استاد محمد هادی رحمانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به پاسخ شبهه ای در مورد اعتبار تاریخ و لزوم صرف بر اخلاق محوری پرداخت.

/270/260/20/

متن شبهه

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در شبکه های مجازی کلیپی از یک خانم انتشار داده می شود که یک بین می کند: «تاریخ را رها کنیم؛ چرا که امروزه، در پیش روی ما در کل دنیا تحریف، و با پول عوض می شود؛ چه می دانیم که در چهارده قرن گذشته، که چهارده بار نسل انسان های روی کره زمین تغییر کرده، چه وقایعی واقعا اتفاق افتاده باشد. برای رسیدن به خدا و برای اینکه حال دلتان خوب بشود، از جنبه های تاریخی دین فاصله بگیرید و به جنبه های معرفتی و انسانی آن بپردازیم. مگر نمی گوییم اخلاق مخرج مشترک ادیان هستند؛ چون خیلی از آنها جواب ندارد. تکلیف تاریخ مشخص است؛ در هزار و پانصد سال پیش چه اتفاقی افتاده باشد را چگونه می توان اعتماد کرد. رسم و فرهنگ آن دوره هم با امروز فرق داشته است. وقت نداریم؛ عمر ما به سرعت طی می شود؛ وقت آن را نداریم که چه کسی راست گفت و چه کسی درست گفت. آخر به ما می گویند: «از ته دریا چه دُر آورده ای»؛ مخرج مشترک را بگیرید و حال زندگی ات را ببر؛ این دنیا با خدا و معنویت بهشت می شود. به قول مارتین لوتر: «هر کسی بهشت را در زمین نیافته باشد، در آسمان نخواهد یافت.»

پاسخ شبهه

استاد رحمانی در ادامه بیان کرد: این بیان نشان دهنده آن است که اگر یک غیر متخصص درباره یک علم، درباره آن علم اظهار نظر می کند، نتیجه آن، بیانی دور از مباحث علمی است.

وی افزود: اشکال اول ایشان آن است که می گوید تاریخی که در مورد هزار و چهارصد سال پیش بیان می شود، اعتبار ندارد؛ چون هم اکنون هم می بینیم که تاریخ را به گونه ای دیگر می نویسند. باید به ایشان گفت شما متوجه می شوید که تاریخ را اشتباه می نویسند یا نه؟ اگر متوجه نمی شوید، از کجا می گویید که تاریخ را اشتباه می نویسند. اگر متوجه می شوید، پس نشان می دهد که تاریخ راه تشخیص دارد.  اینگونه نیست که اشتباه بنویسند و راه تشخیص هم نداشته باشد. با رجوع به سایت های مختلف و گفتارهای مختلف و با اجتهاد و بررسی، نقد درست را از نادرست تشخیص بدهید.

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: کسی که در تاریخ کار کرده و علم تاریخ را بلد است، با بررسی نقل های مختلف و شواهد و ویژگی ها و شرایط مختلف، نقل صحیح را از ناصحیح تشخیص می دهد. به عنوان مثال سیف بن عمرو می گوید: عبدالله بن سبا شیعه را درست کرده است. مرحوم علامه عسگری با اجتهاد تاریخی می گوید: او دروغ می گوید؛ نقل های دیگر او را بررسی می کند و با اجتهاد، مدعای خود را اثبات می کند؛ و مدعای خود را در کتاب «عبدالله بن سبا» می آورد و اثبات می کند که نقل او دروغ است.

وی در ادامه بیان کرد: کلام او همانند کلام کسی است که در پزشکی چیزی نمی داند و در علم پزشکی تخصصی ندارد، می گوید: این داروها معلوم نیست که کدام دارو برای کدام بیماری است؛ همه داروها مثل هم است؛ از کجا می دانید که کدام یک برای کدام بیماری است. آن پزشک می گوید: تو علم آن را نداری و بی سواد هستی.

استاد رحمانی خاطرنشان کرد: علامه عسگری، مرحوم سید جعفر مرتضی و دیگر بزرگان و تاریخ شناسان ما و از بزرگان حیّ ما با اجتهادات تاریخی نقل صحیح را از ناصحیح تشخیص می دهند.

وی افزود: ایشان می گویند: مخرج مشترک رسیدن به خدا انسان بودن و اخلاق مداری است. اولا رسیدن به خدا را می خواهید یا رسیدن به نفس خودتان است؟ اگر رسیدن به خدا منظور است، مسیر آن را هم باید خدا مشخص کند. مگر می دانید که در دنیا چه عملی باید انجام داد تا سعادتمند بود. این نیست که بگوییم چون من این کار را انسانی می دانم، پس همین، راه رسیدن به خدا است. راه رسیدن به خدا را باید خدا بیان کند؛ نه خودمان.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: چیزهایی را که بیان می کنید، انسانیت، خوب بودن، وجه اشتراک نیست. در امریکا و کشورهایی که آنها را دشمن می دانیم، خودشان و اعمال خودشان را انسانی می دانند؛ انسان می کشند و کار خودشان را انسانی می دانند؛ چه اینکه چند ده هزار انسان را در هیروشیما و ناکازاکی می کشند و به راحتی بیان می کنند اگر این کار نمی شد، جنگ پایان نمی گرفت. پس باید گفت شما چه معیاری دارید بگویید که این عمل، انسانی است یا خیر. تشخیص انسانی بودن، امر خداوند و حکمی است که خودِ خدا مشخص می کند. با این حرف که تنها با انسانیت به خدا برسیم، مشکل حل نمی شود. اگر خدا بگوید راه رسیدن به من، از انجام همین نمازها و روزه ها و واجبات و ترک محرمات است، پاسخ شما چه خواهد بود؟  چه اینکه اگر انجام نگیرد، مؤاخذه خدا در قیامت مطرح است. آیا پاسخ ما در قیامت صرفا آن باشد که ما به انسانیت عمل کردیم؟! خداوند بیان کند که من دستور به نماز داده بودم.

