُرِ الدُّنْيَا لَوْ عَاشَ إِنْسَانٌ ثُمَّ صَامَ مَا عَمَرَتِ الدُّنْيَا لَكَانَ لَهُ ثَوَابُ ذَلِكَ وَ صِيَامُهُ يَعْدِلُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي كُلِّ عَامٍ مِائَةَ حَجَّةٍ وَ مِائَةَ عُمْرَةٍ مَبْرُورَاتٍ مُتَقَبَّلَاتٍ وَ هُوَ عِيدُ اللَّهِ الْأَكْبَرُ وَ مَا بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ نَبِيّاً قَطُّ إِلَّا وَ تَعَيَّدَ فِي هَذَا الْيَوْمِ وَ عَرَفَ حُرْمَتَهُ وَ اسْمُهُ فِي السَّمَاءِ يَوْمُ الْعَهْدِ الْمَعْهُودِ وَ فِي الْأَرْضِ يَوْمُ الْمِيثَاقِ الْمَأْخُوذِ وَ الْجَمْعِ الْمَشْهُودِ» (طوسى، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان) - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق؛ ج 3؛ ص 143)

استاد محمد شریفی خاطرنشان کرد: بر کسی مخفی نیست که روزه عید فطر و قربان حرام و روزه روز جمعه به عنوان سومین عید مسلمان ها مستحب است؛ و در روزهایی نیز روزه مکروه است؛ اما در مورد روزه روز غدیر خم، مطلبی داده شده که (ظاهرا) درباره روزهای دیگر نیامده است؛ و آن این است که آن روز، روزِ روزه داشتن و نماز گزاردن و اطعام نمودن است. در روایتی از امام صادق علیه السلام می خوانیم:

«وَ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ الصَّادِقُ ع‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ زُفَّتْ أَرْبَعَةُ أَيَّامٍ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ كَمَا تُزَفُّ الْعَرُوسُ إِلَى خِدْرِهَا- يَوْمُ الْفِطْرِ وَ يَوْمُ الْأَضْحَى وَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ يَوْمُ غَدِيرِ خُمٍّ وَ إِنَّ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ بَيْنَ الْفِطَرِ وَ الْأَضْحَى وَ الْجُمُعَةِ كَالْقَمَرِ بَيْنَ الْكَوَاكِبِ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَيُوَكِّلُ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ مَلَائِكَتَهُ الْمُقَرَّبِينَ وَ سَيِّدُهُمْ جَبْرَئِيلُ ع وَ أَنْبِيَاءَهُ الْمُرْسَلِينَ وَ سَيِّدُهُمْ مُحَمَّدٌ ص وَ أَوْصِيَاءَ اللَّهِ الْمُنْتَجَبِينَ وَ سَيِّدُهُمْ يَوْمَئِذٍ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع وَ عِبَادَ اللَّهِ الصَّالِحِينَ وَ سَيِّدُهُمْ يَوْمَئِذٍ سَلْمَانُ وَ أَبُو ذَرٍّ وَ الْمِقْدَادُ وَ عَمَّارٌ حَتَّى يُذَادُوا بِهَا الْجِنَانَ كَمَا يُذَادُ الرَّاعِي بِغَنَمِهِ الْمَاءَ وَ الْكَلَأَ قَالَ الْمُفَضَّلُ قُلْتُ يَا سَيِّدِي تَأْمُرُنِي بِصِيَامِهِ قَالَ إِي وَ اللَّهِ إِي وَ اللَّهِ إِنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي نَجَّى اللَّهُ فِيهِ إِبْرَاهِيمَ ع مِنَ النَّارِ فَصَامَ شُكْراً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَ إِنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ص- أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع عَلَماً وَ أَبَانَ فَضْلَهُ وَ وَصِيَّتَهُ فَصَامَ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَ ذَلِكَ يَوْمُ صِيَامٍ وَ قِيَامٍ وَ إِطْعَامِ الطَّعَامِ وَ صِلَةِ الْإِخْوَانِ وَ فِيهِ مَرْضَاةُ الرَّحْمَنِ وَ مَرْغَمَةُ الشَّيْطَانِ» (مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار (ط - بيروت) - بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق ج ‏95، ص: 323)

وی افزود: بر اساس این روایت، روزه داشتن در روز غدیر و نیز مهمانی دادن، هر دو مستحب است؛ ولی چنانکه می دانیم، مکروه است میزبان روزه باشد. از این رو مستحب بودنِ روزه داشتن و اطعام در روز عید غدیر با این مکروه قطعی در تعارض است و از سوی دیگر مستحب است میهمانان در این روز روزه داشته باشند که در این صورت نیز میان اجابت دعوت مؤمن برای صرف طعام و روزه بودن تزاحم وجود دارد که تنها راه حلّ مسأله این است که در صورت دعوت شدن از سوی مؤمنی، شکستن روزه کاری بدون اشکال و پسندیده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: درس هایی که از واقعه غدیر گرفته می شود: توجه به امر عدالت محوری، مساوات و برابری، اتحاد جامعه اسلامی، رسیدگی به محرومین جامعه، مبارزه با جهل و نادانی، مبارزه با هر گونه استکبار و ظلم ستیزی، تقویت مبانی دانش و علوم دینی در جامعه، ساده زیستی، توجه به امر ولایی، از اهمّ دروسی است که از واقعه غدیر گرفته می شود. ان شاء الله همگی ما اهل عمل باشیم.

/270/260/20/