استاد خلیلی جویباری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «دغدغه هایی در محو شدن حقائق معارف اهل بیت و باطن دین، در بستر سطحی نگری در دین» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: این موضوع، هشداری جدی است برای کسانی که دست اندر کار هستند و مخصوصا عزیزان روحانیت. لازم است تا از حقیقت دین خارج نشویم و مردم را کمک بدهیم که در باطن دین حرکت کنند و از آنها در این زمینه دستگیری کنیم.

وی افزود: در سوره نساء آیه 136 می خوانیم: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ ۚ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيدًا» ای اهل ایمان! به خدا و پیامبرش و کتابی که بر پیامبرش نازل کرده و به کتابی که پیش از این فرستاده [از روی صدق و حقیقت] ایمان بیاورید. و هر که به خدا و فرشتگان و کتاب های آسمانی و پیامبران او و روز قیامت کافر شود، یقیناً به گمراهیِ دور و درازی دچار شده است.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: در سوره مبارکه صف می خوانیم: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰ تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (10) تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» (11) ای اهل ایمان! آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذابی دردناک نجات می دهد؟ به خدا و پیامبرش ایمان آورید، و با اموال و جان هایتان در راه خدا جهاد کنید؛ این [ایمان و جهاد] اگر [به منافع فراگیر و همیشگی آن] معرفت و آگاهی داشتید، برای شما [از هر چیزی] بهتر است.

وی اضافه نمود: در روایتی از امام صادق علیه السلام می خوانیم: به وسيله اسلام خون اشخاص حفظ مى شود و امانت ادا مى گردد؛ و زناشويى حلال مى شود؛ ولى ثواب در برابر ايمان داده مى شود. «الإسلامُ يُحقَنُ بهِ الدَّمُ و تُؤَدّى بهِ الأمانَةُ، و تُستَحَلُّ به الفُروجُ، و الثَّوابُ على الإيمانِ» (الكافي : 2/25/6)

استاد خلیلی جویباری خاطرنشان کرد: آنچه که ما نباید در آن وارد بشویم، در حرف ها و مطالب بیهوده تاریخ مصرف گذشته است. متأسفانه برخی مبتلای این امر هستند که به نظر ما تجدید نظری باید بشود و از عواملی باید بحث بشود که دردی از جامعه اسلام و دین بتواند دوا کند. به فرموده آیت الله العظمی مظاهری اصفهانی «از دست نوشته دیگران استفاده کردن و املای مطالب آنها کردن، شخص را عالم نمی کند»

وی افزود: ما معتقدیم به فرموده علامه جوادی آملی «کار علمی جان کندن نیاز دارد و باید حاصل عمر جانمان را که تحقیق کردیم، در منابر و گفتگوها ارائه بدهیم.» باید وقت و زمان بگذاریم و حوصله کنیم و مصادیق بررسی بشود و مطالب تحقیق بشود تا اساتید بزرگوار بتوانند دردی از جامعه مؤمنین حل بکنند. به مصداق این آیه شریفه که « وَذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرَىٰ تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ» (ذاریات: 55)

وی افزود: آیه مورد بحث ما یک بحث تفسیری صرف نیست؛ بلکه یک بحث اخلاقی اجتهادی و عالمانه و استنباطی است. ما دغدغه داریم که برخی از حقایق معارف ناب اسلامی به خاطر سطحی نگری در خطر محو شدن است. آیه شریفه می فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا» اگر در وهله اول نگاه کنیم، به نظر می رسد که تحصیل حاصل است. مشخص می شود که به جایگاه ایمان به خوبی توجه نشده است و خداوند یک ایمان سطحی را مطرح می کند که اینگونه ایمان ها را دوباره پالایشی کرد و مؤمنینی اینچنین باید دوباره خود را پالایش کنند و واقعا ایمان بیاورند و از ایمان ظاهری بگذرند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: تحقق حقیقت ایمان و چهار ستون مؤمن به خدا و رسول است؛ چنانچه در آیه شریفه می خوانیم: « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ...» اول باید شخص توحید خود را درست کند و به واقع، خدا محور باشد. محوریت صفر تا صد را به خدا بدهد. هر گامی که بر می دارد، باید فکر کند و ببیند خدا به آن کار اجازه داده است یا خیر. ایمان به رسالت و رسول الهی و هدایت گری که پیامبر مکرم اسلام و دیگر انبیاء علیهم السلام دارند، مطرح است. پیامبر چه چیزهایی گفته است و ما باید از نظر علمی به آن برسیم و سپس با جان کندن به آن عامل بشویم؛ چون دانستن، مقدمه عمل کردن است. در واقع می توانیم بگوییم خود عمل است و ممکن است عده زیادی عالم نما در مرحله اول گیر کنند و برای آن باید فکر بشود.

