استاد رضا محققیان گورتانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «حکمت و فلسفه سؤال در قیامت» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در دادگاه قیامت، خداوند هم حاکم و هم بازپرس است؛ و از انسان ها سؤال می کند؛ چنانچه قرآن در این باره می فرماید: «فو ربّک لنسئلنّهم أجمعین عما کانوا یعملون» (حجر: 92و 93) قسم به پروردگارت ما از همه آنها سؤال می کیم؛ از هر عملی که انجام می داده اند. بنابر اين خداوند بازپري و سوال كننده است و انسان بايد جوابگو باشد و سوال هايي كه از انسان ها مي شود، به دو دسته تقسيم مي شود. برخي از سوال ها، عمومي است و از همه انسان ها پرستيده مي شود، برخي سوال ها اختصاصي است كه از بعضي انسان ها پرسیده می شود. قبل از بررسی این سؤال ها باید فلسفه و فایده این سؤال ها بررسی شود.

حکمت و فلسفه سؤال در قیامت

استاد محققیان در ادامه بیان کرد: ممکن است گفته شود خداوند از همه چیز آگاه و از تمام اعمال انسان با خبر است؛ و برای حکم کردن نیاز به سؤال و جواب ندارد؛ پس فلسفه و علت این سؤال ها چیست. در جواب باید گفت این سؤال ها حکمت های مختلفی دارد که به آنها اشاره می کنیم.

 وی افزود: یکی از حکمت های این سؤال ها این است که برای خود انسان های مجرم مشخص می شود که مقصر بوده و خدا به کسی ظلم نمی کند. وقتی از او درباره توحید و نبوت و امامت سؤال می شود، او به یاد می آورد که خدا پیامبران را برای هدایتش فرستاده؛ ولی او به خودش ظلم کرده که از پیامبران و اوصیاء آنها پیروی نکرده است. چنانچه این مطلب از بعضی از آیات که در مورد سؤال های قیامت آمده، مشخص می شود. مثل سؤالی که خدا از ملائکه می پرسد: «و یوم یحشرهم و ما یعبدون من دون الله فیقول أ أنتم أضللتم عبادی هؤالاء أم هم ضلّوا السبیل» (فرقان: 17)  آیا شما این بندگان را گمراه کردید یا خودشان به گمراهی و ضلالت افتادند؟ آنگاه معلوم می شود که خود انسان ها مقصر بودند.

 استاد محققیان خاطرنشان کرد: این سؤال ها از مجرمین و کفار همراه با توبیخ و سرزنش است و خود نوعی عذاب روحی برای آنها است. در حالی که در سؤال ها از مؤمنین همراه با ملاطفت و مهربانی است و حتی در سؤال نوعی لذت و خوشی احساس می کنند؛ چنانچه در روایات آمده که خداوند حساب مؤمن را مخفیانه و بدون اطلاع دیگران و با مهربانی انجام می دهد.

این استاد حوزه علمیه قم افزود: یکی دیگر از فواید این سؤال ها این است که اهل ایمان با دیدن گرفتاری کفار و مجرمین و نجات خودشان، خوشحال می شوند و وقتی گرفتاری و درماندگی کفار را می بینند، به آنها می خندند و این، خود، نوعی عقوبت برای کفار و مجرمین است. چرا که آنها در دنیا به انسان های مؤمن می خندند و آنها را مسخره می کردند. از این رو در قیامت مؤمنین به کفار می خندند و این رفتار زشت آنها را به همان نحو قصاص می کنند. چنانچه در قرآن می فرماید: «فالیوم الذین آمنوا من الکفار یضحکون» در آن روز مؤمنین به کفار می خندند و عمل زشت آنها را در دیا به همان نحو تلافی می کنند. (مطففین: 34)