استاد محمد باقر ساعی ور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار نشست دوره ای اساتید به موضوع «حجاب در قرآن» پرداخت.

/270/260/21/

نحوه پوشش در آیات قرآن

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: آیه 59 از سوره مبارکه احزاب، یکی از آیاتی است که نحوه پوشش را برای بانوان مشخص می کند. در این آیه شریفه می خوانیم: «يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى‏ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ وَ كانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحيماً» هان اى پيامبر! به همسرانت، و دخترانت و زنان مؤمنين، بگو تا جلباب خود پيش بكشند، بدين وسيله بهتر معلوم مى‏ شود كه زن مسلمانند، در نتيجه اذيت نمى ‏بينند، و خدا همواره آمرزنده رحيم است (احزاب: 59)

وی افزود: از فقرات نخستین این آیه شریفه بیان می شود که اگر بنا باشد فرهنگی در جامعه بماند، باید مسئولین، این عمل را در خانواده خود اجرا کنند. در ادامه این آیه شریفه می خوانیم: «يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ» جلبابشان را بر خودشان آویزان کنند و بدن هایشان را با آن بپوشانند این کار بهتر است تا خانم عفیفه شناخته بشوند؛ تا به آنها متعرض نشوند.

استاد ساعی ور خاطر نشان کرد: این آیه از لحاظ تفسیری دقت های زیادی دارد؛ به عنوان نکته نخست، برای «یدنین» دو معنا ذکر شده است؛ یک معنا، «نزدیک کردن» است؛ در این صورت، مقصود از آیه آن است که جلباب خودشان را نزدیک کنند؛ یعنی به صورت هایشان نزدیک کنند تا آن را بپوشانند. معنای دوم «یدنین» به معنای «آویزان کردن» است. در کتب لغوی آمده است که هر وقت «أدنی» با «علی» متعدی بشود، به معنای آن است که «چیزی را روی خود بیاندازد»؛ در این آیه نیز با «علی» متعدی شده است؛ در این صورت، معنای آیه این است که به زن های مؤمنین بگو تا جلباب را بر خود بیاندازند.

وی اضافه نمود: نکته دیگر، «أدنی» به معنای انداختن روی خودشان است. به عبارت دیگر، تنها بحث مو نیست؛ بلکه می فرماید: بدن خود را بپوشانند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نکته دیگر در معنای «جلباب» است که می فرماید روی خودشان بیاندازند؛ در بررسی لغات، چند معنا برای جلباب ذکر شده است.

معنای اول جلباب، یک چیز سر تا سری مانند «لحاف» است که مترادف با «چادر» می شود.

معنای دومی که مطرح شده است، بزرگتر از «مقنعه» است. در برخی از شهرها و کشورها مرسوم است که روسری هایی بلند است که تا زانو را می پوشاند.

معنای سوم برای جلباب  روسری است؛ به گونه ای که تا سینه را بپوشاند.

معنای چهارم برای جلباب به معنای «قمیص» است که شبیه دشداشه مردان است.

معنای پنجم برای جلباب، لباسی که فوق ثیاب می پوشند.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: قدر جامع معنای «جلباب» آن است که خانم، خودش را بپوشاند؛ چه اینکه معنای اول و دوم و سوم معنای نزدیک به چادر است. معنای چهارم و پنجم بیان می کند که لباس هایشان را بپوشانند.

اگر لغت «جلباب» را در روایات بررسی کنیم، می بینیم مراد از آن، «پوشش تمام بدن» است. در برخی از روایات آمده است هر کس جلباب و پوشش حیا را از خودش کنار بگذارد، پس غیبت او جایز است؛ چه اینکه در کتاب الاختصاص می خوانیم: «وَ قَالَ الرِّضَا ع‏ مَنْ أَلْقَى جِلْبَابَ الْحَيَاءِ فَلَا غَيْبَةَ لَهُ‏.» (الإختصاص / النص / 242 / في بيان جملة من الحكم و المواعظ و الوصايا عنهم ع ..... ص : 227)؛ جلباب در این روایت، یعنی آنچه که تمام بدن را می پوشاند.

وی افزود: نکته بعدی که از این آیه شریفه استفاده می شود، لزوم عفیف شناخته شدن در جامعه است. شما باید در جامعه «عفیف» شناخته بشوید. نشانه ای داشته باشید که مردان طمع کار و متعرض بدانند شما عفیفه هستید. جلباب در جامعه به این خاطر است که شما با عفت شناخته بشوید. به این معنا نیست که هر کس جلباب دارد، عفیف است، بلکه هر کس در جامعه جلباب دارد، نشانه عفیف بودن است؛ می خواهد به جامعه این نشانه را بدهد که «من حد و پوشش دارم»

وی افزود: البته این آیه شریفه از آیاتی است که فعالیت خانم در جامعه را هم اثبات می کند. می فرماید: وقتی که در جامعه می روید، با جلباب بروید؛ به گونه ای که در جامعه این فضا را القاء کنید که می خواهید در جامعه با عفت باشید. فردی می خواهد در جامعه اعلام کند که دکتر است؛ بر محل کارش تابلو می زند که دکتر است. یک فرد هم که در جامعه می خواهد عفیفه باشد، با جلباب باشد تا این نشانه را به جامعه بدهد و به نحو دیگر شناخته نشود. این مطلب طبیعی است؛ اگر فرد با طرز لباس های مختلف و خود نمایی های مختلف در جامعه ظهور پیدا کند، فرق می کند با شخصی که با نشانه های عفیف بودن ظهور می یابد. آیه می خواهد بگوید پیامتان به جامعه پیام عفت باشد. از این رو فرمود تا با جلباب در جامعه حاضر بشوید. آیه جلباب بیان می کند پوشش بر زن واجب است و مقدار پوشش آن جلباب است. اگر در حد آن اختلاف باشد، در اصل پوشش، شکی نمی گذارد و آن را اثبات می کند.

استاد ساعی ور خاطرنشان کرد: برخی از مقاله نویسان و نویسندگان بیان کردند این آیه شریفه برای تشخیص کنیز از حرّ است. که در جامعه حرّ از کنیز و امة شناخته شود و به زنان حرّ، تعرض نشود. در اینجا ذوقیات و انتخاب بدون دلیل صورت گرفته است:

 اول اینکه شأن نزولی که این آیه شریفه را بیان می کند، شأن نزول معتبری است.

دوم آیه نساء المؤمنین دارد که اطلاق دارد.

سوم مذاق دین با فرق گذاشتن بین کنیز و حر در بحث عفت، سازگار نیست. که در کنیز تعرض و بی عفتی عیب نباشد و زن حرّ باشد. کنیز و حر را از راه های دیگری باید تشخیص داد؛ این آیه بیان می کند که زن باید به جامعه پیام عفت بدهد.

وی افزود: زن دو گونه پیام می دهد یکی پیام عفت است؛ و دیگری پیام عفیفه نبودن؛ نه آنکه هر کس بد حجاب است، عفیفه نیست؛ بلکه بحث از پیامی است که با لباس هایش به جامعه می دهد. بحث در پیام عفت است و نه در قلب عفیف و غیر عفیف؛ بعضی حرکات، خودش پیام دارد. قرآن می فرماید پیامتان به گونه ای باشد که در جامعه پیام عفت باشد.