وی اضافه نمود: در ادامه آیه می خوانیم: «وَ الْكِتَابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلَىٰ رَسُولِهِ ...»؛ یعنی بعد از رسیدن به باطن پیامبر و دستورالعمل هایی که او می دهد، باید کتابی را که بر پیامبر نازل شد، انسان تبعیت کند؛ که هر چقدر تبعیت او از مصادیق و دستورات قرآن مجید بیشتر باشد، تکامل انسان بیشتر است. مصداق اتمّ انسانیت و انسان کامل، پیامبر و پیامبران و اولیای بعدی آنها هستند، و بعد، علما و بزرگان هستند؛ اگر در این وادی حرکت کنند.

این استاد سطوح عالی حوزه قم در ادامه بیان کرد: در سوره صف، آیه 10 بیان می کند از تجارتی سودمند که از عذابی بزرگ نجات می دهد. «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰ تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (10) تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ» (11) راه حل، «ایمان به خدا و رسول» است. باز خطاب به مؤمن است؛ و خداوند می خواهد تا پیکره ایمان ابتدایی انسان درست بشود. چرا که فایده ای برای او ندارد و دردی از او دوا نمی کند؛ بلکه مبتلای عذاب الیم می شود. برای ایمان های سطحی، عذاب بزرگ در راه است. راه حل، توحید و نبوت و جهاد در راه خدا و پرورش نفس است؛ همان که حقیقت قرآن است. « تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ». آیه اشاره می کند که «اگر بفهمید» برای شما بهترین راه است.

وی افزود: در آیه بعد می خوانیم: «يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ۚ ذَٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ» (12) تا گناهتان را بیامرزد، و شما را در بهشت هایی که از زیرِ [درختانِ] آن نهرها جاری است و خانه های پاکیزه در بهشت های جاویدان، درآورد؛ این است کامیابی بزرگ.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ایمان واقعی به خدا وایمان واقعی به رسالت و جان کندن برای تهذیب نفس راه نجات است. قرآن کارخانه انسان سازی است و انبیاء و ائمه علیهم السلام استاد این کار هستند و علمای بزرگ و کارکرده و استخوان ترکانده در این راه، شاگردان این راه هستند. این امر سبب غفران ذنوب و داخل شدن در بهشت می شود؛ بهشتی که جنة المأوی می شود. «ذلک الفوز العظیم» که جنت اللقاء است.

استاد خلیلی جویباری خاطرنشان کرد: در ادامه می خوانیم: «وَ أُخْرَىٰ تُحِبُّونَهَا ۖ نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ ۗ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ» (صف: 13) کسانی که این مراحل را طی کرده باشند، حقیقتا مؤمن هستند. کسانی که نصر از خدا و فتح قریب می بینند؛ به غفران الهی می رسند؛ به فوز عظمی می رسند؛ آن هم زمانی است که به خدا و رسول خدا حقیقتا ایمان بیاورند و حقیقتا به کتاب الله، عامل باشند؛ چنین کسانی تجارت پر سود کرده اند.  

