استاد عابدی مطرح کرد؛

گوشه هایی از شخصیت والای علامه نجم الدین حسن زاده آملی رضوان الله علیه

استاد محمد قائم عابدی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «ابعاد گوناگون شخصیت والای علامه نجم الدین حسن حسن زاده آملی رضوان الله علیه» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: علماء در بحث یقین، می فرمایند یقین، سه مرحله دارد. «علم الیقین»، «عین الیقین» و «حقّ الیقین»؛ کلامی است که از آیات قرآن استنباط شده است؛ چه اینکه در سوره تکاثر می خوانیم: «ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقين‏» (التکاثر: 7)؛ البته از این حقایق، تعابیر دیگری هم می شود؛ مانند «علم العقل»، «علم الاذواق» و «علم الاسرار»؛ و یا به بیان بابا طاهر، «علم»، «وجه» و «حقیقت»؛ البته همه آنها یک حقیقت را می خواهند بگویند؛ اگر چه تعابیر، مختلف است.

 

وی افزود: تمثیل دود و آتش، تمثیل خوبی است؛ دودی از جای دور دیده می شود، یقین پیدا می شود که آتشی روشن است؛ اما این آتش، نه شما را گرم می کند و نه شما را نورانی می نماید. این مرحله، «علم الیقین» است که انسان با استدلال ، به یقین می رسد. در مرحله بعد، انسان به «عین الیقین» می رسد؛ هر چه به آتش نزدیک تر بشود، اولا هم آتش را می بیند، و ثانیا هم از گرما و نورانیت آتش بیشتر بهره می برد.؛ این مرحله عین الیقین و یا وجه است. در مرحله سوم، کسی در درون آتش قرار می گیرد و با آن، یکی می شود و می سوزد. با تمام وجودش، آن گرمای آتش و نورانیت آتش را لمس می کند و به مرحله ای می رسد که خودش، واجد گرما و نورانیت می شود. اگر کسی بخواهد واجد گرما و نورانیت بشود، کنار او می آید. شاعری که این بیت را می سراید، حکایت از «حقّ الیقین» کرده است:

آتش بگیر تا که بدانی چه می کشم

احساس سوختن به تماشا نمی شود

 

استاد عابدی در ادامه بیان کرد: مرحوم علامه حسن زاده آملی رضوان الله تعالی علیه در آثار خود به این بیانات اشاره کرده است. در آثار، مشی و زندگانی مرحوم علامه نگاه می کنیم، می بینیم عرفان نظری را مقدمه ای برای عرفان عملی قرار داده بود. یعنی اینگونه نبود که در مرحله اول و یا علم الیقین متوقف بشود؛ بلکه آن را مقدمه ای برای عین الیقین و حق الیقین می دانست؛ بلکه مراتب بالاتری هم شاید باشد؛ چه اینکه در آثار ایشان بیان شده است.

 

وی اضافه نمود: بسیارند افرادی که فقط عرفان نظری را می خوانند و تدریس می کنند؛ شاید ادعاهایی هم داشته باشند؛ اما وقتی به مقام عمل می رسند، می بینیم که آنها در وادی عمل، می لنگند. مرحوم علامه رضوان الله علیه علم، را مقدمه برای عمل قرار داده بود؛ این علم، بود که به ایشان کمک کرد تا در وادی عمل، قدم های استوار و نتیجه بخشی بردارد.

 

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ایشان در کتاب هزار و یک کلمه، جلد 1، صفحه 190 در بخشی از کلمه 125 به این نکته اشاره می کند: «انسان، کاری مهمتر از خودسازی ندارد و ساختن هر چیز را مایه حسب آن چیز لازم است. مثلا دیوار را سنگ و گل باید، و انسان را علم و عمل. انسان تا به لقاء الله نرسیده، به کمال مطلوبش نائل نشده است و لقاء الله به معنی اتصاف انسان به اوصاف الهی و تخلّق او به اخلاق ربوبی است. بابا افضل را کلامی کامل در باب است که عالم درختی است که بار و ثمره او، مردمند؛ و مردم، درختی است که بار و ثمره وی، خرد است؛ و خرد، درختی است که ثمره او لقاء خدای تعالی است. در توحید باید مراقبت را تقویت کرد. مراقبت، تخم سعادت است که در مزرع دل کاشته می  شود؛ و سایر آداب و اعمال، پروراندن آن است. مراقبت، کشیک نفس کشیدن و همواره در حضور بودن است. این سخن دلنشین امام صادق علیه السلام را باید بر دل نشاند. «القلب حرم الله فلا تسکن فی حرم الله غیر الله» حافظ به این حدیث در این بیت، نظر دارد:

پاسبان حرم دل شده ام شب همه شب

تا در این پرده جز اندیشه او نگذارم

 

وی اضافه نمود: آنچه که از شاگردان ایشان نقل شده است، این است که محافظت از نفس، از ویژگی های بارز علامه حسن زاده آملی بزرگوار بوده است. علامه نقل می کند روز اولی که برای تحصیل مصباح الانس به محضر شریف آیت الله رفیعی قزوینی رسیدم، اولین نکته ای که به من گفتند این بود علمی که انسان ساز است، علم عرفان و اخلاق است.  برنامه انسان سازی است که آدم را به مراقبت و حضور، تعلیم می دهد. کتاب وجود انسان را بر آدم می شوراند تا انسان کتاب وجود خود را درست بخواند تا کلمات وجودی خودش را بفهمد.

چ, 08/18/1401 - 20:19