استاد صادق صالحی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «عبادت در صحیفه سجادیه» پرداخت.

/270/260/20/

عبادت نامیدن دعا و نیایش
این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: امام سجاد علیه‌ السلام در دعای چهل و پنج صحیفه سجادیه فرموده‌ اند که «سَمَّيْتَ دُعَاءَكَ عِبَادَةً» خدایا دعا به درگاه خودت را عبادت نامیدی. دعا از افضل عبادات محسوب می‌شود. چراکه انسان  با دعا به درگاه خداوند متعال اظهار بندگی و خضوع و خشوع دارد. در تعریف عبادت بیان شد که عبادت یعنی اظهار بندگی، اظهار خشوع به درگاه خداوند متعال. دعا، خودش همین است. انسان وقتی دعا می‌ کند، می ‌گوید: خدایا من چیزی ندارم، از تو درخواست می ‌کنم که تو به من اعطا کنی. از این رو خود دعا برترین نوع عبادت است که تجلی دارد و در خود نماز هم می ‌بینید. نماز هم با دعا عجین است. قنوت نماز، سجده‌ های نماز، سجده‌ آخر نماز. انسان دعا می ‌کند؛ مخصوصاً در سجده آخر و در قنوت نماز. در جای‌ جای نماز می‌بینید این عبادات به هم تنیده شده است. هم عبادتِ خود دعا، هم دعا عبادتی است که در عبادت‌ های دیگر مثل نماز و حج و... هم مطرح می ‌شود.

وی افزود: امام سجاد علیه ‌السلام می‌ فرماید: خدایا فرمودی که ترک دعا استکبار است. کسی که برای خداوند متعال پیشانی روی خاک نمی‌ گذارد، سجده نمی ‌کند، بندگی نمی ‌کند، نوعی  استکبار دارد و خودش را در مقابل خدا چیزی می ‌داند. اما آن ‌کسی که بنده خدا است، دائماً خودش را  نیازمند به ارتباط با خداوند متعال می‌ داند. حالا از هر طریقی که شده، ولو با نمازش، با دعایش، با هر طریقی می ‌خواهد خودش را پیش مولای خودش عزیز کند. از این رو فرمود که اگر کسی دعا را ترک کرد، این ترک دعا استکبار نام گرفته و خداوندا وعده و وعید  هم دادی  که اگر کسی آن را ترک کرد، جایگاهش آتش جهنم است. چون او خودش را از بندگی خدا خارج کرده است و یک نوع استکباری در درون او هست. این ریشه در جهل و غرور انسان دارد که حاضر نیست برای خالق خودش  بندگی کند و برای خالق، اظهار تذلل و عبودیت داشته باشد. مثل بیماری که یک وقتی خودش متوجه بیماری خودش نیست.

استاد صالحی خاطرنشان کرد: امام سجاد (ع) به ما یاد می‌ دهد: می ‌خواهید بندگی خدا کنید، یکی از شقوق بندگی و افضلِ نوع بندگی و عبادت، دعا کردن در درگاه الهی است. و اگر هم کسی خودش را به جهل زد و به هر دلیلی نخواست این را بفهمد، کیفرش سقوط در چاه ذلت و خواری است. در روایات ما فرمود: «الدعاء مُخّ العبادة» مغز عبادت، دعا کردن است. از این رو به ما این دستور را داده ‌اند.

وی اضافه نمود: انسان همیشه دنبال جایی است که به آن تکیه کند؛ یک قدرتمندی که تکیه‌گاه انسان باشد و چه تکیه‌ گاهی بهتر از خلاق عالم، خداوند متعال؟ که تنها اثرگذار در عالم به ‌طور حقیقی خداوند متعال است. انسان در همه امور از خداوند متعال کمک بخواهد و خودش را وصل کند و بگوید بار الها من  نیازمند هستم. ما به چه کسی می‌ خواهیم وصل شویم؟  قرآن می ‌فرماید: مَثل آن کسانی که به غیر خدا تکیه می‌کنند، مَثل بیت عنکبوت است. «مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتًا وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ» کسانی که به غیر خدا تکیه می ‌کنند و غیر خدا را اولیای خودشان می ‌گیرند و از غیر خدا درخواست دارند، مَثل عنکبوت است که یک تاری می‌ تند؛ ولی از همه خانه ‌ها سست ‌تر، خانه عنکبوت است.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: یک وقتی سید شفتی رضوان ‌الله‌ تعالی ‌علیه که تشریف برده بودند، اصفهان، شخصی آمد به ایشان یک خانه‌ ای را داد. مردم گفتند آقا این خانه را قبول نکن. این خانه نحس است. هر کسی به این خانه رفت، به مشکلاتی برخورد کرد و بعد از مدتی این خانه را ترک کرد و رفت.  ایشان فرمودند: من به برکت دعا و نماز و نیایش در این خانه، نحوست این خانه را برطرف می ‌کنم. با دعای شب و بندگی خدا و آن نمازهایی که ایشان داشت، بعد از مدتی این منزل شده بود منزل متبرک. مردم تیمناً می ‌آمدند عقد و ازدواج‌ هایشان را در این منزل انجام می‌ دادند. مرحوم حجت ‌الاسلام شفتی فرمودند که به برکت دعا و نماز نیمه‌ شب، من نحوست این خانه را برطرف می ‌کند.

هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ

از یُمن دعای شب و ورد سحری بود

استاد صادق صالحی خاطرنشان کرد: پس خود دعا در صحیفه مبارکه سجادیه به‌ عنوان عبادت نامیده شده و خود صحیفه هم  یک کتاب دعاست؛ کتاب بندگی خداوند متعال است که راه و روش بندگی را به ما یاد می ‌دهد. آن کسی که دعا می‌ کند، و آن کسی که غافل از دعا کردن است، این دو با هم متفاوت هستند. کسی که دعا می ‌کند و اهل بندگی و اهل نماز است، زمینه جلب رحمت الهی و الطاف الهی را به خودش فراهم می ‌کند. ان‌شاءالله خداوند متعال همه ما را  اهل دعا و نماز قرار بدهد.

 محبوب ترین بندگان نزد خدا
استاد صادق صالحی خاطرنشان کرد: امام سجاد علیه ‌السلام در صحیفه مبارکه سجادیه در بند چهارده دعای دوازدهم درباره محبوب‌ ترین بندگان نزد خدا، این گونه می ‌فرمایند:

«وَ أَنّ أَحَبّ عِبَادِكَ إِلَيْكَ مَنْ تَرَكَ الِاسْتِكْبَارَ عَلَيْكَ» بارالها محبوب‌ ترین بندگان نزد تو آن بندگانی هستند که از استکبار و سرکشی و از تکبر نسبت به تو دست ‌بردارند. «و جانب الاصرار و لزم الاستغفار» بر پافشاری از گناه دست ‌بردارند و استغفار را بر خود لازم بدانند؛ یعنی حقوق لازم خدا را انجام دهند، از گناه و تکبر در مقابل خداوند متعال هم دست‌ بردارند. آنچه که بندگی بنده را در نزد خداوند متعال ثابت می‌ کند، مقرر می ‌کند، همین عبادات هست.

وی افزود: بعضی‌ها می‌ گویند دلت پاک باشد چه نیازی است به عبادت کردن؟ در حالی که نشانه دل ‌پاک همین است که بندگی پروردگار را دارد و در مقابل خداوند متعال تکبر ندارد. کسی که انقدر حاضر نیست که برای خداوند متعال دستورش را اطاعت کند، صبح بلند شود و دو رکعت نماز بخواند، چه طور ادعا می کند، دلش پاک است؟ در کل شبانه‌ روز مگر نماز چقدر از وقت انسان را می ‌گیرد؟ بیست دقیقه تا نیم ساعت نمازمان ممکن است وقت ما را بگیرد. تویی که انقدر حاضر نیستی در مقابل امر خداوند متعال وقت بگذاری، برای خدا بندگی کنی آن ‌طوری که خود خداوند متعال خواسته، چطور ادعا می ‌کنی که دلت پاک هست؟ امام سجاد علیه السلام می‌ فرمایند محبوب‌ ترین بندگان آن بندگانی هستند که استکبار را در مقابل خداوند متعال ترک می ‌کنند.

چگونه انسان استکبار می‌ کند؟

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: استکبار انسان به این است که می ‌گوید خدایا من تو را نمی ‌خوانم! یا آن‌ طوری که تو گفتی بخوان، من نمی‌ خوانم!  گفتی نماز بخوان، من نمی ‌خواهم نماز بخوانم! گفتی دعا کن من نمی‌ خواهم دعا کنم!  گفتی این‌ طوری اولیای خدا دعا می‌ کردند، نه من می ‌خواهم یک‌ طور دیگر دعا کنم! در حالی که انسان می‌ تواند خودش را در نزد خداوند متعال ثابت کند و باعث جلب رحمت،  توجهات و الطاف الهی بشود اگر هم خدای ‌ناکرده بلایی بناست نازل بشود، فرمودند که «ادفعوا البلاء بالدعاء»؛ بلا را با دعا دفع کنید. برکت همیشه در زمین نیست؛ بلکه برکت از آسمان نازل می‌ شود. انسان باید یک سیم ارتباطی بین خدای خودش و خودش داشته باشد. این ارتباط با خالق را هیچ‌ وقت قطع نکند.

