استاد عالم زاده نوری مطرح کرد؛

ضرورت حضور مشاور تهذیب و تربیت در مدارس علمیه

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد محمد عالم زاده نوری معاون تهذیب و تربیت حوزه های علمیه در سلسله مباحثی با عنوان «الگوی اهتمام جمعی در مدیریت تربیتی» به تبیین مسئله تزکیه و تعلیم انسان پرداخته است که بخش پنجم آن تقدیم خوانندگان گرامی شد و در بخش ششم به «موضوعات گفتگو در شورای تهذیب» می پردازیم.

هزار مسأله برای بحث و بررسی در شورای تهذیب وجود دارد اگر شورای تهذیب در مدارس علمیه روزانه برگزار شود تا سال‌ها برای بحث و گفتگو، موضوع وجود دارد. هزار گره ناگشوده و هزار بحث به‌سرانجام نرسیده برای مباحثه می‌توان یافت. برای کشف این سوژه ها چند روش وجود دارد:

الف) مراجعه به پرسش‌های طلاب: ابهام‌هایی که طلاب در مشاوره‌ها مطرح می‌کنند و از استاد و مدیر و مشاور می‌پرسند موضوع گفتگوی شورای تهذیب قرار می‌گیرد. اعضای شورای تهذیب پیش یا پس از پاسخ دادن به طلبه می‌توانند این سؤال‌ها را به شکل جامع و همه‌جانیه بررسی کنند و در ارایة رهنمود به طلبه، مسلط، همنوا و هماهنگ شوند.

ب) طلبه و ...: راه دیگر برای کشف موضوع این شورا فرمول «طلبه و...» است. پس از «واو» و به جای آن سه نقطه، هزار کلمه می‌توان گذاشت. بخشی از این عناوین در نمودار حیات طلبگی آمده است:

