استاد ابوالحسینی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به بیان فضایل اهل بیت علیهم السلام بر اساس آیه مباهله پرداخت.

/270/260/21/

معنای مباهله

استاد ابوالحسینی در ادامه بیان کرد: مباهله در کتاب های لغت و همچنین از نظر عرف قرآنی به معنی «لعنت»آمده است؛ البته در معنای دیگر از «مباهله» به «رهاسازی» تعبیر شده است؛ چون انسان منقطع می شود و از اثبات حقانیت برای طرف مقابل عاجز می گردد؛ به دلیل اینکه طرف مقابل، نمی پذیرد، در آن زمان است که اقدام به لعنت می کند؛ لعنت هم  زمانی انجام می شود که انسان عرصه بر او تنگ، و منتقطع از هر چیزی می شود، آنجا است که اقدام به مباهله صورت می پذیرد.

وی افزود: سوره مبارکه آل عمران می خوانیم: «فَمَنْ حَاجَّكَ فيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبينَ» پس هر كه با تو درباره او [عيسى‏] پس از آنكه بر تو [به واسطه وحى، نسبت به احوال وى‏] علم و آگاهى آمد، مجادله و ستيز كند، بگو: بياييد ما پسرانمان را و شما پسرانتان را، و ما زنانمان را و شما زنانتان را، و ما نفوسمان را و شما نفوستان را دعوت كنيم سپس يكديگر را نفرين نماييم، پس لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم (آل عمران: 61)

تفاوت مباهله و لعن

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: سؤال در این است که تفاوت مباهله با لعن در چیست و چرا از «مباهله» استفاده شده است. از نظر لغوی در اینجا یک حقیقت نسبی مدّ نظر است؛ و متکلم یک امری را حقیقت می داند و می خواهد برای مخاطب اثبات کند، اما مخاطب نمی پذیرد و اقدام به مباهله می کند. البته آن حقیقتی محل بحث است که در نگاه متکلم حقیقت است، چون حقیقت فلسفی در اینجا منظورمان نیست؛ اگرچه آنچه که در این ماجرا اتفاق افتاد، حقیقت فلسفی و واقعی و نفس الامری بوده بوده است. منتها یک زمانی است که متکلم خیال می کند این حقیقت است و چون نمی داند، اقدام به مباهله می کند. این را هم از نظر لغوی شامل می شود.

استاد ابولحسینی خاطرنشان کرد: از نظر اصطلاحی و اعتقادی و یا به عبارت بهتر از نظر فرهنگ قرآنی، مباهله به آنجا گفته می شود که حقیقتی محض و حقیقت فلسفی در این میان است که پندار نیست و حقیقت است؛ این حقیقت را می خواهیم برای دیگران اثبات کنیم؛ کسانی که معاند و منکر هستند یا خود آن عده در پی حقیقت اند، ولی نمی دانند و جاهل هستند.

اثبات این حقیقت قرآنی (نه به معنای لغوی)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در مباهله، اثبات حقیت برای انسان های لج باز، منکر و جاهل است؛ یعنی انسان با تضرع و دعا از خدا می خواهد که هر کس دروغ می گوید، عذاب و لعنت خودش را بر او نازل کند.

پیشینه مباهله

استاد ابوالحسینی خاطرنشان کرد: برخی از مسیحیان در نجران و در نزدیکی یمن سکونت داشته اند؛ در برخی از تفاسیر، آنها باقی ماندگان از اصحاب اخدود بوده اند؛ پیامبر گرامی صلی الله علیه و  آله و سلم در سال نهم هجری از مدینه برای برخی از والیان و حاکمان آن روز و از جمله برای مسیحیان نجران، نامه نوشتند. و از آنها درخواست داشتند تا یکی از این سه خواسته را قبول کنند.

درخواست اول آنکه دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به اسلام را قبول کنند.

درخواست دوم: اگر قبول نکنند و مسلمان نشوند، باید جزیه بدهند؛ چون آنجا تحت تصرف اسلام است و حکومت برای اسلام است؛ و آنها حق ندارند در این مناطق زندگی کنند؛ و اگر می خواهند زندگی کنند، باید تن به جزیه بدهند.

درخواست سوم: اگر جزیه را قبول نکنند، باید آماده به نبرد باشند.

این محتوای نامه ای بود که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به مسیحیان نجران فرستاده بود.

وی افزود: مسیحیان نجران مشورت کردند و در آن مشورت به نتیجه ای نرسیدند؛ از این رو تصمیم گرفتند که به مدینه عزیمت کنند و به شکل حضوری با ایشان صحبت کنند؛ از این رو گروه مسیحیان نجران در ماه ذی الحجه به مدینه رسیدند و به گفتگو پرداختند؛ سال نهم هجری را به نام «عام الوفود» نامگذاری کردند؛ چرا که در این سال، هیئت های کشورهای مختلف به مدینه وارد می شدند و در مسجد مدینه با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم گفتگو می کردند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: گروه مسیحیان نجران با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم گفتگو کردند؛ اما قانع نشدند که حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم، نبیّ خدا است و از طرف خدا رسول است؛ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پیشنهاد مباهله کرد؛ آنها مهلت خواستند؛ مکان مباهله هم در بیابانی در اطراف مدینه بود که در آنجا این مراسم در حال انجام شدن بود که سرآخر انجام نشد.

تصویر نخست از مباهله

استاد ابوالحسینی خاطرنشان کرد: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم جاجیمی از موی سیاه روی دوشش بود؛ حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم به همراه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها، علی بن ابی طالب علیه السلام و حسنین علیهما السلام داخل این کسا قرار گرفتند؛ در همین حین پیامبر  آیه تطهیر را خواندند؛ «انّما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیبت و یطهرکم تطهیرا»؛ از همینجا می توانیم پیوند جریان مباهله با تطهیر و فضیلت بزرگ اهل بیت علیهم السلام را بفهمیم.

تصویر دوم از مباهله

وی افزود: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در طول مسیر دو تا درختچه گرفتند؛ در همان بیابان کاشتند و این جاجیم را به دو طرف این درختچه پهن کردند و بعد دستشان را به نشانه آمادگی برای مباهله بالا آوردند. مسیحیان نجران وقتی این جریان را دیدند، با خودشان گفتند، اگر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با این حالت و به این همراهان آمده است، بی گمان به خودش بسیار اطمینان دارد. از این رو به حقانیت پیامیری ایشان پی بردند و حاضر نشدند که در این مباهله شرکت کنند.