به مناسبت فرا رسیدن اربعین حسینی سلام الله علیه، استاد حیدر ضیائی از شاگردان برجسته علامه حسن حسن زاده آملی رضوان الله تعالی علیه و از اساتید برجسته حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید بیان داشت: ما بر اساس باورها و مبانی دینی و فرهنگ اسلامی مان، برای ازمنه و امکنه آثاری را قائل هستیم؛ یعنی نمی توانیم بگوییم زمان با زمان دیگر فرقی نمی کند؛ و این مکان با مکان دیگر فرقی نمی کند. ما این مبنا را نمی پذیریم؛ نمی توانیم بگوییم که شب با شب دیگر فرقی نمی کند. بلکه برای بعضی از شب ها و بعضی از روزها و بعضی از ایام و برای برخی از جایگاه ها و مکان ها و اراضی آثار خاص قائل هستیم.

/270/260/20/

وی افزود: این، تصریح قرآن کریم است که در سوره قدر فرمود: «لیلة القدر خیرٌ من ألف شهر»؛ این آیه است و روایت نیست که بگوییم سند دارد یا ندارد و  موثق است یا نیست. شب قدر، برتر و بالاتر از هزار ماه است. «خیر» در زبان فارسی به معنای «خوب» است؛ اما در زبان عربی به معنای «خوبتر» است؛ چرا که از قبیل افعل تفضیل است. قرآن می فرماید شب قدر بالاتر از هزار ماه است؛ بنابراین چگونه می شود زمان با زمان دیگر فرق نداشته باشد. شب جمعه و روز جمعه با هم متفاوت است و آثار خاص خودشان را دارد؛ ماه رمضان با ماه های دیگر متفاوت است.

استاد حیدر ضیائی در ادامه بیان کرد: درباره مکان ها هم همین عقیده را داریم؛ برخی از مکان ها آثار خاص و تکوینی خودشان را دارد؛ و ما بر اساس مبانی دینی خودمان بر آن قائل هستیم. مسجد کوفه، مسجد سهله، مسجد النبی از جایگاه بالایی برخوردار هستند؛ در خود مسجد النبی هم این حدیث شریف نصب شده است که پیامبر فرمود: یک رکعت نماز در این مسجد افضل رکعت نماز در سایر مساجد است.

وی اضافه نمود: در باب مسجد الحرام صحبت از این است که یک رکعت نماز در آن مکان، افضل از 10 هزار رکعت در سایر مساجد است. حرم شریف ائمه اطهار علیهم السلام هم با سایر اماکن متفاوت هستند؛ چه اینکه حائر حسینی علیه السلام هم مکانی است که بر طبق بیانات دینی ما آثار خاص خودشان را دارد. مکان شهادت حسین بن علی علیهما السلام ارزشمند است؛ باری تعالی سه امر اختصاصی نصیب ایشان فرمود؛ یکی از آن، «استجابة الدعا تحت قبّته»، دیگری ادامه امامت در ذریه ایشان و «شفاع فی تربته» تمام مراجع عظام در رساله های عملیه فتوا داده اند که خوردن خاک، حرام است؛ ولو اینکه خاک، تربت قبر شریف پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم باشد، حرام است وعقوبت قیامت را به دنبال دارد. اما در مورد تربت سیدالشهدا علیه السلام نه تنها حرمت در کار نیست، بلکه مستحب است که برای شفا خورده شود. این  اعتقاد و باور دینی ما است.

این شاگرد علامه نجم الدین رضوان الله علیه از قول استاد بیان کرد: اگر درختان و گیاهان زبان داشتند و می توانستیم با آنها ارتباط بر قرار کنیم و از آنها می پرسیدیم که کدام فصل برای آنها بهتر است، حتما در پاسخ می گفتند فصل بهار برای آنها بهتر است؛ پاییز و زمستان را معرفی نمی کردند؛ چون فصل بهار فصل شکوفایی این گیاهان و نباتات است. این مثال از علامه در مورد زمان بوده است.

وی افزود: در مورد مکان هم حضرت علامه می گفتند اگر دانه های برنج زبان داشتند و ما می توانستیم با آنها ارتباط بر قرار کنیم و از آنها سؤال می کردیم که کدام مکان برای شما مطلوب تر است، حتما می گفتند ساحل دریا و زمین هایی که مجاور دریا است برای ما مطلوب تر است؛ نه کویر لوت؛ در آنجا برنج به ثمر نمی رسد. بنابراین ما بر این باور هستیم که ازمنه و امکنه آثار خاص خودشان را دارد.