وی اضافه نمود: در روایت داریم کسی که به دستورات دین عمل نکند، عذاب های سختی برای او است. قرآن می فرماید: «إن کنتم تحبّون الله فأتبعونی ...» نمی شود با صرف عمل به آنچه انسانی می دانیم، به خدا برسیم. راه رسیدن به خدا با آیات و روایاتی است که خدا فرمود.

استاد محمد هادی رحمانی خاطرنشان کرد: اگر باز اشکال کند که آیات و روایات نیز برای هزار و چهارصد سال پیش است، دوباره همان کلام را می گوییم که تشخیص روایات صحیح از ناصحیح توسط متخصصین این امر صورت می گیرد. شأن نزول آیه را تشخیص می دهد. کسی که در این زمینه کار نکرده که نمی تواند اظهار نظر کند. راه تشخیص دارد و فقیه و تاریخ شناس می تواند به روایات و گزاره های تاریخی صحیح و معتبر برسد.

وی افزود: می گوید فرهنگ ها و آداب و رسوم آن زمان با این زمان متفاوت بوده است و نمی توان با این زمان قیاس کرد. شهید مطهری در کتاب مقتضیات اسلام آورده است ما نیازهای ثابت و نیازهای متغیر داریم . نیاز به پرستش، نیاز ثابت ما است؛ و نیاز به دفاع، اصل نیاز دفاع ثابت است و نحوره دفاع، متغیر است. اسلام هم برای نیازهای ما حکم ثابت می دهد؛ از این رو نماز، حکم ثابت است. برای نیاز به نحوه دفاع هم به همین نحو فرمان می دهد؛ «و أعدوا لهم ما استطعتم من قوه» برای دفاع، باید نیرو جمع کنیم و ابزار آن را فراهم نماییم؛ که گاه با تیزی شمشیر است و گاه با ابزارهای امروزی و توپ و تانک و گاه با قدرت اقتصادی است. از این رو با بیان اینکه فرهنگ ها عوض می شود، نمی شود بگوییم دین عوض می شود؛ دین برای نیازهای ثابت، پاسخ ثابت می دهد و برای نیازهای متغیر پاسخ متغیر می دهد..

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: سؤال کننده می گوید به مخرج مشترک تمام ادیان، که همان اخلاق و انسانیت است، رجوع کنیم و به خدا برسیم؛ در پاسخ باید گفت راه رسیدن به خدا را خدا بیان می کند و برای ما مشخص می کند. بسیاری از زمان ها اختلافات در بین ادیان را عامل سعادت و بهروزی در روز قیامت قرار داده است. مگر شما قیامت را تشکیل می دهید که برای ما سعادت تعیین می کنید. قیامت را خدا تشکیل می دهد و خودش بیان می کند که راه رسیدن به سعادت چیست.

وی اضافه نمود: ما هم انسانیت را قبول داریم و راه رسیدن به سعادت را می خواهیم دنبال کنیم؛ اما از راهی که خود خدا مشخص کرده است. و اسلام مشخص کرده است؛ و همچنین جزئیات دین، تمام جزئیات دین هم مهم است.

استاد محمد هادی رحمانی خاطرنشان کرد: می گوید اختلافات را کنار بگذارید. ما اختلافات را اثبات می کنیم. اگر ما در اختلافاتی نتوانیم حق و باطل را مشخص کنیم، آنها را کنار می گذاریم. اما اگر با استدلال و برهان و شواهد تاریخی حق را اثبات کردیم، کنار گذاشتنش خلاف حکم عقل است. به عنوان مثال میان امیرالمؤمنین و خلفای نخست اختلاف است؛ اگر نمی توانم حق را در بین این اختلاف تشخیص بدهم، بحث نمی کنم؛ اما اگر بتوانم تشخیص بدهم، کدام عقل می گوید حق را کنار بگذارم. حقی که اثبات می شود را باید پذیفت. شما در علم کلام و علم دینی بیایید و براهین را ببینید. اگر حق اثبات شد را نمی شود نپذیرفت.

وی افزود: از مارتین لوتر نقل می کند که «هر کسی بهشت را در زمین نیافته باشد، در آسمان نخواهد یافت.» عدم اطلاع از فلسفه غرب شما را به این اشتباه انداخت. مارتین لوتر این بیان را در جواب مسیحیت قرون وسطی مطرح می کند. آنها بهشت را می فروختند و می خریدند. و نمی شود پول بدهی و بهشت بخری. در دنیا باید بهشت را به دست بگیرید. راهش عمل به دین در دنیا است. مارتین لوتر خودش معتقد به دین است و انجیل را ترجمه می کند. البته ما مسیحیت فعلی را تحریف شده می دانیم؛ اما آنچه مارتین لوتر گفته است در برابر فروش بهشت است. می گوید نباید بهشت را بفروشی، باید خودت عمل انجام بدهی . ما هم همین را می گوییم. با عمل است که  بهشت به دست می آید؛ البته آن عملی که خدا بیان کرده باشد.