وی افزود: سؤال در این است که چگونه این ارتباط قطع نمی ‌شود؟ وقتی با نمازخواندن، یک وقتی با دعا کردن . مثلاً شما نیمه ‌شبی حال دارید، بعد از ظهری حال دارید، بلند شوید عبادت کنید، نماز بخوانید. دعاهایی که  از ائمه معصومین صلوات‌ الله‌ علیهم ‌اجمعین واردشده، زیاد است؛ این دعاها را بخوانید. همین صحیفه مبارکه سجادیه پر از دعاست؛ مثلا دعای بر پدر و مادر انسان که بر او حقی دارند. اگر بخواهد برای فرزندانش دعا بکند، برای همسایه ‌ها اگر می‌ خواهد دعا بکند، در صحیفه دعا دارد. می خواهد گناهانش را نزد خداوند متعال اعتراف کند و طلب بخشش کند در صحیفه دعا دارد.  طلب عافیت می‌ خواهد بکند، در صحیفه دعا دارد. برای موقع بیماری دعا هست. موقعی که بلا و گرفتاری نازل می ‌شود، همین‌دعای هفتم صحیفه مبارکه سجادیه یا من تحل له عقدالمکاره وجود دارد. اینجا همه بحث دعا و بندگی خدا هست. کسی که از کوثر دعا و عبادت و بندگی خدا محروم باشد این از چشمه دعوت الهی و رحمت الهی مهجور شده است. خودش دورافتاده است.

وی اضافه نمود: اگر همه مردم پشت به خورشید خانه بسازند چیزی از خورشید کم نمی‌ شود؛ اما اگر ما رو کنیم به خورشید خودمان از فیض او بهره‌ مند می ‌شویم. لذا خداوند متعال به ما فرمان داد ادعونی استجب لکم؛ شما بخوانید، من شما را اجابت می‌کنم. وظیفه‌ی بنده دعا کردن است. گر گدا کاهل بود، تقصیر صاحبخانه چیست. وظیفه‌ ما این است که دعا کنیم. فرمود اگر شما از دعا و بندگی و نیایش و نماز دست کشیدید، این نشان‌ دهنده تکبر شماست. اگر تکبر کردید، طبق این آیه ان الذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنم داخربن؛  با ذلت وارد جهنم می‌شوید. اگر این نماز ما، دعای ما نباشد، خدا فرمود اصلاً به ما  نگاه نمی ‌کند، قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ؛ اگر  این دعای شما و بندگی شما نباشد این اعراض از حق ، باعث می‌شود که خدا هم از ما اعراض کند.

استاد صالحی خاطرنشان کرد: اگر می ‌خواهیم جلب توجهات حق متعال را داشته باشیم، یک ‌راهش بندگی خدا و دعا کردن است. از راه نمازخواندن و دعاهایی که است برای ما واردشده است.  این دعاها به ما انگیزه سالم می‌دهد. شما در نماز شبانه ‌روز می‌ گویید اهدنا الصراط المستقیم؛ یا االهم اجعل عواقب امورنا خیرا؛  وقتی این دعا را داشتی، وقتی این فکر را داشتی که من باید در صراط مستقیم باشم، این خودش به انسان انگیزه می‌دهد تا  در جهت درست حرکت کند. می گوید یک صراط مستقیمی هست و یک عاقبت‌ به ‌خیری هست و من باید بر صراط مستقیم  باشم. برای اینکه عاقبت‌ به ‌خیر بشوم، بایستی تلاش کنم. اما اگر انسان غافل شد دیگر انگیزه ‌ای ندارد. هدفی ندارد. برای این انگیزه، برای این هدف تلاش نمی ‌کند. اما من دعا که می‌ کنم، دائم می‌ گویم اللهم اجعل عواقب الامور خیرا خدایا عاقبتم را بخیر کن. اهدنا الصراط مستقیم ما را به راه راست هدایت کن، این خودش به من انگیزه می ‌دهد. به یادم می‌اندازد که یک راه مستقیمی هست.