حیات طلبگی

  • طلبه؛ هویت و رسالت
    • طلبه؛ ورود به حوزه و اقتضاءات سنین مختلف
    • طلبه؛ تثبیت هویت و گذار از دورة پیش از طلبگی
    • طلبه؛ احساس هویت و ارزشمندی، ایمان به راه و هدف
    • طلبه؛ معنا و نصاب طلبگی
    • طلبه؛ فعالیت‌ها و خدمات طلبگی
    • طلبه و انتخاب مأموریت
    • طلبه و لباس روحانیت
    • طلبه؛ روزمرگی و غفلت از آرمان
    • طلبه؛ مخالفت‌های والدین و اطرافیان
    • طلبه و فارغ التحصیلی
    • طلبه؛‌ شهادات، اجازات، مدارج، مدارک و القاب علمی
    • طلبه؛ کسب مدرک تحصیلی و اعتبار اجتماعی
    • طلبه؛ تغییر رشته و انصراف از طلبگی
  • طلبه و تصمیم‌گیری
    • طلبه؛ برنامه‌ریزی، مدیریت زمان و سبک زندگی
    • طلبه و مشکل تعارض ارشادات
  • طلبه؛ اخلاق و زیّ طلبگی
    • طلبه؛ بندگی و سلوک عبادی
    • طلبه و اخلاق فردی
    • طلبه و اخلاق اجتماعی
    • طلبه و جلوه‌های رفتاری (زیّ طلبگی)
    • طلبه؛ معاشرت با مردم و ارتباط با متن زندگی آنان
    • طلبه و رابطه با استاد
    • طلبه، انگیزش و حفظ نشاط
    • طلبه و نظم
    • طلبه و حفظ اعتدال
    • طلبه؛ عزلت‌گرایی و خلوت‌نشینی
    • طلبه و ساده‌زیستی، یا ثروت‌اندوزی
    • طلبه؛ تحمل سختی‌ها، و استقامت در زندگی
    • طلبه و بایسته‌های حجره‌نشینی
    • طلبه و بحران عاطفی
  • طلبه و خدمات فرهنگی
    • طلبه؛ تبلیغ و فعالیت‌های فرهنگی
    • طلبه و کارآمدی
    • طلبه و مدیریت
    • طلبه و رسانه و فضای مجازی
    • طلبه و هنر
  • طلبه و مسایل اجتماعی سیاسی
    • طلبه؛ هوشمندی و بصیرت اجتماعی،
    • طلبه؛ درک شرایط روز، آگاهی از اطلاعات و توان تحلیل
    • طلبه و اندیشة امام و رهبری
    • طلبه و جامعة ولایی
  • طلبه و فعالیت‌های غیردرسی
    • طلبه و فعالیت‌های اجرایی
    • طلبه و فعالیت‌های فصل تابستان
    • طلبه و اشتغالات غیرطلبگی
    • طلبه؛ محدودیت‌های اقتصادی و تأمین معیشت
    • طلبه و ثبت خاطرات
  • طلبه؛ خانه و خانواده
    • طلبه و ارتباط با پدر و مادر و فامیل
    • طلبه و ازدواج
    • طلبه و دوران عقد
    • طلبه و تربیت فرزند
  • طلبه و حوزه
    • طلبه و استفاده از شهریه
    • طلبه؛ مقررات حوزه و آیین‌نامه‌ها
    • طلبه؛ آشنایی با حوزه، رسالت‌ها و کارکردها
    • طلبه و اطلاع از شخصیت‌ها و مراکز حوزوی
    • طلبه و انس با محیط حوزه
    • طلبه؛ مزایا و محدودیت‌های حوزه
    • طلبه و تحول حوزه
  • طلبه و سلامت
    • طلبه و بهداشت
    • طلبه؛ تغذیه، خواب و استراحت
    • طلبه و ورزش
    • طلبه؛ اوقات فراغت، سرگرمی و تفریحات سالم
  • طلبه و فعالیت‌های علمی و آموزشی
    • طلبه؛ برنامة آموزشی و روند تحصیلی حوزه
    • طلبه و دانش‌های لازم
    • طلبه و قرآن
    • طلبه و روایات
    • طلبه و علوم حوزوی
    • طلبه و درس خارج
    • طلبه؛ دین‌شناسی و اجتهاد
    • طلبه؛ اطلاعات عمومی و علوم جدید
    • طلبه و تحصیل دانشگاهی
    • طلبه و علوم انسانی
    • طلبه؛ انتخاب درس و انتخاب استاد
    • طلبه و مطالعات جنبی و غیردرسی
    • طلبه و تدریس
  • طلبه و فعالیت‌های علمی و آموزشی
    • طلبه؛ دروس غیرحضوری، آموزش مکاتبه‌ای و فایل‌های درسی
    • طلبه و آموزش اینترنتی و مجازی
    • طلبه؛ خرید و فروش کتاب، و تهیة امکانات تحصیلی
    • طلبه و جامعة اطلاعاتی و الکترونیکی
    • طلبه؛ اندیشه‌ورزی و تعمق
    • طلبه و آشنایی با منابع، متون درسی و شروح
    • طلبه و تحصیل جهشی و ارتقایی
    • طلبه و پژوهش
    • طلبه؛ تألیف و نگارش
    • طلبه؛ مکالمة عربی و زبان‌آموزی
    • طلبه، استعدادیابی و انتخاب رشتة تحصیلی
    • طلبه و مؤسسات و مراکز تخصصی وابسته به حوزه
  • طلبه، روش‌ها و مهارت‌های مورد نیاز
    • مهارت‌های نوشتاری
    • مهارت‌های تحصیلی
    • مهارت‌های تبلیغی
    • مهارت‌های مدیریتی
    • مهارت‌های تربیتی
    • مهارت‌ها و ابزارهای نوین
    • طلبه و تکنولوژی آموزشی
    • طلبه و فعالیت گروهی

هر یک از این عناوین می‌تواند موضوع چند جلسة شورای تهذیب باشد. در بسیاری از این موضوعات منابع و مقالاتی هم می‌توان یافت که مطالعة آنها پیش از جلسة شورا سودمند است.[1]

ج) کتاب‌ها و متون مرتبط با طلبگی: فهرستی از این کتاب‌ها در پیوست یکم همین متن آمده است. مطالعة جمعی و مباحثة برخی از مهم‌ترین این آثار برای دست‌اندرکاران تربیت طلبه ضروری است. شورای تهذیب بستر مناسبی برای این منظور است.