استاد حیدر ضیائی خاطرنشان کرد: در مورد اعداد نیز معتقدیم که اعداد هم خاصیت خودش را دارد؛ عدد 7 و 40 آثار خاص خودشان را دارند؛ البته نمی توانیم و عاجزیم از اینکه رموز هر یک از آنها را درک کنیم. علامه می فرمود: ما در تکوینیات عاجز هستیم، چه برسد به تشریعیات. علامه مثال می زدند درخت مُو یکی از بهترین میوه ها به نام «انگور» را نصیب انسان می کند. در حالی که این درخت، اصلا درخت نیست و یک چوب پیچ در پیچ است؛ اما درخت سرو راست قامت یک دانه انگور هم نمی دهد؛ درخت چنار که گاه پانصد سال عمر می کند، یک دانه انگور نمی دهد؛ لابد یک سنخیتی بین درخت مُو و میوه انگور وجود دارد. ایها العلماء و دانشمندان و بزرگان و نوابغ بفرمایید چه سنخیتی بین درخت مُو و دانه انگور وجود دارد؟ بشر از درک آن عاجز است.

وی افزود: آیه شریفه می فرماید: «و ما اوتیتم من العلم الا قلیلا» مخاطب، بوعلی ها و فارابی ها و خواجه نصیرالدین طوسی ها و ملاصدراها است. چه رموزی بین مکان ها و آثار آن مکان و بین زمان ها و آثار آن ازمنه، بین بعضی از اعداد و آثاری که از آن اعداد مشاهده می شود، نمی توانیم رمز و رموز را سر در بیاوریم؛ اما بر اساس باور و اعتقاداتمان معتقدیم و انکار نداریم که بعضی از مکان ها و زمان ها و اعداد، آثار خاص خودشان را دارد.

استاد ضیائی خاطرنشان کرد: گاهی حضرت علامه می فرمود: در بعضی از اذکار به ما عدد دادند؛ ما حتما باید آن تعداد را مراعات کنیم؛ نباید بگوییم چه فرقی می کند اگر تعدادی کمتر یا تعدادی بیشتر بگوییم. در تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها حتما باید تعداد بیان شده در الله اکبر و سبحان الله و الحمد لله رعایت بشود. اگر تعداد را رعایت نکنیم، اگر چه گناه ندارد، اما آثار مربوط را متوجه شخص ذاکر نمی کند.

وی افزود: حضرت علامه می فرمود: اذکاری که به ما دادند، به منزله دندانه های کلید است؛ هر قفلی کلید خاص خودش را دارد. هر کلید، دندانه های متفاوت دارد؛ اگر دندانه اضافه یا کم بشود، آن قفل باز نمی شود. برخی از دندانه ها هم بلندتر و بعضی کوتاه تر است؛ اگر یک نواخت بشود، باز قفل را باز نمی کند. تعداد الله اکبر در تسبیحات حضرت زهرا از دو ذکر دیگر بالاتر است. البته سرّ اینکه چرا باید اینگونه باشد، دست ما از آن اذکار کوتاه است.

پای ما لنگ است و منزل بس دراز

دست ما کوتاه و خرما بر نخیل

این استاد برجسته حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همان گونه که در تکوینیات از درک آن عاجزیم، در تشریعیات هم عاجز هستیم که تمام فلسفه و اسرار دین خودمان را سر در بیاوریم. مگر با مرور زمان و توسعه علم و پیشرفت دانش و برخورداری از بیان اهل بیت علیهم السلام برخی از اسرار و رموز احکام نورانی دین خودمان را بتوانیم بفهمیم.

عدد چهل

وی اضافه نمود: یکی از آن اسرار، عدد اربعین است. عدد اربعین آثار خاص خود ش را دارد

سحرگه ره روی در سرزمینی                         همی ‌گفت این معما با قرینی

که ای صوفی شراب آن گه شود صاف                           که در شیشه برآرد اربعینی.

همان شراب نجس و حرام و همان شرابی که به منزله حب به حق تعالی است. باید در آن مداومت بشود و باید تکرار بشود و باید زمان بر آن بگذرد تا اینکه آثار مطلوب خاطر خودش را به شخص ارائه بدهد.

استاد حیدر ضیائی خاطرنشان کرد: در مورد عدد اربعین روایات و بیانات فراوانی داریم.

