به مناسبت سالروز میلاد پر نور و سرور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و امام جعفر صادق علیه السلام، استاد سید اسماعیل علوی باروق از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به بیان گوشه ای از فضایل امام صادق علیه السلام پرداخت.

/270/260/20/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: امام صادق علیه السلام، که بنیانگذار اصول مذهب جعفری است؛ به عنوان رئیس مذهب و پایه گذار فقه آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم، به حق، شایسته و زیبنده خود ساخته است. زندگانی حضرت صادق علیه السلام از زمان جوانی و دوران حیات پدر بزرگوارش تا آخرین روز حیات خویش، سرشار از درد و شکنجه و ایثار است. ایشان همواره روشنگر محافل علم و ایمان بود و عقاید عالمانه اش از ایمان الهی سرچشمه می گرفت؛ و تا امروز الهام بخش و حرکت آفرین خیل پیروان مخلص و برگزیده اهل بیت عصمت و فضیلت است و از این پس تا رستاخیز حضرت مهدی صلوات الله علیه و عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز همچنان پرتو افشان و سازنده انسان ها خواهد بود.

وی افزود: امام صادق علیه السلام بود که دنیای جهل و نادانی در زمان خلفای اموی و عباسی و حاکم بر مکان های تحت سیطره آنها را با تابش افکار آسمانی و الهی اش و با انوار دانش بی پایانش بر تمامی رشته های علوم زمان خود، پرتو افکنده و روشن و منور ساخت و درخشان تر و برجسته تر از همه، فروغ تابناک بی شمار و شاخ و برگ های پر بار بر اصول ثابت احکام الهی مترتب ساخت که در هر عصر و زمانه با هر خصوصیتی که در هر دوره رخ نماید، روشنگر راه راهروان اسلام و قرآن، در همان دوره گردد و پاسخگوی مشکلاتی باشد که احکام ثابت الهی پرداختن به جزئیات آن را راغب ندانسته است؛ لیکن جامعه بشری از آنها نه تنها بی نیاز نیست، که به آنها وابسته است.

استاد علوی باروق در ادامه بیان کرد: به این گونه آن امام و پیشوای سدید که تربیت یافته خاندان وحی و پرورده گلستان وحی و بوستان ولایت بود؛ هزاران را نفر را در مکتب تربیتی خود، دانش آموخت و در طول تاریخ اسلام، پرچم هدایت علمی جهان تشیع را بر دوش خود کشید تا سرگردانان وادی جهالت، بر سایه روح نواز و جان پرور ایشان، وارد سرمنزل نیک بختی هدایت شوند. بخش عظیمی از رسالت و تعهدی که اسلام برای نیک بختی و بهروزی این جهان و سعادت و رستگاری آن جهانی بشر دارد را امام صادق علیه السلام بر عهده خویش گرفته و به انجام رسانده است.

این استاد درس خارج حوزه در ادامه گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید که به مناسبت سالروز میلاد آن امام همام انجام گرفت، خاطرنشان کرد: امام صادق علیه السلام پایه گذار دانشگاه بزرگ جعفری در مدینه است. دانشگاهی که بی هیچ تعصب و جزم اندیشی به راستی می توان گفت با ویژگی هایی که داشت، تاریخ اسلام نظیر آن را دیگر هرگز دیده نشده است. در دانشکده های متعدد آن هزاران تن در رشته های گوناگون علوم اسلامی و دانش های روز در آن زمان به آموزش و فراگیری مشغول بودند. تنها در رشته فقه و معارف انسانی صدها نفر در مسجد کوفه به بیان پیشوای خویش گوش می سپردند؛ و گفتارهای استاد ارجمند را تکرار می کردند و بر رموز آن به دقت به بررسی می پرداختند.

وی افزود: در آن دوران در هر محفل علمی نه تنها دانش آموزان تشنه و نیازمند آموزش، که حتی دانشمندان قادر به آموزگاری نیز با ندای قال الباقر و قال الصادق به سخنان خود ارزش بی چون و چرا می بخشیدند؛ زیرا تنها مرجع ارجمند و مستند ارزشمند، و تنها پشتوانه آنها گفته ها و ارشادات و توضیحات علمی این یگانه دوران، و پدر ارجمند آن امام، شکافنده علوم و دانش ها بود و بس.

استاد علوی باروق خاطرنشان کرد: او پایه گذار و تنظیم کننده رشته های مختلف حدیث و درایت است؛ و اعتبار و منزلت شیعیان را با احادیث خود بالا برد. چنانچه در آن زمان، بیش از چهار هزار دانشمند و دانشپژوه از محضر امام، کسب دانش کرده است و به نقل روایت پرداخته اند. برای درک گوشه ای از عظمت آن دانشگاه بی نظیر کافی است گفته شود اصول چهارصد گانه حدیث و معارف اسلامی که تنها منبع اصیل و معتبر کتب اربعه قرار گرفته است، محصول مستقیم شاگردان با کفایت امام صادق علیه السلام بوده است.

