به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد محمد عالم زاده نوری معاون تهذیب و تربیت حوزه های علمیه در سلسله مباحثی با عنوان «الگوی اهتمام جمعی در مدیریت تربیتی» به تبیین مسئله تزکیه و تعلیم انسان پرداخته است که بخش پنجم آن تقدیم خوانندگان گرامی شد و در بخش ششم به «موضوعات گفتگو در شورای تهذیب» می پردازیم.

هزار مسأله برای بحث و بررسی در شورای تهذیب وجود دارد اگر شورای تهذیب در مدارس علمیه روزانه برگزار شود تا سال‌ها برای بحث و گفتگو، موضوع وجود دارد. هزار گره ناگشوده و هزار بحث به‌سرانجام نرسیده برای مباحثه می‌توان یافت. برای کشف این سوژه ها چند روش وجود دارد:

الف) مراجعه به پرسش‌های طلاب: ابهام‌هایی که طلاب در مشاوره‌ها مطرح می‌کنند و از استاد و مدیر و مشاور می‌پرسند موضوع گفتگوی شورای تهذیب قرار می‌گیرد. اعضای شورای تهذیب پیش یا پس از پاسخ دادن به طلبه می‌توانند این سؤال‌ها را به شکل جامع و همه‌جانیه بررسی کنند و در ارایة رهنمود به طلبه، مسلط، همنوا و هماهنگ شوند.

ب) طلبه و ...: راه دیگر برای کشف موضوع این شورا فرمول «طلبه و...» است. پس از «واو» و به جای آن سه نقطه، هزار کلمه می‌توان گذاشت. بخشی از این عناوین در نمودار حیات طلبگی آمده است:

