استاد مجید محمدی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «طرح جدید کتب درسی حوزه»  پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: برنامه جدیدی را نسبت به محدوده های درسی توسط مرکز مدیریت حوزه های علمیه ارائه شده است و برنامه هایی هم در سابق انجام شده است. به نظر می رسد که هیچ کدام از برنامه ها به نیازهای اصلی طلاب پاسخ نداده است و تحولی هم اتفاق نیفتاده است. بنده پیشنهاداتی در این زمینه دارم که اگر هم موجب تحول نباشد؛ اما مقدمه ای برای تحول می تواند قلمداد بشود.

وی افزود: به نظر می رسد که طلاب، بعد از اتمام پایه ششم به دو قسمت تقسیم بشوند؛ قسمتی که می خواهند به اجتهاد، یعنی همین اجتهاد مصطلح در فقه برسند؛ که اینها باید وارد رشته تخصصی فقه و اصول بشوند؛ گروه دیگر که در مسیر اجتهاد نمی خواهند قرار بگیرند و رشته های دیگری غیر از فقه و اصول را می خواهند در نظر بگیرند.

استاد محمدی در ادامه بیان کرد: نسبت به گروه اول باید گفت، همان طور که نظر مراجع هم بر همین است، بهتر است که همین کتب رسائل و مکاسب و کفایه را با دقت بخوانند؛ و علاوه بر این کتب، حتی برخی از حواشی این کتب، مانند حاشیه مرحوم سید یزدی و دیگر حواشی موجود را که حاصل سال ها زحمات بزرگان است، بخوانند. اگر هم قرار است کتبی بدیل این کتاب ها قرار بگیرد، کتاب حلقات ثالثه شهید صدر، می تواند بدیل خوبی برای رسائل و کفایه الاصول باشد. اما در هر حال، متمرکز بشوند روی همین کتبی که انسان را در مسیر اجتهاد قرار می دهد؛ و دروس خارج فقه و اصول هم روی همین کتاب ها برگزار بشود.

وی اضافه نمود: اما اگر طلبه ای خواست در غیر از مسیر اجتهاد قرار بگیرد، او را مخیر کنند که آیا همین کتب رسائل و مکاسب و کفایه را بخواند، یا کتب دیگری که سطح آنها از این کتب، از جهاتی، ولو از جهت سادگی متن، پایین تر است. البته ممکن است مطالب آن، ارزشمند هم باشد، اما در هر حال، حتی از جهت علمی پایین تر باشد. در هر حال ممکن است این طلبه استعدادش را نداشته باشد و یا علاقه آن را ندارد که در مسیر اجتهاد باشد.

این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: من با بعضی از اساتید بزرگوار مشورت کردم؛ می شود برای اصول کتاب «تهذیب الاصول» سید اعلی سبزواری، یا «اصول استنباط» سید علی نقی حیدری، یا «الهدایه فی الاصول» شیخ حسن صافی اصفهانی، یا «المبسوط» آیت الله سبحانی حفظه الله را در نظر بگیرند. چرا که مطالب اصولی در این کتاب ها ارائه شده است؛ اما از حیث متنی و مطلب، سنگینی علمی کتاب هایی همانند کفایه الاصول را ندارد.

وی افزود: در فقه هم می توان متناسب با رشته خودشان را بخوانند؛ به عنوان مثال برای رشته قضا می توانند «کتاب القضاء و الشهادات» شیخ انصاری را بخوانند. من متعجب هستم که چرا برخی از افراد، نسبت به مکاسب ارادت دارند، اما نسبت به این کتاب، کم لطفی دارند. ممکن است بگوییم کتاب مکاسب، دقت خاصّی دارد؛ اما کتاب القضا و الشهادات شیخ هم همان دقت ها را دارد.

استاد محمدی خاطرنشان کرد: به عنوان مثال دیگر، برای رشته تبلیغ، «العروة الوثقی» مرحوم سید یزدی را می توان خواند. یا «تحریر العروة» مرحوم سید مصطفی خمینی را خواند. به عبارت دیگر، آنچه مهم است، آن است که طلبه متناسب با رشته خودش کتابی فقهی را بخواند؛ کتابی که لزوما لازم هم نیست که فقه استدلالی باشد؛ بلکه می تواند فقه فتوایی باشد. طلبه ای که می خواهد به تبلیغ برود، آن مقدار که به فقه فتوایی نیازمند است، به فقه استدلالی نیازمند نیست. البته ما باز هم آن را محدود نمی کنیم؛ اگر همان طلبه هم می خواهد در سطح بالاتری تبلیغ برود، می تواند مکاسب را بخواند.

وی افزود: اگر این کار را انجام بدهیم، هم طلبه هایی که در مسیر اجتهاد قرار می گیرند، تکلیفشان مشخص می شود که کتاب های رسائل و مکاسب و کفایه را حتی با حواشی می خوانند؛ هم طلبه هایی که در مسیر اجتهاد نیستند، تکلیفشان مشخص می شود. اگر دوست داشتند، فقه و اصول را هم بتمامه بخوانند، همین کتب را بخوانند؛ اگر علاقمندی یا استعدادش را ندارند، کتب دیگری که نوع نگاهش به مباحث متفاوت است و فقه استدلالی نیست و فتوایی است، بخوانند. دراصول هم کفایه الاصول با آن متن سخت و سنگین و پیچیده می توان نخواند، بلکه کتابی اصولی باشد که مطالب را راحت تر بیان کند و آن پیچیدگی های کفایه را نخواهند در آن بمانند. این پیشنهاد اگر به نتیجه برسد، به نظر می رسد قدم بزرگی برای تحول است تا زمانی برسد که کتاب های به روزی نوشته بشود و ما بتوانیم آن کتاب ها را هم در رشته های فقه و اصول و متناسب با دیگر رشته ها ارائه بدهیم.