د) کتاب‌ها و متون مرتبط با تعلیم و تربیت اسلامی و شناخت ویژگی‌های جوان و نوجوان: مرور جمعی و مباحثة این کتاب‌ها سطح فکر و عمق نگاه اعضای شورا و دست‌اندرکاران امر تربیت طلبه را بالا می‌برد. برخی از این کتاب‌ها به شرح زیر است:

  • تعلیم و تربیت در اسلام، مرتضی مطهری
  • فلسفۀ تعلیم و تربیت اسلامی، گروه نویسندگان زیر نظر محمدتقی مصباح یزدی
  • نقش مربی در تربیت اخلاقی- معنوی، جمعی از نویسندگان
  • مسئولیت و سازندگی، علی صفایی حائری
  • روش‌های تربیتی اخلاقی کاربردی در اسلام، محسن حاجی بابائیان امیری
  • راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن کریم، محمد عالم‌زاده نوری
  • روش‌های تربیت اخلاقی در المیزان، سید احمد فقیهی
  • نقش عادت در تربیت اسلامی، تقی علی‌اشرف جودت
  • نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، خسرو باقری
  • تربیت اخلاقی، محمد داودی

د) علاوه بر مباحث کلی می‌توان برنامه‌های جاری مدرسه را موضوع بحث و گفتگوی شورای تهذیب قرار داد. به این ترتیب، شورای تهذیب به منزلة ستاد طرح و برنامه در موضوعات تهذیبی و تربیتی است: برنامه‌های قرآنی و حدیثی، برنامه‌های مشاوره‌ای، برنامه برای خانواده طلاب، برنامه‌های اخلاقی و فرهنگی، برنامه‌های مطالعاتی و معرفتی و مانند آن.

به بیان دیگر این شورا هم می‌تواند اتاق فکر باشد و هم اتاق فرمان. هم معرفت‌افزایی و انتقال تجارب باشد و هم تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری. برخی از نمونه‌های این موضوعات عبارت است از ‌برنامه‌ریزی برای:

  • حضور شبانه اساتید در مدرسه،
  • درس اخلاق هفتگی و استفادة بهتر از اساتید آن،
  • فعالیت‌های فرهنگی مانند اردوها، مراسمات یا فضاسازی محیطی،
  • مدیریت تابلوهای اعلانات،
  • استفادة بیشتر از طلاب در امور مدرسه و تشکیل گروه‌های همیار،
  • انس با طلاب و اشراف خیرخواهانه و همه‌جانبه (اخلاقی، علمی، اقتصادی، خانوادگی و...) بر وضعیت آنان،
  • تکریم و عزت‌بخشی و شخصیت‌دهی به طلاب،
  • تبیین مسایل و اقناع طلاب نسبت به قوانین و تصمیمات،
  • برخورد حکیمانه با خطاها،
  • فضاسازی اخلاقی،
  • ارتباط مؤثر با خانواده طلاب،
  • زمینه‌سازی برای ازدواج بهنگام و موفق،
  • الگوسازی عملی در تربیت طلاب،
  • شناسایی، پرورش و هدایت استعدادها،
  • بهره‌گیری از اساتید ممتاز و کارآمد،
  • استادپروری و استفاده از ظرفیت طلاب و فارغ‌التحصیلان،
  • استفاده از طلاب در ادارة امور،
  • ارزشیابی مداوم وضعیت تربیتی طلاب، برنامة آموزشی و اساتید،
  • برنامه‌ریزی و هدایت تحصیلی بر اساس استعدادها و توانمندی‌های متفاوت طلاب،
  • بهره‌گیری از فناوری‌های نوین

بخش ششم/ ضرورت حضور مشاور تهذیب و تربیت در مدارس علمیه

اولین جلسات شورای تهذیب

پس از تأسیس شورای تهذیب و در اولین جلسات آن باید به تبیین ماهیت خود شورا پرداخت و مباحثی از قبیل همین نوشتة پیش‌رو را در آن به بحث و بررسی گذارد. بهره‌ها و برکات این شورا باید به تفصیل تبیین شود و با مباحثه و گفتگو برای اعضای شورا معلوم گردد. پس از یکی دو جلسه که این گفتگو به سرانجام رسید «شناسایی آسیب‌های اخلاقی و تربیتی» محور بحث و بررسی قرار گیرد و فهرستی از مسایل مورد ابتلای طلاب تهیه شود. سپس این مسایل بر حسب اهمیت، اولویت‌بندی گردد و در جلسات بعد بر اساس اولویت به آن پرداخته شود؛ یعنی ریشه‌های آن تحلیل و راهکارهای آن کشف شود.

[1] در جزوة «مبانی طلبگی» که توسط مدرسة علمیة آیت‌الله حق‌شناس تهران (فیلسوف الدوله) تهیه شده، از همین روش «طلبه و...» استفاده شده است. این موضوعات، گرچه موضوع بررسی‌های شورای تهذیب و تربیت نبوده ولی از آنها می‌توان برای این شورا الهام گرفت.

پ, 06/31/1401 - 08:01