استاد رضا محققیان گورتانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «تفاوت دادگاه قیامت با دادگاه های دنیا» پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: تفاوت دادگاه قیامت با دادگاه های دنیا دادگاه قيامت با دادگاههاي دنيا تفاوتهاي فراوان و لطيفي دارد.اگر انسان مجرم تنها همين تفاوت ها را بداند و متوجه باشتد كه در چنين دادگاهي قرار است محاكمه شود، هرگز حاضر نمي شود گناه كند. برخي از اين تفاوت ها را بيان مي كنيم.

1- اتحاد حاکم با شاهد

استاد رضا محققیان گورتانی خاطرنشان کرد: در دادگاه قيامت كسي حاكم است كه خود ناظر بر تمام اعمال مجرم بوده است؛ بلكه هدف و قصد مجرم را هم مي داند. به خلاف دادگاه هاي دنيا كه حاكم خود شاهد و ناظر نبوده است. بنابر اين سعي متهم در دادگاه هاي دنيا بر انكار نمودن جرم است و اين انكار گاهي مؤثر است، چون حاكم ناظر نبوده و اطلاع ندارد. از این رو حقيقت براي حاكم مشخص نمي شود و مجرم تبرئه مي گردد و اصل بر برائت و بي گناهي افراد است. ولي در دادگاه قيامت چون خداوند حاكم است و خود حاكم، شاهد و ناظر بر اعمال انسان بوده است؛ پس در آن جا براي انسان مجرم انكار فايده ندارد و حقيقت از چشم حاكم مخفتي نمي ماند. از این رو مجرمي به طور يقين در آن دادگاه محكوم خواهد شد. چنان چه قرآن در این باره می فرماید:

«وَ ما تَكُونُ في‏ شَأْنٍ وَ ما تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاَّ كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفيضُونَ فيهِ وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبينٍ» هيچ عملي را انجام نمي داديد مگر اينكه ما ناظر بر شما بوديم وقتي آن عمل را انجام مي داديد. (یونس: 61)

وی افزود: عجب از اين دادگاه كه حاكم خود در وقت حادثه حاضر بوده است و اعمال مجرم را مي ديده و خود در اين دادگاه به عنوان شاهد گواهي مي دهد و از طرفي انشاء و اجراء حكم هم با نظارت خود است. پس براي انسان مجرم هيچ راه گريزي نه در مرحله انشاء حكم و نه در مرحله اجراء آن باقي نمی ماند. به همين جهت است كه امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: در وقت خلوت معصیت خدا را نکنید؛ زیرا شاهد خودش حاکم است. «اتَّقُوا مَعَاصِيَ اللَّهِ فِي الْخَلَوَاتِ فَإِنَّ الشَّاهِدَ هُوَ الْحَاكِم‏» (نهج البلاغه: ص 532)

2- تفاوت شاهدهای قیامت با دادگاه های دنیا

استاد محققیان خاطرنشان کرد: در دادگاه های دنیا فقط انسان ها می آیند و  به نفع یا ضرر دیگری شهادت می دهند؛ و چیز دیگری به عنوان شاهد احضار نمی شود و سخن نمی گوید؛ ولی در دادگاه قیامت گواهان آن فقط انسان ها نیستند؛ بلکه گواهان آن عبارت است از: «خدا، ملائکه، انبیاء و اوصیاء آنها، اعضای بدن انسان مجرم، زمین، زمان و حتی خود عمل او و ...» همه اینها به قدرت خدا به سخن در می آیند و علیه انسان  یا به نفع او شهادت می دهند.

وی اضافه نمود: در قیامت همه چیز به قدرت خداوند زبان سخنگو پیدا نموده و به قدرت خدا شهادت و گواهی می دهد. با این همه شهود مختلف، آنچنان حقیقت روشن و واضح می شود که برای انسان مجرم، چاره ای جز اعتراف باقی نمی ماند. این شهود خود با گواهان دادگاه های دنیا تفاوت های فراوان دارند.