• طلبه؛ هویت و رسالت
  • طلبه؛ ورود به حوزه و اقتضاءات سنین مختلف
  • طلبه؛ تثبیت هویت و گذار از دورة پیش از طلبگی
  • طلبه؛ احساس هویت و ارزشمندی، ایمان به راه و هدف
  • طلبه؛ معنا و نصاب طلبگی
  • طلبه؛ فعالیت‌ها و خدمات طلبگی
  • طلبه و انتخاب مأموریت
  • طلبه و لباس روحانیت
  • طلبه؛ روزمرگی و غفلت از آرمان
  • طلبه؛ مخالفت‌های والدین و اطرافیان
  • طلبه و فارغ التحصیلی
  • طلبه؛‌ شهادات، اجازات، مدارج، مدارک و القاب علمی
  • طلبه؛ کسب مدرک تحصیلی و اعتبار اجتماعی
  • طلبه؛ تغییر رشته و انصراف از طلبگی
• طلبه و تصمیم‌گیری
  • طلبه؛ برنامه‌ریزی، مدیریت زمان و سبک زندگی
  • طلبه و مشکل تعارض ارشادات
• طلبه؛ اخلاق و زیّ طلبگی
  • طلبه؛ بندگی و سلوک عبادی
  • طلبه و اخلاق فردی
  • طلبه و اخلاق اجتماعی
  • طلبه و جلوه‌های رفتاری (زیّ طلبگی)
  • طلبه؛ معاشرت با مردم و ارتباط با متن زندگی آنان
  • طلبه و رابطه با استاد
  • طلبه، انگیزش و حفظ نشاط
  • طلبه و نظم
  • طلبه و حفظ اعتدال
  • طلبه؛ عزلت‌گرایی و خلوت‌نشینی
  • طلبه و ساده‌زیستی، یا ثروت‌اندوزی
  • طلبه؛ تحمل سختی‌ها، و استقامت در زندگی
  • طلبه و بایسته‌های حجره‌نشینی
  • طلبه و بحران عاطفی
• طلبه و خدمات فرهنگی
  • طلبه؛ تبلیغ و فعالیت‌های فرهنگی
  • طلبه و کارآمدی
  • طلبه و مدیریت
  • طلبه و رسانه و فضای مجازی
  • طلبه و هنر
• طلبه و مسایل اجتماعی سیاسی
  • طلبه؛ هوشمندی و بصیرت اجتماعی،
  • طلبه؛ درک شرایط روز، آگاهی از اطلاعات و توان تحلیل
  • طلبه و اندیشة امام و رهبری
  • طلبه و جامعة ولایی
• طلبه و فعالیت‌های غیردرسی
  • طلبه و فعالیت‌های اجرایی
  • طلبه و فعالیت‌های فصل تابستان
  • طلبه و اشتغالات غیرطلبگی
  • طلبه؛ محدودیت‌های اقتصادی و تأمین معیشت
  • طلبه و ثبت خاطرات
• طلبه؛ خانه و خانواده
  • طلبه و ارتباط با پدر و مادر و فامیل
  • طلبه و ازدواج
  • طلبه و دوران عقد
  • طلبه و تربیت فرزند
• طلبه و حوزه
  • طلبه و استفاده از شهریه
  • طلبه؛ مقررات حوزه و آیین‌نامه‌ها
  • طلبه؛ آشنایی با حوزه، رسالت‌ها و کارکردها
  • طلبه و اطلاع از شخصیت‌ها و مراکز حوزوی
  • طلبه و انس با محیط حوزه
  • طلبه؛ مزایا و محدودیت‌های حوزه
  • طلبه و تحول حوزه
• طلبه و سلامت
  • طلبه و بهداشت
  • طلبه؛ تغذیه، خواب و استراحت
  • طلبه و ورزش
  • طلبه؛ اوقات فراغت، سرگرمی و تفریحات سالم
• طلبه و فعالیت‌های علمی و آموزشی
  • طلبه؛ برنامة آموزشی و روند تحصیلی حوزه
  • طلبه و دانش‌های لازم
  • طلبه و قرآن
  • طلبه و روایات
  • طلبه و علوم حوزوی
  • طلبه و درس خارج
  • طلبه؛ دین‌شناسی و اجتهاد
  • طلبه؛ اطلاعات عمومی و علوم جدید
  • طلبه و تحصیل دانشگاهی
  • طلبه و علوم انسانی
  • طلبه؛ انتخاب درس و انتخاب استاد
  • طلبه و مطالعات جنبی و غیردرسی
  • طلبه و تدریس
• طلبه و فعالیت‌های علمی و آموزشی
  • طلبه؛ دروس غیرحضوری، آموزش مکاتبه‌ای و فایل‌های درسی
  • طلبه و آموزش اینترنتی و مجازی
  • طلبه؛ خرید و فروش کتاب، و تهیة امکانات تحصیلی
  • طلبه و جامعة اطلاعاتی و الکترونیکی
  • طلبه؛ اندیشه‌ورزی و تعمق
  • طلبه و آشنایی با منابع، متون درسی و شروح
  • طلبه و تحصیل جهشی و ارتقایی
  • طلبه و پژوهش
  • طلبه؛ تألیف و نگارش
  • طلبه؛ مکالمة عربی و زبان‌آموزی
  • طلبه، استعدادیابی و انتخاب رشتة تحصیلی
  • طلبه و مؤسسات و مراکز تخصصی وابسته به حوزه
• طلبه، روش‌ها و مهارت‌های مورد نیاز
  • مهارت‌های نوشتاری
  • مهارت‌های تحصیلی
  • مهارت‌های تبلیغی
  • مهارت‌های مدیریتی
  • مهارت‌های تربیتی
  • مهارت‌ها و ابزارهای نوین
  • طلبه و تکنولوژی آموزشی
  • طلبه و فعالیت گروهی

هر یک از این عناوین می‌تواند موضوع چند جلسة شورای تهذیب باشد. در بسیاری از این موضوعات منابع و مقالاتی هم می‌توان یافت که مطالعة آنها پیش از جلسة شورا سودمند است.[1]

ج) کتاب‌ها و متون مرتبط با طلبگی: فهرستی از این کتاب‌ها در پیوست یکم همین متن آمده است. مطالعة جمعی و مباحثة برخی از مهم‌ترین این آثار برای دست‌اندرکاران تربیت طلبه ضروری است. شورای تهذیب بستر مناسبی برای این منظور است.

