استاد مصطفی عبداللهی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «پژوهشگاه فقه نظام و طرح بانکداری اسلامی» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: حوزه علمیه قم از زمان مرحوم آیت الله حائری یزدی رضوان الله علیه دوره تحول جدیدی را آغاز کرد. برخی به اشتباه فکر می کنند تأسیس حوزه قم از آن زمان بوده است. میوه این حرکت آیت الله شیخ عبدالکریم حائری انقلاب اسلامی شد؛ تقریبا از این مقطع، اصلی ترین تمایزهای حوزه علمیه قم و حوزه علمیه نجف شروع به خودنمایی کرد؛ و آن عکس العمل نشان دادن به وقایع پیرامونی بود. البته اینگونه نبود که حوزه علمیه نجف کاملا بی تفاوت باشد؛ چون مرحوم آقا ضیاء رضوان الله علیه نسبت به استکبارگران عکس العمل نشان دادند و حتی قیام مسلحانه کردند؛ اما تفاوت قابل توجه بین دو حوزه در همزبانی طلاب این حوزه با مردم پیرامون خودش بود. در حوزه علمیه نجف، غالب طلبه ها، طلبه های ایرانی و  افغانی بودند؛ طلبه های عراقی کمتر وارد حوزه می شدند؛ و همان کسانی که وارد می شدند، نیازهای پیرامونی به حدّی بود که به آنها اجازه کسب علم به صورت جدّی نمی داد؛ از این رو حوزه نجف، بیشتر علمای ایرانی پرورش می دهد؛ مرحوم آیت الله العظمی خویی، آیت الله العظمی سیستانی از علمای تراز اول حوزه نجف می شود. البته کسانی مانند آیت الله بشیر نجفی و خاندان حکیم هم بودند؛ اما عمده طلبه های حوزه نجف، ایرانی بودند و نمی توانستند با محیط عراق ارتباط برقرار کنند. اما در حوزه قم این مشکل نبود؛ از این رو از ابتدا پیوند حوزه قم با مردم پیوند عمیقی بود؛ همین امر باعث شد که حوزه در ایران بتواند در انقلاب، اثرگزار، و به تعبیر مقام معظم رهبری، حوزه علمیه، «مادر انقلاب» باشد.

وی افزود: این رابطه بعد از انقلاب از بین نرفت و همچنان ادامه پیدا کرد؛ علمای حوزه علمیه قم نسبت به حوادث انقلاب بی تفاوت نبودند؛ مرحوم آیت الله مشکینی، آیت الله فاضل، حتی مرحوم آیت الله صافی در جاهای مختلف نظام خدمت کردند و باری از روی دوش نظام برداشتند؛ از قوه قضائیه، خبرگان، شورای نگهبان، تا حمایت های دورادوری که در همان جایگاه مرجعیتشان از نظام داشتند. این همراهی از انقلاب، در سال های اخیر چهره دیگری به خود گرفته است؛ حوزه علمیه قم پیشتاز دوره جدیدی از فقاهت شیعه است که به دوره فقه مضاف و فقه نظام معروف می شود. کرسی های علمی که با نگاه فقهی به عرصه طراحی و مدل سازی زوایای مختلف حکومت اقدام می کند؛ از بانک داری اسلامی و اقتصاد اسلامی تا سیاست و حقوق و تربیت و قضا؛ همه اینها عرصه هایی است که نظام اسلامی به ظرفیت حوزه علمیه نیاز دارد و حوزه علمیه بعد از چهل سال خودش را در این عرصه دیده و به تربیت نیروها و طلبه های توانمند اقدام کرد تا بتواند در این عرصه ها حرف های اسلام را بزند؛ چون ما اعتقاد داریم در هزار و چهارصد سال پیش اسلام تنها برای خوردن و خوابیدن دستور ندارد؛ بلکه پیامبر اسلام در اولین فرصت، حکومت تشکیل داد و به دنبال آن بود که جامعه را اداره کند. اگر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در این دوره بود، چگونه جامعه را اداره می کرد و نظامی مالی که در پی آن بود، چه ویژگی هایی داشت؟ آیا به کفار می گفت تا برای ما نظام مالی بنویسید؟ آیا دانش آموزان و کودکان و نوجوانانمان را در اختیار کفار قرار می داد و می گفت شما بیایید به فرزندانمان آموزش بدهید؟ یا خودش یک نظام آموزشی تدوین می کرد؛ و البته می فرمود علم اگر در چین هم هست، بروید و یاد بگیرید؛ اما در نظامی که ما طراحی می کنیم و مورد رضایت خداوند است، اجرایش کنید.

