استاد مجتبی عقیلی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «قرآن کریم و حوزه های علمیه» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: وقتی وارد حوزه علمیه می شویم، باید اهمیت قرآن را در علم و اخلاق و معنویتمان به صورت منسجم بدانیم. در قدیم درس را در مکتب خانه ها آغاز می کردند و اهمیت آغازین آنها بر قرائت قرآن بوده است. بعد از آن هم حتی برای پیشرفت در فهم و ترجمه خوب قرآن کریم و روایات، ادبیات فارسی را هم استفاده می کردند. بوستان و گلستان سعدی، حافظ از این گونه منابع به شمار می رفت. چه بسا اشعاری را هم حفظ می کردند که آمادگی برای تبلیغ، از لحاظ لسانی ایجاد بشود و هم اینکه بتوانند یک بیان فارسی زیبا و متقنی داشته باشند. ما در حال حاضر اینگونه نداریم.

وی افزود: دروس حوزه به سمتی حرکت نمی کند که سمت و سوی حرکت برای فهم قرآن کریم باشد. هدف ما در حوزه باید در مسیر قرآن باشد. تمام واحدهای درسی که می خوانیم، برای آن باید باشد که قرآن کریم را بفهمیم. قرآن کتابی است که پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله و سلم به حفظ و تدبر و انس با قرآن تأکید زیادی داشتند.

استاد عقیلی در ادامه بیان کرد: اگر صرف می خوانیم، تکالیف صرف باید از آیات قرآن باشد. نحو که می خوانیم باید به همین صورت باشد و آیات قرآن منبع سؤال باشد. اگر از منطق بهره می بریم، آیات قرآن باید محل نظر باشد. اگر اصول می خوانیم، اصول برداشته شده از قرآن باید مورد توجه قرار بگیرد. اعتقاد ما این است که از قرآن تمام علوم را می توانیم برداشت کنیم. قرآن کتاب جامعی است. شاید به خاطر کاستی ما بوده است که جامعه این مطلب را نمی پذیرد. شاید کشاورز باور نکند که مسأله کشاورزی در قرآن مطرح شده است. چه اینکه برخی از نوجوانان و جوانان ندانند که چندین آیه قرآن برای حجاب است.

وی اضافه نمود: طلبه ها که پرچم دار تبلیغ قرآن هستند، باید کاری کنند که مردم با قرآن انس بگیرند. مسیر و حرکت ما باید به سمت قرآن باشد به گونه ای که برای فهم قرآن بوده باشد. اگر این باشد، تحول در علم ایجاد می شود. به عنوان مثال، در بحث صرف، فعل ماضی را به این تعریف می کنیم که کلمه ای که معنای مستقلی دارد؛ و بر زمان گذشته هم دلالت دارد. اما اگر قرآنی بخواهیم معنا کنیم، اینگونه معنا کنیم که فعل ماضی کلمه ای است که معنای مستقلی دارد و به حتمیت اشاره دارد. اگر به تفاسیر مراجعه کنید، همین تعبیر را نسبت به فعل ماضی می بینید. در اصول فقه، اگر روایات و آیات را بخواهند بررسی کنند، همین نگاه را به ماضی دارند.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: طلبه باید بداند تمام علومی که فرا می گیرند، برای آن است که قرآن را بهتر درک کنند؛ چه بسا اگر طلبه چنین دیدی داشته باشد، زودتر به حفظ قرآن اقدام کند. و بیشتر به قرآن روی بیاورد و حداقل بیشتر به قرآن انس بیابد. وقتی مأنوس می شوند، با معانی قرآن و هندسه فکری که در قرآن مطرح شده است، آشنا می شوند. باعث می شود که عالمانه با علوم برخورد می کنند.

وی در ادامه بیان کرد: در خصوص حروف مقطعه آورده اند که نزول این آیات، به خاطر آن بوده است که بیان بشود نزول قران با تمام اعجاز آن، به وسیله همین حروف ساده بوده است؛ حکما با دید دقیق تر بیان می کنند که اگر اینچنین است، تحلیل معنای حرفی باید داشت. الفبایی که در قرآن استفاده می شود، حتی اعراب استفاده شده در کلمات قرآنی را دارای معنا بدانیم. برخی از تفاسیر به این مورد توجه کرده اند. مانند تفسیری که توسط آقا مصطفی خمینی رحمت الله علیه نوشته شده است، به این نکته توجه داشته است. نگاه، نگاه فهم قرآن بوده است. ما از چنین نکاتی فاصله گرفته ایم. قبل از آنکه به درس خارج برسیم، باید به این مرحله می رسیدیم.

استاد مجتبی عقیلی خاطرنشان کرد: طلبه که به درس خارج می رسد، باید به مرحله ای رسیده باشد که مشکلات جامعه را حل کند؛ نه اینکه اگر به درس خارج رسید، حیران باشد که چه فایده ای برای جامعه دارد. آقای قرائتی در سال 93 تأکید داشتند که دروس حوزه باید قرآن محور باشند. مقام معظم رهبری در سال 98 بیان کردند که در دوران طاغوت، اینچنین انسی به قرآن وجود نداشت؛ جوانان باید انس خود به قرآن را بیشتر کنند. یا در جای دیگر می فرماید: دستورات کاربردی قرآن علاج دردهای بشر است. مشکلات بشر با قرآن است که حل می شود. حدیث ثقلین و دستور به تمسک به قرآن و عترت حاکی از این بیان است؛ با این حال، احساس می کنیم که قرآن مهجور واقع شده است.

وی افزود: حضرت امام رضوان الله تعالی علیه فرمود «از انس به قرآن کریم غفلت نورزید که مسلمان ها هر چه دارند و خواهند داشت، از برکات سرشار این کتاب مقدس است.» دشمنی امروز دشمنان با قرآن است. قرآن کریم است که آتش می زنند. اما چون قرآن تحریف نشده است و محکم و متقن باقی مانده است، در مقابل دشمنان ایستاده است. اگر قرآن کنار گذاشته شد، دشمنان به موفقیت ها می رسند. به عنوان یک کمترین در حوزه علمیه این خلأ را می بینم و در این زمینه احساس وظیفه می کنم.