وی اضافه نمود: امام صادق علیه السلام می فرماید: «و الثواب علی الإیمان»؛ ثواب را خداوند بر اساس ایمان حقیقی مؤمن می دهد. همان ایمانی که هم توحید، هم رسالت و هم مجاهدت نفسانی دارد. انسان باید روی خودش کار کند. وجدان هر شخص بیدار است. خودش می داند که با خودش چه کرده است و چه بلایی بر سرِ خودش آورده است. آیت الله جوادی آملی می فرماید: شیطان جای صغرا و کبرا را برای ما عوض نکند و نتیجه معکوس نشود، انسان خودش می داند که در چه جایگاهی قرار دارد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: آنچه که در این روایات وجود دارد، خطاب به همه مؤمنین است؛ یعنی همه کسانی که در سیر و سلوک الی الله و ایمان به خدا حرکت می کنند؛ تخصیصا اساتید بزرگوار در این مسأله جلودار هستند و اصل توجه آیه به مؤمنین خاصّ است که روحانیت عزیز ما و اساتید ما هستند و به اصطلاح، خواصّ المؤمنین؛ چرا که خدا می خواهد آنها را به خاصّ الخواص برساند. خاصّ المؤمنین هستند؛ اما خدا می خواهد تا به خاصّ الخواص برساند تا اینکه از روزمرگی و سطحی نگری و افکار سطحی خارج بشوند.

استاد خلیلی جویباری خاطرنشان کرد: انسان بایستی خود را از ظاهر و پوسته دین به در بیاورد تا بتواند از دیگران دستگیری کند؛ اصطلاحا در فلسفه می گویند: «فاقد شیء معطی شیء نمی شود»؛ «ذات نایافته از هستی بخش کی تواند که شود هستی بخش»؛ مردم به حقیقت دین نرسیده اند و اکثریت در پوسته قرار دارند؛ چون بعضی از روحانیت ما متأسفانه، خود، بهره چندانی از باطن و حقیقت شرع مقدس برخوردار نشدند؛ و اصطلاحا «کوری عصا کش کور دیگر شده است»؛ در اینجا است که اساتید اخلاق ناله ها دارند و هشدارها می دهند.

وی افزود: امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: «لن يُحرِزُ العِلمَ إلاّ مَن يُطيلُ دَرسَهُ»؛ علی علیه السلام صحبت از علمی می کند که نور است؛ همان علمی که «العلم نور یقذفه الله فی قلب من یشاء»؛ همان علمی که «العلم نور منوّر لغیره»؛ اینچنین علمی تحقق پیدا نمی کند، الا به آنکه پای آن علم عمر بگذارد. به این زودی نمی توان به آن رسید. «دست ما کوتاه و خرما بر نخیل» است. گرچه تلخ است، اما قابل انکار نیست.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: مردم بر دین ملوک و صاحب منصبان هستند؛ برخی گفته اند این مطلب روایت است؛ برخی گفتند از باب نکته ادبی و مثال است؛ ما به دنیا زدگی و ریاست ها و شهرت ها و غرور و تکبر و تملق و چاپلوسی داریم گرفتار می شویم؛ اما تخیل می کنیم که در مسیر علم و تقوا هم هستیم.

وی اضافه نمود: طبق روایات اسلامی علما تا زمانی نائبان پیامبران هستند که در دنیا غوطه ور نشوند؛ و اگر بشوند، متهم در دین هستند.  و به فرموده شیخ انصاری «امین خدا نیستند و امین شیطان هستند.» آن قدر سطح علمی و معنوی خود را با دنیا زدگی و موارد اینچنینی تنزل دادیم که هر جاهلی خود را هم عرض با اهل تقوا می داند. گناه برای کسانی است که چنین امری را رقم زدند. با جاهل برابر می شوند و  گاه بدتر از آنها می شوند. چون جهال به جای اینکه تابع آنها باشند، آنها هستند که تابع تفکرات اجتماعی مردمی و جمعیت هستند. قرآن شریف در وصف ایشان می فرماید: «اکثرهم لا یعقلون»، «اکثرهم لا یعلمون» «اکثرهم لا یشعرون» این همه خطابات اینچنین به خاطر آن است که به ما هشدار بدهد هیچ وقت اکثریت ملاک نبوده و نیست.