وی اضافه نمود: در مکتب پربار امام صادق علیه السلام، شاگردان گرانسنگی همانند ابان بن تغلب، محمد بن مسلم، زرارة بن اعین پرورش یافته اند که نخستین اینان بیش از سی هزار حدیث، و دومینشان بیش از چهارده هزار حدیث از امام  صادق علیه السلام و و بیش از سی هزار حدیث از پدر بزرگوارش امام باقر علیه السلام نقل کرده اند. در دیگر معارف و فنون و علوم نیز جابر بن حیان و هشام بن حکم پرورش یافته اند که هر دو از پایه گذاران دانش شیمی و علم کلام به شمار می آیند. از دیگر شاگردان امام به هشام کلبی، مؤمن الطاق اشاره کرد. از رجال نام آور دیگر مکاتب نیز می توان به سفیان بن ثوری، ابوحنیفه، قاضی سکونی و قاضی ابوالبختری اشاره کرد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: سالروز ولادت هم زمان ایشان با ولادت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در هفده ربیع الاول به سال 83 هجری آغاز قرن هشتم میلادی، در دودمان نبوت، نوزادی از سلاله پاک رسالت و از صلب امام باقر علیه السلام، قدم به عرصه حیات گذاشت و جهانی از صفا و نورانیت و علم و دانش را به دوست داران خود به ارمغان آورد و منشأ تحولات و دگرگونی هایی در جهان اسلام و فضیلت و دوران معنویت و انسانیت گردید

وی افزود: اگر بخواهیم مختصری با شناسنامه آن حضرت آشنا بشویم، باید گفت نام مبارک حضرت، جعفر؛ کنیه شریف، ابوعبدالله؛ لقب مبارک حضرت، صادق؛ نام پدر بزرگوار، محمد باقر علیه السلام، نام مادر ام فروه دختر قاسم بن محمد بن ابی بکر، نام همسر حمیده المصفّا بوده است. 

محیط تربیت

استاد علوی باروق خاطرنشان کرد: حضرت از ابتدای طفولیت شاهد و نظاره گر رفت و آمد دانشجویان و فضیلت جویان به منزل جدّ بزرگوارش امام سجاد علیه السلام و پدر بزرگوارش، امام باقر علیه السلام بوده است و او در این رفت و آمد، شاهد گفته های علمی و فکری آنان در زمینه های مختلف علوم اسلامی است. از ابتدای طفولیت، صفحات پاک قلب او با انوار علم و دانش و فضیلت، نورنی می شود. شب زنده داری ها و سبحه های طولانی زینت عبادت کنندگان، اثر خاصی بر روحیه او باقی گذارده بود. هنوز به حد بلوغ جسمانی نرسیده است که دلباخته عبادت و اطاعت الهی بوده است تا رضایت معبود و خشنودی پروردگار خود را فراهم آورد. آنقدر خود را به تعب قرار می داد که مورد نهی و جلوگیری پدر قرار می گرفت.

وی افزود: در کتاب شریف کافی می خوانیم که حضرت می فرماید: من جوان بودم و در عبادت كوشا، پدرم فرمود: پسر جان! كمتر از آنچه ميبينم عبادت كن كه خداى عز و جل چون بنده ‏اى را دوست دارد، به اندكى از او راضى شود. «5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِيِّ وَ غَيْرِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اجْتَهَدْتُ فِي الْعِبَادَةِ وَ أَنَا شَابٌّ فَقَالَ لِي أَبِي ع يَا بُنَيَّ دُونَ مَا أَرَاكَ تَصْنَعُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَحَبَّ عَبْداً رَضِيَ عَنْهُ بِالْيَسِيرِ» (الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‏ 2؛ ص 87)

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: کودکی او با رشد سریع همراه با کسب علم و حدیث نبوی و تفسیر و شرح آیات پیش می رفت. دوران کودکی او مقارن با اوج قدرت امویان، تثبیت قدرت اداری آنها و عاری از شور و فعالیت مذهبی بوده است. احتمال قوی وجود دارد که چنین محیطی در زندگی یک کودک چهارده ساله، بر اندیشه و شخصیت و زیربنای فکری و علمی او تأثیر خاص گذاشته باشد و آینده کار او به جهت مشخص و محلّ ارشاد و هدایت کرده باشد.

روزگار جوانی

استاد علوی باروق خاطرنشان کرد: با شهادت امام زین العابدین علیه السلام، جعفر صادق علیه السلام وارد عنفوان جوانی می گردد و در حدود 23 سالگی تحت ارشاد پدر عالیقدرش قرار دارد. در طول این سال ها امام تلاش ها و کوشش و رنج های پدر را در راستای تثبیت اصول امامت مشاهده می کند و به عنوان مهمترین پسر خانواده در همه این فعالیت ها شرکت می جوید. و سرانجام در سن 37 سالگی شاهد شهادت پدر گرانقدرش می گردد.

دوران امامت حضرت

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مقام پیشوا و امامت که بر اساس اصل نقل و تصریح پیشوای قبلی و علم امام صورت می پذیرد، در وجود امام صادق علیه السلام جمع بود. امامت حضرت در یکی از حساس ترین دوره های تاریخ اسلام، از جنبه های مذهبی و آیینی و هم از جنبه های سیاسی و اجتماعی واقع شده است که گروه های مختلف با شعارهای اعتقادی مختلف ظهور یافته بودند. در این دوره بسیاری از حوادث تاریخ ساز و نهضت های خشونت آمیز، از نتایج فعالیت زیر زمینی و تلاش های انقلابی بود.موضع  گیری های سازشکارانه اهل حدیث و مرجئه  در زمینه های گوناگون در این دوره بود.  

وی افزود: امام صادق علیه السلام راه هدایت را در این دوران با اوضاع پیچیده تسهیل نمود. آن موقعیت و امکانانت، برای پدر و جد بزرگوارش، امام زین العابدین علیه السلام فراهم نبود. در آن دوران فترت، امامت و پیشوایی فکری و معنوی امام به درجه ای از تعالی و پیشرفت رسیده بود که تا آن روز صورت نگرفته بود؛ و امام علیه السلام خط مشی کلی را ترسیم نمود.