3- پرونده اعمال در دست مجرم

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: در دادگاه های دنیا پرونده اعمال دست حاکم است؛ تا در اثناء محاکمه آن را بررسی نموده و  آن را تکمیل کند و سپس بر اساس آن حکم نماید؛ ولی در دادگاه قیامت، پرونده را بر دست خود انسان مجرم می دهند؛ چون پرونده قبلا نوشته شده و احتیاج به تکمیل هم ندار؛ و حاکم عالم به تمام امور است و نیاز به نگاه كردن به درون پرونده ندارد. از این رو  پرونده را به دست خود انسان مجرم مي دهند و به او مي گويند:  خودت به آن نظر كن. انسان مجرم هم درون پرونده نگاه مي كند و حسرت مي خورد و به خود اعتراض مي كند كه چرا چنين كردم؟

«وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَ يَقُولُونَ يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَدا» گنهکاران را می بینی که چگونه از آنچه در کتاب اعمال خود می بینند، ترسان و نگران هستند؛ و با خود می گویند: ای وای بر ما! این چه کتابی است؟ هر چه از کوچک و بزرگ انجام داده ایم، همه در آن ثبت شده و آنها تمام اعمال خود را حاضر می بینند و پروردگارت به هیچ کس ظلم نمی کند.

4- نداشتن راه فرار

استاد محققیان در ادامه بیان کرد: در دادگاه هاي دنيا مجرم نااميد نمي شود و غالبا در تلاش است كه خود را به هر صورت شده نجات دهد. گاهي با رشوه دادن به حاكم يا دوستي و رفاقت با او و گاهي با انكار كردن و گاهي با فرار نمودن مي خواهد خود را نجات دهد و چه بسا موفق هم مي شود. ولي در دادگاه قيامت نه رشوه راه گشا است و نه دوستي و رفاقت. چون حاكم در آنجا خداوند عادل و قوي است. چنان چه در قرآن می فرماید:

«وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ‏» (بقره: 48)

«وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُون‏» (بقره: 123)

وی افزود: انسان مجرم در آن روز از شدت سختی به دنبال راه فرار می گردد. چنانچه خدا در قرآن می فرماید: « يَقُولُ الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ» (قیامت: 10)

5- دادگاه علنی و حضور همه

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: دادگاه های دنیا گاهی علنی و رسمی است و حضور دیگران در دادگاه آزاد است؛ و در مواردی دادگاه غیر علنی است و پشت درهای بسته تشکیل می شود؛ ولی دادگاه قیامت بر عکس دادگاه های دنیا علنی بوده و در حضور تمام انسان ها و ملائکه تشکیل می شود.

وی افزود: دادگاه های دنیا وقتی علنی تشکیل می شود انسان مجرم در حضور عده اندکی از مردم محکوم می شود؛ و تنها در حضور آن عده اندک آبروی او می رود؛ ولی دادگاه قیامت در حضور تمام خلایق و تمام ملائکه و تمام انبیاء تشکیل می گردد و در حضور همه انسان مجرم محکوم شده و رسوا و مفتضح می گردد.

چه رسوایی بزرگی!ً از این رو یکی از نام های قیامت، همین روز رسوایی است؛ روز آشکار شدن اعمال انسان در حضور خلائق؛ چنانچه قرآن در این باره می فرماید: «یوم تبلی السرائر» به همین خاطر در دعای ماه شعبان می گوییم: خدایا در روز قیامت مرا در حضور جمیع خلائق رسوا مگردان.

استاد محققیان خاطرنشان کرد: البته خداوند متعال مهربان و ستار العیوب است؛ پس اگر انسان مؤمن احیانا مرتکب گناهی شده و سپس توبه نموده باشد، گناه او را پنهان و در قیامت به طور مخفیانه به محاسبه او می پردازد و کسی از گناه او باخبر نخواهدش شد؛ چنانچه در روایات به آن تصریح شده است.

6- سرعت محاسبه در دادگاه قیامت

این استاد درس خارج حوزه در ادامه بیان کرد: دادگاه های دنیا به خاطر عدم احاطه حاکم بر مطالب یا ناقص بودن مدارک و یا امور دیگر داده گاه ها با فاصله تشکیل می شود و گاه چندین جلسه طول می کشد و ماه ها می گذرد تا حاکم حکم کند؛ آن هم نه حکم قطعی، بلکه حکمی که مدتی را برای فرجام خواهی و تجدید نظر قرار می دهند و نیز در مرحله اجرا خود اجرا زمان می طلبد؛ ولی دادگاه قیامت همه آن یک جلسه است و در آن یک جلسه به سرعت به حساب انسان ها رسیدگی می شود و فورا حکم به اجراء گذاشته می شود؛ از این رو در تعدادی از آیات قرآن آمده است: «ان الله سریع الحساب»

