استاد مهدوی راد:

تفسیر شهید بهشتی نشان می دهد که قرآن در زندگی ما جریان ندارد

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد محمدعلی مهدوی‌راد در آیین رونمایی از تفسیر آیت الله شهید دکتر بهشتی که توسط موسسه فهیم برگزار شد، خاطرنشان کرد: تفسیرهایی را که از قرن اول تاکنون در ساحت قرآن شکل گرفته می توان به دو قسم تقسیم کرد؛ مهمترین بخش این تفسیرها با جهت گیری هدایت گرایانه و رویکرد تربیتی و برخی دیگر نیز با نگاه تمدنی و بحث های کلامی و فلسفی به موضوع پرداخته است.

وی افزود: قرآن کریم و روایات، تفسیر گونه اول را می پسندد و تفسیرهای گونه دوم براساس بحث‌های مدرسه‌ای و ضرورت‌ها مطرح شده است. اما در بسیاری از تفسیرها، عملا هدف‌گیری اصلی قرآن فراموش شده است. این درحالی است که قرآن و روایات ما، آیات وحی را شفاء صدور نامیده‌اند. اگر قرآن شفاء صدور است، در طول یکسالی که بر ما گذشته چند بار قرآن را برای این پرسش که چطور باید زندگی کنیم باز کرده ایم؟ چقدر قرآن را با این نگاه که چطور باید با مخالف برخورد کرد باز کرده ایم؟ چندبار تحف العقول را با این نگاه خوانده ایم و زیست مومنانه را از آن طلب کرده ایم.

این قرآن پژوه ادامه داد: به نظرم می آید که مهمترین خصوصیت تفسیر آیت الله بهشتی در مکتب قرآن بودن است. این کتاب تفسیری برای زندگی و در جهت زندگی و نمایاندان پیوند آموزه های قرآن با زندگی است. مکتب قرآن در پی نمایاندن جایگاه قرآن در جامعه است. تفسیر می خواهد آموزه های قرآن با عینیت جامعه پیوند بخورد. بهشتی می گوید قرآن کتاب هدایت و انسان سازی و کتاب جامعه ساز است و می خواهد انسانی راه یافته بسازد.

مهدوی راد تصریح کرد: تفسیر آیت الله بهشتی به خاطر قدرت مولف بر آموزه های دینی و جامعه شناسی مفاهیم را به هم پیوند زده و داستانهای قرآن را به متن زندگی کشانده است. ایشان به ترجمه کلمه به کلمه آیات نپرداخته است. اگر لغتی معنا شده در فضای فرهنگی و بیانی خود قرآن معنا شده است. شاید اگر شهید بهشتی در خانه می نشستند و تفسیر می نوشتند مانند برخی ها به ترجمه کلمه به کلمه آیات می پرداخت.

وی ادامه داد: فقهاء دغدغه داشتند ببینند احکام مربوط به سایر ادیان برای ما هم جاری است یا نه. در این زمینه شهید بهشتی بحث زنده و هوشمندانه ای به نام یهودزدگی جامعه اسلامی دارند. وقتی از معاویه سخن می رود بحث دشمن شناسی و چهره نمایی از دشمن را مطرح می کنند. دو جا از ولایت بحث کرده اند. ما در جامعه ولایت را گل و مولایی کردیم. ایشان بحث محبت را مطرح می کنند و ولایت‌های گوناگون را مطرح کرده و رابطه ولایت و حاکمیت را بحث می کنند. شهید بهشتی معتقد است حب اهل بیت طریقیت دارد.

عنوانی در تفسیر هست که ما با چه معیاری مسلمان هستیم. کسی که این تفسیر را بخواند ایمان پیدا می کند که قرآن از فضای زندگی ما بیرون است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: حزب جمهوری اسلامی، جزوه روش برداشت از قرآن را چاپ کرد و در آن نکته‌ها و قواعدی که در تفسیر به کار می آید را آورد. یکی از بحث‌ها فضای نزول است که شهید بهشتی در جزوه مطرح کرده و از آن گذشته اما در تفسیر خود به آن توجه کرده است.

مهدوی راد گفت: موضوعی که سبب معروف شدن شهید صدر شد در این تفسیر خیلی لطیف مطرح شده است و آن پرداختن به تفسیرهای موضوعی از نوع سوم است؛ در این نوع تفسیرها دانش‌هایی از بیرون گرفته شده و به قرآن عرضه می شود. شهید بهشتی آفت و آسیب این نوع تفسیر را مطرح می کنند.

وی افزود: توسعه معنایی یکی دیگر از موضوعاتی است که در تفسیر شهید بهشتی به آن پرداخته است. منظور از توسعه معنایی، آوردن لفظ در بیش از یک معنا نیست. توسعه معنایی خود واژه را در جان خودش بسط دادن است. شهید بهشتی مکرر به توسعه معنایی پرداخته است از جمله در آیات دین. ایشان برای دین یک معنای ظاهری مطرح کرده و بعد آن را توسعه می دهد.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: تفسیر در مکتب قرآن تفسیری هدایت گرایانه و انسان سازانه و بیداری آفرین است. ولی هر وقت هم به بحث‌های موضوعی پرداخته نشان دهنده قدر بودن ایشان است. در این تفسیر به صورت عجیب به اهل بیت توجه شده است.از جمله در ذیل آیات نماز و کوتاه کردن نماز و مساله ذبح.

مهدوی راد گفت: یکی از اشکالات تفسیر این است که ایشان پذیرفته 5 آیه اول علق اولین آیاتی است که بر پیامبر نازل شده است. این نوع نگاه برگرفته از نگاه اهل سنت به قرآن است. اگر ما پنج آیه اول را اولین آیاتی بدانیم که به پیامبر (ص) نازل شده، باید تکلیف خود را با «بسم الله الرحمن الرحیم» هم مشخص کنیم. حال آنکه به نظر شیعه «بسم الله الرحمن الرحیم» جزء سوره است و ما روایاتی داریم که می گوید 6 آیه اول سوره علق اولین آیاتی است که به پیامبر (ص) نازل شده است و این با آموزه های شیعه سازگار است.

پ, 04/09/1401 - 20:58