استاد تحریری گفت: اهل معروف شدن تمرین می طلبد، باید با معروف سنخیت پیدا کرد، باید سنخیت روحی را با مطلوب، شکل دهیم، گفته اند به کوچکی کار معروف توجهی نکنید کار کوچکی که در جای و مقام خودش باشد بسیار مهم و ارزشمند است، معروف را باید درون وقتش انجام داد تا خاصیت معروفیت از بین نرود.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید، استاد محمد باقر تحریری در ادامه بحث های اخلاق روز پنجشنبه خود در مدرسه علمیه معصومیه سلام الله علیها به شرح دعای سی و هشتم صحیفه سجادیه پرداخت.

مطالب این استاد تفسیر، فلسفه و عرفان حوزه علمیه قم به این شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم

«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعْتَذِرُ إِلَيْكَ مِنْ مَظْلُومٍ ظُلِمَ بِحَضْرَتِي فَلَمْ أَنْصُرْهُ، وَ مِنْ مَعْرُوفٍ أُسْدِيَ إِلَيَّ فَلَمْ أَشْكُرْهُ، وَ مِنْ مُسِي‏ءٍ اعْتَذَرَ إِلَيَّ فَلَمْ أَعْذِرْهُ، وَ مِنْ ذِي فَاقَةٍ سَأَلَنِي فَلَمْ أُوثِرْهُ، وَ مِنْ حَقِّ ذِي حَقٍّ لَزِمَنِي لِمُؤْمِنٍ فَلَمْ أُوَفِّرْهُ، وَ مِنْ عَيْبِ مُؤْمِنٍ ظَهَرَ لِي فَلَمْ أَسْتُرْهُ، وَ مِنْ كُلِّ إِثْمٍ عَرَضَ لِي فَلَمْ أَهْجُرْه‏»

بار خدايا، از درگاه تو پوزش مي طلبم، اگر در محضر من بر ستمديده‏اى ستمى رفته و من به يارى او بر نخواسته باشم، اگر كسى در حق من نيكيى كرده و من سپاسش نگفته باشم، اگر خطا كارى از من عذرى خواسته و من عذرش نپذيرفته باشم، اگر بينوايى از من چيزى طلبيده و من بر او ايثار نكرده باشم، اگر مؤمنى را بر من حقى بوده و من به تمامى ادايش نكرده باشم، اگر بر عيب مؤمنى آگاه شده ‏ام و آن را نپوشيده باشم، اگر با گناهى روياروى شده‏ ام و از آن دورى نگزيده باشم‏.

امام سجاد علیه السلام در مقام عذر خواهی از ساحت ربوبی است، آنهایی که در برابر مومنین باید رعایت کند و نکرده است، این عذرخواهی جنبه هایی را در بر دارد، باید ببینیم در این روابط چه اموری را باید مراعات کنیم.

قوام اولیه این عذر خواهی به این است که حق خدا در این روابط مراعات نشده است. این حق الله با حقوق مردم اتحاد دارد که مراعات نشده است. کسی فکر می کرد که شکرگزاری نعمت های خدا را انجام داده است اما خداوند به او فرمود شکر نعمت هایی که از طریق بندگان من به تو رسید را انجام نداده ای یعنی از آنها تشکر نکرده ای.

مقتضای عملی این عذر خواهی چیست؟ پشیمانی لفظی از عدم انجام این حقوق کفایت نمی کند بلکه باید عمل کرد، اولین امر همان طرفداری از مظلومیت مظلوم است، دومین امر آن است که می گوید کار خوبی که به من نشان داده شد اما تشکر نکردم، کارهای خوب زیاد است کارهای خوب فردی و کارهای خوب اجتماعی، عمده کارهای نیک کارهای خوب اجتماعی است که در روابط اجتماعی و بین انسان ها معین شده است. عمده کارهای خوب آن است که در اجتماع از انسان سر می زند امر به معروف یکی از این کارهاست، امر به معروف آن چیزی است که ارشاد دیگران به آن مطلوب است.

