استاد صلواتی گلستانی مطرح کرد؛

علل تاریخی سیاست معتدل رهبران انتفاضه شعبانیه

استاد ابوالقاسم صلواتی گلستانی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «علل تاریخی سیاست معتدل رهبران انتفاضه شعبانیه؛ از عهد صفویه تا شکست و اخراج عثمانی از عراق و تجربه تلخ ثورةالعشرین»

/270/260/21/

این استاد درس خارج حوزه در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: کشور عراق مرقد شش امام و از قدیم، مرکز شیعیان بود که به تدریج از قرن چهارم، اکثریت یافتند. 500 سال پیش این کشور در زمان شاه عباس صفوی به کمک شیعیان، به دست ایران افتاد؛ تا اینکه اواخر صفویه حدود سال (۱۱۰۰ ه ق ) به تصرف خلافت عثمانی در آمد؛ و آنان به مدت دو قرن با فرستادن استانداری ترک با لقب «پاشا» عراق را اداره می کردند. پاشای ترک بغداد نیز با سیاستی خشن و تبعیض آمیز تمام مسئولان  کشوری و لشکری عراق را از اقلیت سنّی عراق، انتخاب و همواره اکثریت شیعه را در محرومیت و استضعاف نگه می داشت. در این مدت ده ها  قیام عدالت خواهانه شیعیان عراق را با خشونت سرکوب کردند؛ چنانکه عثمانی هم زمان در غرب ترکیه به عنوان جهاد با اروپای مسیحی می جنگید.

 

وی افزود: در سال ۱۹۱۵ میلادی انگلیس به قصد تجزیه عثمانی از جنوب به عراق حمله کرد و عثمانی ها که تا آن زمان مانند حیوان با شیعه رفتار می کردند؛ برای جلب نظر آنان به تبلیغات وحدت اسلامی (پان اسلامیسم) و شعارهای تقریبی رو آورده و به  ترویج افکار پان اسلامیستی سید جمال الدین اسد آبادی پرداختند و به علمای شیعه وانمود کردند در صورت شکست عثمانی، اروپایی ها مردم عراق را مانند اندلس به اجبار، مسیحی کرده و اسلام را ممنوع  و مساجد را خواهند بست و به این بهانه، از علمای شیعه خواستند به نفع عثمانی حکم جهاد دهند! از این رو علمای شیعه به خصوص، مرحوم سید یزدی صاحب عروه( متوفی ۱۹۱۹ میلادی) مرجع اعلای شیعه، که با افکار جدید لیبرالی و سکولاری غرب آشنا نبودند، برای حفظ دین و جلوگیری از کفر اجباری، در سال ۱۹۱۴ میلادی  حکم جهاد دادند و بر این اساس، شیعیان  برای دفاع از حکومت عثمانی (جلاد سابق خود) به جنگ انگلیس در جنوب عراق  شتافتند و هزاران شیعه در این جنگ ها شهید و مجروح  شدند!

 

استاد صلواتی گلستانی در ادامه بیان کرد: پس از دو سال، در سال ۱۹۱۷ میلادی، عثمانی شکست خورد و عراق به تصرف کامل انگلیس در آمد و رهبران شیعه منتظر تعطیلی اسلام و اجبار مردم به مسیحیت بودند؛ ولی بر خلاف تبلیغات عثمانی ها،  فاتحین اروپایی  کاری با دین مردم نداشتند؛ بلکه محدودیت های قبلی ضد شیعه هم برطرف شد! از طرفی، چون هدف فاتحین، خلاصی از شرّ تهاجمات عثمانی بود؛ در صدد مذاکره با  بزرگان شیعه به خصوص با مرجعیت (به عنوان نمایندگان اکثریت و رقبای حکومت سابق) بر آمدند؛ از این رو فرماندار انگلیسی کل عراق (سر آرنولد ولسن) به دیدن مرحوم یزدی آمد؛ که در تاریخ حکومت عثمانی، چنین احترامی به مرجعیت شیعه سابقه نداشت. مرحوم یزدی هم ایشان را (پس از آنکه چند دقیقه در بیرونی روی حصیر کهنه نشانید و معطل نگه داشت) به حضور پذیرفت؛ اینجا بود که عوامل عثمانی و ناصبی فهمیدند که اگر این روند ادامه یابد، به یک حکومت ملّی عراقی با اکثریت شیعی منتهی خواهد شد.