وی افزود: در دادگاه قیامت که خداوند حاکم است، به طور هم زمان دادگاه همه انسان ها تشکیل می شود؛ چون علم و قدرت خداوند فوق همه علم ها و قدرت ها است؛ و اشتغال او به کاری سبب نمی شود که از اشتغال به کار دیگریدر همان زمان عاجز باشد. از این رو در تعدادی از دعاها آمده است:
«اللَّهُمَّ يَا اللَّهُ يَا قَدِيمَ الْإِحْسَانِ يَا دَائِمَ الْمَعْرُوفِ يَا مَنْ لَا يَشْغَلُهُ سَمْعٌ عَنْ سَمْعٍ وَ لَا يُغَلِّطُهُ وَ لَا يُضْجِرُهُ إِلْحَاحُ الْمُلِحِّينَ وَ لَا يَشْغَلُهُ شَأْنٌ عَنْ شَأْنٍ وَ لَا تَتَعَاظَمُهُ الْحَوَائِجُ» (بحار الأنوار (ط - بيروت)؛ ج‏ 88؛ ص 71)

استاد محققیان خاطرنشان کرد: به همین خاطر است که امام حسن عسگری علیه السلام می فرماید: خداوند به سرعت اعمال انسان ها را حساب می کند و اشتغال او به محاسبه اعمال بنده ای، او را از محاسبه اعمال بنده دیگر باز نمی دارد؛ پس وقتی بنده ای را محاسبه می کند، در همان حال حساب همه را می کند.

وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ‏ لِأَنَّهُ لَا يَشْغَلُهُ شَأْنٌ عَنْ شَأْنٍ وَ لَا مُحَاسَبَةُ أَحَدٍ مِنْ مُحَاسَبَةِ آخَرَ فَإِذَا حَاسَبَ أَحَدا» (بحار الأنوار (ط - بيروت)؛ ج 96، ص 258)

وی اضافه نمود: از امیرالمؤمنین علی علیه السلام سؤال کرده اند: خداوند چگونه اعمال همه انسان ها را در یک زمان حساب می کند؛ با این که تعداد آنها زیاد است؟ حضرت در جواب فرمود: همان گونه که آنها را با این تعداد زیاد هم زمان روزی می دهد.

باز سؤال کردند: چگونه اعمال همه را حساب می کند، در حالی که او را نمی بینند؟ حضرت در جواب فرمود: همان گونه که آنها را روزی می دهد، و او را نمی بینند.

پس همین طور که در زمان واحد حساب روزی همه را دارد و به همه روزی می دهد و اشتغال او به روزی دادن به بنده ای او را از رزق دادن به بنده ای دیگر باز نمی دارد، همین طور اعمال همه انسان ها را در زمان واحد حساب می کند.

«وَ سُئِلَ علیه السلام كَيْفَ‏ يُحَاسِبُ‏ اللَّهُ‏ الْخَلْقَ عَلَى كَثْرَتِهِمْ فَقَالَ ع كَمَا يَرْزُقُهُمْ عَلَى كَثْرَتِهِمْ فَقِيلَ كَيْفَ يُحَاسِبُهُمْ وَ لَا يَرَوْنَهُ فَقَالَ علیه السلام كَمَا يَرْزُقُهُمْ وَ لَا يَرَوْنَهُ‏» (نهج البلاغة (للصبحي صالح) ؛ ص528)

7- تجدید نظر غیر ممکن

استاد رضا محققیان گورتانی خاطرنشان کرد: در دادگاه های دنیا ممکن است مجرم پس از حکم درخواست تجدید نظر کند و بگوید: حکمی که شده با جرم من تناسب ندارد و یا بگوید من کاملا بی گناه هستم و باید حکم نزد قاضی دیگری بررسی شود و چه بسا درخواست تجدید نظر مؤثر واقع می شود. ولی در دادگاه قیامت انسان مجرم خود را کاملا مفتضح و رسوا می بیند و نه راهی برای تجدید نظر وجود دارد و نه درخواست او پذیرفته می شود. چنانچه در قرآن می فرماید: «و الله یحکم لا معقّب لحُکمِه» خداوند حکم می کند و کسی نمی تواند حکم او را رد کند. (رعد: 41)