استاد خلیلی جویباری خاطرنشان کرد: امیرالمؤمنین می فرماید: تابعان حق و اهل تقوای واقعی بسیار کم هستند. در آیه شریفه سوره واقعه می خوانیم: «ثلة من الأولین و قلیل من الأخرین» و در جایی دیگر می خوانیم: «و قلیل من عبادی الشکور»؛ کم هستند کسانی که به حقیقت دین می رسند. فهمیدن حقیقت دین سخت است؛ تا چه برسد به کسی که به عمق به آن برسد.کار هر کسی نیست؛ خون دل ها و زحمات و مجاهدت های نفسانی و علمیت ها و دیدن اساتید می خواهد. بنابراین بایستی انسان دقت کند تا خدای ناکرده دچار اشتباه و لغزش نشود.

وی افزود: در روایت آمده است: آن کسی که محروم از حقیقت علم شد، شقی است. امام عسگری علیه السلام می فرماید: «سزاوار نیست به کسی بگویند او سعادتمند است، در حالی که از علوم اهل بیت محروم شده است.» می بینیم که تا چه حد این امر غیر قابل اجتناب است. مگر نه آنکه اهل بیت میزان هستند؛ یعنی اگر کار ما مانند کار آنها نباشد، مردود است و سبب عذاب ما می شود و ما را جهنمی می کند. عبدالعظیم حسنی سلام الله علیه که ثواب قبر او ثواب زیارت قبر امام حسین علیه السلام شده است، با آنکه یک عالم  جلیل القدر است، اعتقادات و حرام و حلال و توحید و نبوت و امامت را به امام هادی علیه السلام عرضه می دارد و حضرت تأیید می فرماید. اینها حجت الاسلام واقعی و حقیقی مسلمان ها هستند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان  کرد:  نه میل شخصی می تواند دخالت داشته باشد، نه اجتماع مردم می تواند حلالی را حرام یا حرامی را حلال کند. دین را باید به حقیقت و کنه وجودی آن به مردم بگوییم. اگر پذیرفتند که ذهی سعادت؛ اگر برخی از آنها نپذیرفتند، نشان از ذات بد آنها است؛ البته شاید برخی از آنها بعد از مدتی بپذیرند که باز هم ذهی سعادت آنها؛ اما ممکن است عده ای مخالف و معاند باشند که سوره توبه آیه 78 تا 82 شامل آنها می شود؛

«أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ (78) الَّذينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعينَ مِنَ الْمُؤْمِنينَ فِي الصَّدَقاتِ وَ الَّذينَ لا يَجِدُونَ إِلاَّ جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ (79) اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقينَ (80) فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ وَ كَرِهُوا أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ (81) فَلْيَضْحَكُوا قَليلاً وَ لْيَبْكُوا كَثيراً جَزاءً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ» (82)

استاد خلیلی جویباری خاطرنشان کرد: مخالفت و جنگیدن با مؤمن و ریختن آبروی مؤمن اعلام جنگ با خدا است. کسانی که سطحی نگر و مدعی علم هستند؛

 از قرآن گفتند؛ ولی از تدبر کم گفتند و گاهی هم خود از آن بهره ای نبردند یا کم بردند؛

 از حج گفتند و از باطن آن نگفتند؛

 از مال گفتند و از حلال و حرامشان کم گفتند؛ از این رو هنوز در جامعه سرمایه دار محبوب است و حرفش نافذ است؛

از احترام به زنان گفتند، اما محدوده آن را نگفتند؛ چون می بینیم که مردان غلام حلقه به گوش زنان در حرام خدا و در جهنم بردن آنها شدند؛

 از احترام به مادر گفتند، اما از احترام به پدر نگفتند؛ چون بهشت زیر پای والدین است و نه تنها مادر؛ «الجنة تحت  ارجلهما»