 

وی افزود: مرحوم سید یزدی صاحب عروه مرجع اعلا هم به این نتیجه رسید که جنگ و جهاد با غربی ها  نتیجه اش بازگشت مجدد حکومت عثمانی و حکومت سنی ها بر عراق است و جهاد با انگلیس خیری برای شیعه ندارد؛ بلکه به نفع سنی هاست؛  زیرا غربی ها چه جنایتی با شیعه می خواستند بکنند که عثمانی ها در دو قرن حکومت خود بر عراق  نکردند؟ از این رو  مرجعیت نجف، از تعامل و گفتگو با غربی ها برای تشکیل دولت ملی عراق استقبال کردند!

 

این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: اینجا بود که عوامل عثمانی سعی کردند با شیعیان تندرو را به مخالفت با مرجعیت تحریک و به جنگ چریکی ضد انگلیس تشویق کردند تا ابتکار عمل را از دست مرجعیت و عقلای شیعه بگیرند و مانع تعیین حکومتی ملی از همه طوائف عراق بشوند. از این رو شیعیان را به قیام نظامی کشاندند.

 

وی خاطرنشان کرد: اولین جرقه آن به وسیله حاج نجم بقال که دو فرزندش افسر عثمانی بودند، با حمله به فرمانداری انگلیس در نجف و کشتن شصت نفر از آنها آغاز شد و انگلیسی ها نیز برای دستگیری قاتلان به مدت چهل روز نجف را محاصره کردند. انتخاب نجف  به این جهت بود که عوامل عثمانی می خواستند به شیعیان وانمود کنند این کار به فرمان مرجع تقلید نجف است و به این وسیله، حمایت شیعیان را جلب کردند و آنان را وارد باتلاق جنگ چریکی کردند که نتیجه اش ویرانی شهرها و کشتار هزاران شیعه بود و چون این جنگ از سال ۱۹۱۷ تا ۱۹۲۰ میلادی ادامه یافت؛  آن را «ثوره العشرین» نامیدند. و پس آنکه مردم و انگلیس از جنگ خسته شدند، همان عوامل با مذاکره طرح حاکم مسلم (سنّی) به قبول انگلیس عده ای از شیعیان ساده لوح رسانیدند.

 

استاد صلواتی گلستانی افزود: در این واقعه شیعیان تندرو با مرجع دور اندیش آیه الله سید محمد کاظم یزدی مخالفت کرده و  به جرم مخالفت او با قیام نظام و طرح حکومت مورد توافق انقلابیون و انگلیس (پادشاهی ملک فیصل بن شریف حسین) او را از مرجعیت عزل کردند؛ بلکه تندروها ایشان و مقلدانش را متهم به سازش و نوکری غرب کرده و آنان را مرجع و شیعه انگلیسی نامیدند! تا اینکه مرحوم یزدی در سال ۱۹۱۹ میلادی  وفات کردند و مرجعیت پس از او به مرحوم آیه الله شیخ محمد تقی شیرازی (متوفی۱۹۲۰م) رسید.

 

وی اضافه نمود: آیت اله شیرازی در مقابل عمل انجام شده و جنگی ویرانگر قرار گرفته بود؛ از این رو ایشان بر خلاف مشهور، رهبر و مؤسس ثوره العشرین نبود. از این رو با مذاکره و توافق اقلیت سنی و حکومت انگلیس اولین حکومت ملی عراق در سال ۱۳۲۹ به پادشاهی ملک و دولتی با همه وزرای سنی (غیر از یک نفر)  تشکیل شد و این حکومت ضد شیعی هشتاد سال تا سال ۲۰۰۳ م  ادامه یافت  و دمار از روزگار شیعه در آورد. از رو رهبران انتفاضه و مرجعیت نجف، سیاستی تعاملی با غرب پیش گرفته و از غرب ستیزی پرهیز کردند. (بنگرید به حیاه السید الیزدی؛  تالیف دکتور سلمان الجبوری نشر ذوی القربی )

 

 

ج, 10/23/1401 - 10:54