1. امام عسگری علیه السلام زیارت اربعین را یکی از علامات پنجگانه مؤمن بیان می کند. «عَلاَمَاتُ اَلْمُؤْمِنِ خَمْسٌ صَلاَةُ اَلْإِحْدَى وَ اَلْخَمْسِینَ وَ زِيَارَةُ اَلْأَرْبَعِینَ وَ اَلتَّخَتُّمُ بِالْیَمِینِ وَ تَعْفِیرُ اَلْجَبِینِ وَ اَلْجَهْرُ بِ‍بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِیمِ.» پنج چیز از نشانه های مؤمن است: گزاردن پنجاه و یک رکعت نماز واجب و نافله و زیارت اربعین و انگشتر در دست راست کردن و پیشانی بر خاک ساییدن و بلند گفتن بسم الله الرحمن الرحیم. (بحار الأنوار؛ جلد ۸۲؛ صفحه ۷۵)

2. در کتاب «عوارف المعارف» چنین آمده است: «فَمِن التُّراب کَوَّنهُ و أربعینَ صَباحًا خَمَّرَ طینتَهُ لِیَبعُدَ بالتَّخمیرِ أربعینَ صَباحًا بأربعینَ حِجابًا مِن الحَضرَةِ الإلهیّةِ، کلُّ حجابٍ هو مَعنیً مودَعٌ فیه، یَصلَحُ به لِعِمارَةِ الدُّنیا و یَتعَوَّقُ به‌ عَن الحَضرةِ‌ الإلهیّةِ و مَواطِنِ القُرب» پس خدای متعال انسان را از خاک بیافرید و ذات و حقیقت او را در مدّت چهل روز بیاراست؛ تا بدین جهت در مدّت چهل روز چهل حجاب از مراتب اسماء‌ و صفات خود را در وجود او متحقّق گرداند، و بدین واسطه حائز مراتب وحدت در عین کثرت گردد، و جامع بین دو نقطه احدیّت و واحدیّت شود. و در عین قرب و انمحاء و فناء در ذات بحت و صرف حضرت احدیّت، به کثرت اجتماع آثار و صفات حضرت ربّ الارباب متّصف گردد. و بواسطه آن، توطّن و ورود او در دنیای مادّه توجیه پذیرد. و در عین ربط و انتساب به حضرت الهیّه حفظ مراتب کثرت و فعلیّت در او محقّق شود.»

3. درباره میقات حضرت موسی علیه السلام آمده است: «وَ وَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَ أَصْلِحْ وَ لَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ» و با موسى سى شب وعده گذاشتيم و آن را با ده شب ديگر تمام كرديم تا آنكه وقت معين پروردگارش در چهل شب به سر آمد و موسى [هنگام رفتن به كوه طور] به برادرش هارون گفت در ميان قوم من جانشينم باش و [كار آنان را] اصلاح كن و راه فسادگران را پيروى مكن (اعراف: ۱۴۲)

4. در مورد پیغمبر خاتم صلی الله علیه و آله و سلم می خوانیم که در چهل سالگی مبعوث به رسالت شد؛ بنابراین اربعین آثار خاص خودش را دارد.

5. انسان در چهل سالگی به حسب استعدادات خودش به کمال می رسد؛ بعد از چهل سالگی تجربیات او است که اضافه می شود.

6. در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است: «إِذَا مَاتَ اَلْمُؤْمِنُ فَحَضَرَ جِنَازَتَهُ أَرْبَعُونَ رَجُلاً مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ فَقَالُوا ;اَللَّهُمَّ إِنَّا لاَ نَعْلَمُ مِنْهُ إِلاَّ خَيْراً وَ أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنَّا; قَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِنِّي قَدْ أَجَزْتُ شَهَادَتَكُمْ وَ غَفَرْتُ لَهُ مَا عَلِمْتُ مِمَّا لاَ تَعْلَمُونَ» چون مومن بميرد و چهل تن از مومنين بر جنازه او حاضر شوند و بگويند بارالها ما از او جز نيكي نمي دانيم و تو به او از ما داناتری، خداي تبارك و تعالي مي فرمايد من گواهي شما را گذراندم و آنچه را كه من از او مي دانم و شما نمي دانيد، آمرزيدم. (الخصال، ج 3، ص 538)

7. در نماز شب توصیه شد که  انسان در نماز وتر، 40 مؤمن را دعا کند.

8. در حدیث شریفی از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم می خوانیم: «من حفظ من أمتي أربعين حديثا مما يحتاجون إليه من أمر دينهم بعثه الله عز و جل يوم القيامة فقيها عالما» (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ج 1؛ ص 134)

9. در روایت آمده است که از هر طرف، تا چهل منزل، همسایه شخص حساب می شوند: «مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ اِبْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: حَدُّ اَلْجِوَارِ أَرْبَعُونَ دَاراً مِنْ كُلِّ جَانِبٍ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ يَمِينِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ.»