مصادیق خاص کارهای نیک آن است که انسان به کسی نیکی کند چه در جنبه های مادی و چه در جنبه های معنوی.

روایات در باب امر به معروف زیاد داریم، در روایات باب معروف به ما سفارش کرده اند که انسان مشکل دیگران را بر طرف کند. در قیامت یک باغ و یک در از باغهای بهشت «باب المعروف» است.

گاهی انجام معروف مستقیم است، وقتی که انسان توان دارد، گاهی معروفی با زبان است به کسی که مشکلی دارد چه خانوادگی چه درسی و ...

گاهی به واسطه قدم در مسیر خیر است، گاهی به واسطه دست است، مثلا کسی که مشکل مالی دارد و انسان نمی تواند کمک کند، اما می تواند از آبرویش مایه بگذارد. این ابعاد مختلف نیکی است.

با این دیدگاه به کار خوب نگاه کنیم که اگر کار خوب از انسان سر بزند در واقع خیر به خود صاحبش بر می گردد نه اینکه برای تشکر و سپاسگزاری انجام دهیم.

اهل معروف شدن تمرین می طلبد. باید با معروف سنخیت پیدا کرد. باید سنخیت روحی را با مطلوب، شکل دهیم. گفته اند به کوچکی کار معروف توجهی نکنید، کار کوچکی که در جای و مقام خودش باشد بسیار مهم و ارزشمند است. معروف را باید درون وقتش انجام داد تا خاصیت معروفیت از بین نرود.

نکته دیگر این است که اگر  انسان مطلع شد که جای معروف است، بهتر است خودش پیش قدم شود و نگذارد طرف مقابل از آبرویش مایه بگذارد.

خدایا عذر خواهی می کنم از معروفی که به من رسید و از آن تشکر نکردم. ظاهر کلام معانی متعددی می تواند داشته باشد، اینکه کسی کار نیکی برای من انجام داده ولی من آن خدمت را شکرگزاری نکردم این هم وادیش خیلی وسیع است. در روابط اجتماعی گاهی کسی به انسان خدمت می رساند و انسان شکرگزاری می کند، اما کسی که معروف را انجام می دهد نباید انتظار داشته باشد تا از او شکرگزاری کنند. کار نیک را فی حد ذات باید دوست داشت نه به خاطر شکرگزاری آن فرد از انسان.

اگر انسان شکرگزاری نکند در نیکی را به خودش بسته است هم از جانب خدا و هم از جانب دیگران.

اگر خانواده به انسان نیکی کرد و انسان توجه نکرد تا حدی تحمل می کند اما بعدش او هم ناراحت می شود، کار به طلاق می کشد.

«لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُم»، اگر شکرگزاری کردید خداوند نعمتهایش را زیاد می کند.

خداوند به بنده اش می گوید که شکر گزاری کردی می گوید بله خداوند می گوید نعمت هایی که از طریق بندگان من به تو رسید شکرگزاری نکردی چون از آنان سپاسگزاری نکردی.

از امام رضا علیه السلام روایت شده است: «من لم یشکر منعم من المخلوقین لم یشکر الله»

این که در این حدیث اسم الله را می آورد این حساب دارد، الله جامع جمیع صفات است. اینها همه حساب و کتاب دارد، من اگر مظلوم را یاری نکردم چوبش را می خورم، اگر کسی خوبی کرده من تشکر نکردم چوبش را می خورم چه در زندگی معنوی چه در زندگی مادی.

ائمه علیهم السلام همه الگوی ما هستند. این که امام عذر خواهی می کند به لحاظ عالم بشریت است که غفلت ها و نسیان را اقتضا می کند و این عذر خواهی ها به این لحاظ است اما این غفلت ها برای ما از جهت بالفعل بودن است که باید عذرخواهی کنیم./240/32/20