د) کتاب‌ها و متون مرتبط با تعلیم و تربیت اسلامی و شناخت ویژگی‌های جوان و نوجوان: مرور جمعی و مباحثة این کتاب‌ها سطح فکر و عمق نگاه اعضای شورا و دست‌اندرکاران امر تربیت طلبه را بالا می‌برد. برخی از این کتاب‌ها به شرح زیر است:

• تعلیم و تربیت در اسلام، مرتضی مطهری
• فلسفۀ تعلیم و تربیت اسلامی، گروه نویسندگان زیر نظر محمدتقی مصباح یزدی
• نقش مربی در تربیت اخلاقی- معنوی، جمعی از نویسندگان
• مسئولیت و سازندگی، علی صفایی حائری
• روش‌های تربیتی اخلاقی کاربردی در اسلام، محسن حاجی بابائیان امیری
• راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن کریم، محمد عالم‌زاده نوری
• روش‌های تربیت اخلاقی در المیزان، سید احمد فقیهی
• نقش عادت در تربیت اسلامی، تقی علی‌اشرف جودت
• نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، خسرو باقری
• تربیت اخلاقی، محمد داودی

د) علاوه بر مباحث کلی می‌توان برنامه‌های جاری مدرسه را موضوع بحث و گفتگوی شورای تهذیب قرار داد. به این ترتیب، شورای تهذیب به منزلة ستاد طرح و برنامه در موضوعات تهذیبی و تربیتی است: برنامه‌های قرآنی و حدیثی، برنامه‌های مشاوره‌ای، برنامه برای خانواده طلاب، برنامه‌های اخلاقی و فرهنگی، برنامه‌های مطالعاتی و معرفتی و مانند آن.

به بیان دیگر این شورا هم می‌تواند اتاق فکر باشد و هم اتاق فرمان. هم معرفت‌افزایی و انتقال تجارب باشد و هم تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری. برخی از نمونه‌های این موضوعات عبارت است از ‌برنامه‌ریزی برای:

• حضور شبانه اساتید در مدرسه،
• درس اخلاق هفتگی و استفادة بهتر از اساتید آن،
• فعالیت‌های فرهنگی مانند اردوها، مراسمات یا فضاسازی محیطی،
• مدیریت تابلوهای اعلانات،
• استفادة بیشتر از طلاب در امور مدرسه و تشکیل گروه‌های همیار،
• انس با طلاب و اشراف خیرخواهانه و همه‌جانبه (اخلاقی، علمی، اقتصادی، خانوادگی و...) بر وضعیت آنان،
• تکریم و عزت‌بخشی و شخصیت‌دهی به طلاب،
• تبیین مسایل و اقناع طلاب نسبت به قوانین و تصمیمات،
• برخورد حکیمانه با خطاها،
• فضاسازی اخلاقی،
• ارتباط مؤثر با خانواده طلاب،
• زمینه‌سازی برای ازدواج بهنگام و موفق،
• الگوسازی عملی در تربیت طلاب،
• شناسایی، پرورش و هدایت استعدادها،
• بهره‌گیری از اساتید ممتاز و کارآمد،
• استادپروری و استفاده از ظرفیت طلاب و فارغ‌التحصیلان،
• استفاده از طلاب در ادارة امور،
• ارزشیابی مداوم وضعیت تربیتی طلاب، برنامة آموزشی و اساتید،
• برنامه‌ریزی و هدایت تحصیلی بر اساس استعدادها و توانمندی‌های متفاوت طلاب،
• بهره‌گیری از فناوری‌های نوین

اولین جلسات شورای تهذیب

پس از تأسیس شورای تهذیب و در اولین جلسات آن باید به تبیین ماهیت خود شورا پرداخت و مباحثی از قبیل همین نوشتة پیش‌رو را در آن به بحث و بررسی گذارد. بهره‌ها و برکات این شورا باید به تفصیل تبیین شود و با مباحثه و گفتگو برای اعضای شورا معلوم گردد. پس از یکی دو جلسه که این گفتگو به سرانجام رسید «شناسایی آسیب‌های اخلاقی و تربیتی» محور بحث و بررسی قرار گیرد و فهرستی از مسایل مورد ابتلای طلاب تهیه شود. سپس این مسایل بر حسب اهمیت، اولویت‌بندی گردد و در جلسات بعد بر اساس اولویت به آن پرداخته شود؛ یعنی ریشه‌های آن تحلیل و راهکارهای آن کشف شود.

[1] در جزوة «مبانی طلبگی» که توسط مدرسة علمیة آیت‌الله حق‌شناس تهران (فیلسوف الدوله) تهیه شده، از همین روش «طلبه و...» استفاده شده است. این موضوعات، گرچه موضوع بررسی‌های شورای تهذیب و تربیت نبوده ولی از آنها می‌توان برای این شورا الهام گرفت.