استاد مصطفی عبداللهی خاطرنشان کرد: ما اعتقاد داریم نظاممان را تا حد ممکن نزدیک کنیم به آنچه که مدّ نظر رسول گرامی اسلام و ائمه اطهار علیهم السلام است. حوزه علمیه وارد این عرصه شده است و تلاش می کند نظام هایی را طراحی کند بر اساس ضوابطی که در فقه موجود است. در بعضی دوره ها عده ای از علاقه مندان به شیعه و علاقه مندان به اسلام به این فکر افتادند که چرا نظام تربیت اسلامی نداشته باشیم؛ اما چون توانمندی فقهی نداشتند، نظامی که در نظرشان تدوین شد، ملقمه ای شد از آموزه های اسلامی و آموزه های غربی، که صدرش به ذیلش نمی آمد و چپش با راستش تناسب نداشت؛ اما ما نیاز داریم به  اینکه یک فقیه در تراز فقاهت شیعه با ضوابط فقه شیعه منابع اصیل فقهی شیعه را بازخوانی کند و به سؤال های جدید پاسخ بگوید. این توانمندی جز از حوزه علمیه بر نمی آید. هر چند دانشگاه های ما، چه دانشگاه امام صادق که به حوزه نزدیک تر هستند، و چه دانشگاه هایی که ذوب در اندیشه های غربی هستند، در توانمندی های آنها نیست که نظامی طراحی کنند که مورد رضایت حضرت ولی عصر ارواحنا فداه باشد. چون اسباب و توانمندی آن را ندارند. خواستن از دانشگاه ها هم ظلم به آنها و هم ظلم به اسلام است.

وی افزود: در دوره ای هستیم که حوزه این بار را برداشته است و می خواهد طلبه هایی در این زمینه تربیت کند. الحمدلله در حوزه مدارسی در این زمینه تأسیس شده اند؛ مؤسسه امام خمینی یکی از گام های نخست این حرکت بود؛ ولی بعد از گذشت چند مدت، مرحوم  آیت الله مصباح به این نتیجه رسیدند که چون طلبه ها با توانمندی فقهی بزرگ نشده بودند، به آن هدفی که باید، نرسیده بودند. با توجه به تجربه ای که مؤسسه امام خمینی داشت و دانشگاه مفید و دیگر دانشگاه ها که در قم در زمینه علوم انسانی تلاش می کردند، در خود حوزه علمیه، مرکز جامع علوم اسلامی طراحی شده است؛ مؤسسه امام رضا علیه السلام، تحت مدیریت آیت الله رشاد، مؤسسه عالی علوم انسانی تحت نظر مقام معظم رهبری تأسیس گردید؛ مؤسسات دیگر هم هستند که پیشتازشان مرکز جامع علوم اسلامی تحت اشراف آیت الله اراکی در سال 1387 تأسیس شده است؛ این مؤسسه در سال 1392 وارد رشته های تخصصی شدند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: الحمدلله از نتایج این آموزش های تخصصی، امروز پژوهشگاه فقه نظام خروجی های خوبی تحویل می دهد. یکی از خروجی های خوب این حرکت علمی طرح بانکداری اسلامی است که طی قراردادی با بانک پارسیان نوشته شده است؛ اکنون در حال رایزنی با مجلس هستند که اگر بشود، به عنوان قانون بانکداری اسلامی به تصویب برسانند. این موارد، دستاوردهای خوبی است که از حوزه ساماندهی می شود. لازم به ذکر است است قانونی که در مجلس شورای اسلامی در این روزها در حال تصویب است، در بخش بانک مرکزی است؛ و عملیات بانکی نیست؛ بلکه تکالیف و اختیارات بانک مرکزی است. قانونی که با بانک پارسیان صحبت هایی در شرف انجام است، توسط پژوهشگران پژوهشگاه فقه نظام، در حیطه عملیات بانکی است؛ اینکه بانک های عامل چه وظایف و اختیارات و چه تقسیماتی دارند.

استاد مصطفی عبداللهی در ادامه گفتگو خاطرنشان کرد: بحمدالله امروزه در حوزه های علمیه، غیر از گروه اقتصادی، گروه تربیت، گروه حقوق و گروه سیاست نیز در مرکز جامع علوم اسلامی در حال تربیت طلبه است؛ که در هر کدام یک دوره فارغ التحصیل داشته که در پژوهشگاه فقه نظام در رشته های مختلف، در حال پژوهش و تدوین کتب و تدوین مقالات هستند.