استاد حیدر ضیائی خاطرنشان کرد: در شریعت دینی ما استفاده می شود که اربعین و چهل، آثار خاصّ خودش را دارد؛ اگر چه  به تمام آثار آن نتوانیم پی ببریم. در روایات به ما توصیه شده است تا به زیارت اربعین برویم. الحمد لله در این سال های اخیر استقبال خوبی از این امر شده است؛ به گونه ای که تخمین می زنند در حدود 5000000 نفر از ایرانیان به زیارت اربعین سیدالشهداء علیه السلام بروند. حتما آثار این زیارت نصیب ملت ایران می شود.

وی افزود: پیاده روی اربعین حسینی علیه السلام در حقیقت انقلابی بزرگ در عالم است. سابقه ندارد که بدون آنکه التماس و تقاضایی در میان باشد، این همه جمعیت از کشورهای متعدد و حتی از کشورهای غیر اسلامی در اینچنین مراسمی حضور پیدا کنند. این امر به خاطر خون سیدالشهدا علیه السلام است؛ ما ظهور کلام رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم را شاهد هستیم که فرمود: «انّ لقتل الحسین علیه السلام حرارة فی قلوب المؤمنین لا تبرد أبدا»

این استاد برجسته حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: پیاده روی از بصره تا کربلا کم نیست. حتی برخی از دوستان را داریم که از آمل و از سرخرود و دیگر نقاط مازندران پیاده به کربلا می روند. این چه شور و عشق و جاذبه ای است که اباعبدالله الحسین علیه السلام در دل ها ایجاد کرده است که بعد از قرن ها تمام نشده است. این امر حکایت از تمدن اسلامی است که به جهان بشریت عرضه می شود و دنیا را مات و مبهوت کرده است. البته شیطنت دارند و نمی خواهند عظمت پیاده روی اربعین را برملا کنند. ان شاء الله این تحول تحقق پیدا می کند و دل های پاک را به حسین بن علی علیهما السلام آشنا می کند.

استاد ضیائی خاطرنشان کرد: علامه حسن زاده رضوان الله تعالی علیه بارها به ما می فرمود دین بدون ولایت علی و آل علی علیهم السلام همانند بدن بدون رأس است. اسلام، این مکتب، این آیین نورانی بدون ولایت علی و آل علی علیه السلام، همانند بدن بدون رأس است. این را باید بپذیریم. عملا هم می بینیم کسانی که ولایت علی علیه السلام را پذیرا نیستند و البته ادعای اسلام را هم دارند، آثارشان را می بینیم. سید حسن نصرالله در سخنرانی عاشورای خودشان بیان کردند که نصب پرچم عزای سیدالشهدا علیه السلام در بحرین ممنوع بوده است؛ اما رفت و آمد صهیونیست ها در این کشور آزاد بوده است. در یمن شاهد هستیم که بن سلمان هفت سال است که در این کشور جنایت ها کرده اند و زن و مرد و کودک را کشتند و آسیب ها رساندند. همه به خاطر آن است که ولایت علی علیه السلام را پذیرا نیستند.

وی افزود: قرآن راه است اما این راه باید روشن باشد. اگر راه را در اختیار داشته باشیم؛ اما در شب ظلمانی ممکن است چند گام برداریم؛ اما مسلما یا به راست و یا به چپ منحرف می شویم؛ اهل بیت علیهم السلام چراغ راه هستند؛ همان طور که درباره امام حسین علیه السلام آمده است: «ان الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة» و می دانیم که اختصاص به حضرت ندارد؛ چه اینکه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید: « مَثَلُ أهلِ بَيتي مَثَلُ سَفينَةِ نُوحٍ؛ مَن رَكِبَها نَجا و مَن تَخَلّفَ عَنها غَرِقَ»

در روایت می خوانیم «کلهم نور واحد»؛ به تعبیر شیخ عطار:

امامان ره حق را یکی دان

که این باشد طریق اهل ایمان

به ظاهر گر ده و دو هادیانند

ز بعد مصطفی صاحب زمانند

ولی فرمود احمد اصل ایجاد

فدای جان او جان های ما باد

که ما را اول و آخر محمد

محمد را دان وسط از حکم سرمد

به ظاهر چارده معصوم ماییم

همه یک نور و هم نور خداییم

استاد ضیائی خاطرنشان کرد: تحقق بیان شریف حضرت علامه آیت الله حسن زاده آملی را در عالم اسلام می بینیم که اسلام بدون ولایت علی و آل علی همانند بدن بدون رأس است. اگر قرار است بدن آثاری داشته باشد، باید رأس داشته باشد. باید در کنار قرآن، اهل بیت علیهم السلام باشند.