از احترام به والدین گفتند؛ اما از احترام به فرزندان نگفتند؛ که پیامبر فرمود: قسم به خدا و قسم به کسی که جان من در دست اوست، زمانی که فرزندان علیه پدر و مادر ذی حق باشند؛ می توانند والدین خودشان را عاق کنند؛ همان طور که اگر پدر و مادر ذی حق باشند، می توانند اولاد خودشان را عاق کنند. اسلام دو طرفه است. اگر جایی گفته است که شما اکرام کن و احترام کن، به طرف مقابل هم گفت این کار را انجام بده. اسلام نخواسته است برای پدر و مادر سلطه درست کند. نه اینکه هر چه والدین گفتند، انجام شود؛ بلکه هر چه خدا گفته است، ملاک است. پدر و  مادر باید در چارچوب دستور خدا کلام بگویند.

مردم مردم گفتند؛ ولی دین دین نگفتند.

دنیا دنیا گفتند، ولی قبر قبر نگفتند.

از حرمت ربا گفتند؛ ولی باطن ربا خواری خیلی از بانک ها را نگفتند یا کم گفتند. فرمودند: هفتاد و سه گناه کبیره در ربا خواری است که کمترین آن زنا کردن با مادر در خانه خدا است.

از محرم حسینی گفتند؛ ولی از نماز و غیرت و حجاب و عشق به زیر دستان و حق الناس و دوری از دنیا و دوری از شهرت و تبعیت از سیره نبوی و علوی را نگفتند.

از عقل گفتند؛؛ از تابع عقل شدن، نگفتند.

از عقل معاش و عقل شیطانی گفتند؛ اما آن را جای عقل معاد قرار دادند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: بحث از این موارد بسیار است؛ کار مجاهدانه روحی و علمی می طلبد؛ باید این موارد، پژوهش شود؛ و صد البته پیاده کردن آن در جامعه، صد برابر سخت تر است. کار، کار علمای بزرگوار و اساتید اصیل است؛ و این بزرگواران باید معارف اسلامی را به حقیقت برای مردم معرفی کنند.

وی افزود: چه بخواهیم و چه نخواهیم؛ چه بدانیم و چه ندانیم و چه خوشمان بیاید و چه خوشمان نیاید، اگر این کار را انجام دادیم، کاری مرضی رضای خدا انجام داده ایم. و اگر خدای ناکرده به هر دلیلی سنگ اندازی کردیم و کاری کردیم علمای اصیل و علمای بزرگوار به جامعه معرفی نشود و جامعه به انحراف کشیده شود، قطعا مسئولیم و خدا از ما نمی گذرد. هیچ عقلی عالم عاقل اصیل را کنار نمی زند تا چند عالم چاپلوس و کم بهره از مسائل علمی را جایگزین شوند. چه اینکه کسی هم یک پزشک متخصص را کنار نمی زند تا زمینه جایگزینی یک پزشک عمومی ایجاد شود.

استاد خلیلی جویباری خاطرنشان کرد: آنچه را که بین خود و  خدای خود شاهد می دانم و به عنوان یک مسئولیت شرعی و بعد از چهار دهه زحمت در حوزه عرض می کنم نتیجه ای که از این آیات و روایات می گیریم، آن است که باید حقیقت دین به مردم عرضه بشود. تا مجاهده نفسانی و روحی نکنیم، هیچ اتفاق خوش آیند معنوی و آخرتی تحقق نمی پذیرد و غفران الهی شامل شما نمی شود. نجات از عذاب الهی حاصل نمی شود. ثوابی بر اعمال شما مترتب نخواهد شد و جزء مؤمنین واقعی محسوب نمی شوید و بنده خدا محسوب نمی شوید و از مصادیق عذاب الیم خداوند متعال قرار می گیرید؛ چنانچه در صف 10 بیان شده است. اصل مؤمن خواندن این گروه ظاهر محور، مجازی است. تاریخ علی علیه السلام و اولادش در کربلا نشان داد آنها که ایمان ظاهری داشتند، گردن ایمان واقعی و حجت واقعی را بریدند.