به مناسبت فرا رسیدن شهرالله العظیم استاد احمد باقریان ساروی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «پیام های دعاهای روزهای رمضان الکریم» پرداخت.

/270/260/20/

پیام های دعاهاى روزهای رمضان

این استاد حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: بهترین ابزار پالایش جان آدمی خو گرفتن و همسخن شدن با معبود و معشوق راستین، یعنی خدای حق تعالی و تقدس است، در پیشگاه او ایستادن و راز و نیاز با حضرت او و جان و درون را از آلودگی های معنوی زدودن و جسم و برون را از آلودگی های ظاهری پاک نمودن، سپس آراستن جسم و جان به نسخه شفابخش قرآن و لب گشودن و ترنم به ذکر و دعا و نیایش با خدای عزیز و مهربان ظاهر و باطن انسان را چنان آینه ای صاف و شفاف زنگارها را می زداید و صیقل می دهد و جلا می بخشد. به قول حافظ شیرازی:

سحر با باد می گفتم حدیث آرزومندی

خظاب آمد که واثق شو به الطاف خداوندی

دعای صبح و آه شب کلید گنج مقصود است

بدین راه و روش میرو که با دلدار پیوندی

قلم را آن زبان نبود که سرّ عشق گوید باز

ورای حدّ تقریر است شرح آرزومندی

وی افزود: ماه رمضان که ماه عبادت و بندگی خدا است بهترین ماه برای پیاده کردن این هدف مقدس ارزشمند و مناسبترین فرصت زمانی برای توجه عمیقتر و بستن پیمان محکمتر با حضرت دوست است، چنانکه پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در آخرین روز ماه شعبان در خطبه معروف شعبانیه در باره ماه رمضان چنین فرمود:

«أیُّهَا النّاسُ إنَّهُ قَد أقبَلَ إلَیکُم شَهرُ اللّه  بِالبَرَکَةِ وَ الرَّحمَةِ وَالمَغفِرَةِ، هرٌ هُوَ عِندَ اللّه  أفضَلُ الشُّهورِ ، وَأیّامُهُ أفضَلُ الأَیّامِ ، ولَیالیهِ أفضَلُ اللَّیالی وساعاتُهُ أفضَلُ السّاعاتِ هُوَ شَهرٌ دُعیتُم فیهِ إلى ضِیافَةِ اللّه و جُعِلتُم فیهِ مِن أهلِ کَرامَةِ اللّه أنفاسُکُم فیهِ تَسبیحٌ ونَومُکُم فیهِ عِبادَةٌ وعَمَلُکُم فیهِ مَقبولٌ ، ودُعاؤُکُم فیهِ مُستَجابٌ ..» یعنی: «ای مردم، ماه رمضان با برکت، رحمت و مغفرت به شما رو کرده است، ماهی که نزد خدا بهترین ماه و روزهای آن بهترین روزها و شبهای آن بهترین شبها و ساعتهای آن بهترین ساعتها است، این ماهی است که در آن به مهمانی خدا فرا خوانده شدید و در آن از اهل کرامت خدا قرار گرفتید، نفسهایتان در این ماه تسبیح خدا و خوابتان در آن عبادت خدا و عمل شما مورد قبول و دعایتان در آن مستجاب است».

وی اضافه نمود: از دعاهایی که بسیار پر معنی و مفهوم و ژرف مطلب عارفانه برای خواندن در این ماه نقل شده دعاهای روزهای ماه رمضان است که مرحوم حاج شیخ عباس قمی در کتاب مفاتیح الجنان در باره آن فضيلت وثواب بسيار ذكر كرده است.

دعاى روز اول

استاد احمد باقریان ساروی خاطرنشان کرد: در دعای روز اول می خوانیم: «اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِيَامِي فِيه صِيَامَ الصَّائِمِينَ وقِيَامِي فِيه قِيَامَ الْقَائِمِينَ ونَبِّهْنِي فِيه عَنْ نَوْمَةِ الْغَافِلِينَ وهَبْ لِي جُرْمِي فِيه يَا إِلَه الْعَالَمِينَ واعْفُ عَنِّي يَا عَافِيا عَنِ الْمُجْرِمِينَ». «خدایا روزه مرا در این ماه از روزه روزه داران و نمازم را از نماز نماز گزاران قرار بده، و مرا در این ماه از خواب غافلان بیدار فرما، و جرم و گناهم را بر من ببخشای ای خدای اهل جهان! و مرا عفو کن ای عفو کننده مجرمان».

پیام اول: روزه روزه اداران

وی افزود: نخستین جمله دعا این است که «خدایا روزه ما را از روزه زوه داران قرار بده»، این دعا می فهماند که هر روزه گرفتنی مورد قبول درگاه خدا نیست، چون روزه مراتبی دارد که عبارتند از: روزه شکم، روزه زبان و روزه قلب. امام علی علیه السلام فرمود: «كم من صائم ليس له من صيامه إلا الجوع والظمأ ، وكم من قائم ليس له من قيامه إلا السهر العناء ، حبذا نوم الأكياس وإفطارهم» (میزان الحکمه، ج 2، ص 2، ص 1687). «چه بسا روزه دار که از روزه خود جز گرسنگی و تشنگی سودی نمیبرد، و چه بسا نماز گزاری که از ایستادن برای نماز جز رنج بیداری را نمی برد، آفرین بر خواب انسانهای هوشیار و افطار آنان».

و نیز فرمود: «صيام القلب عن الفكر في الآثام ، أفضل من صيام البطن عن الطعام؛ و عنه عليه السلام: صوم القلب خير من صيام اللسان ، وصيام اللسان خير من صيام البطن، و  عنه عليه السلام: صوم النفس عن لذات الدنيا أنفع الصيام». (میزان الحکمه، ج 2، ص 1687). «روزه دل با باز داشتن آن از گناهان افضل از روزه شکم از خوردنی است»؛ و از او نقل شده است که فرمود: «روزه دل بهتر از روزه زبان، و روزه زبان بهتر از روزه شکم است»، و نیز از او عليه السلام نقل شده است که فرمود: «روزه جان از لذتهای دنيا سودمندترین روزه است». و در دعای امروز از خدا می خواهیم تا ما را ار روزه داران راستین قرار بدهد.

پیام دوم: نماز نمازگزاران

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: نمازگزاران نیز بر سه گونه اند:

1. کسانی که نماز میخوانند ولی حتی الفاظ نماز را درست ادا نمی کنند و قرائت صحیح ندارند و نمیخواهند و یا نمیدانند که باید آنها را به صورت صحیح بخوانند.

2. کسانی که به قرائت نماز اهمیت میدهند، ولی از معنویات و سازندگیهای آن غافل هستند.

3. کسانی که هم الفاظ نماز را با قرائت صحیح ادا میکنند و هم به معنویات آن توجه دارند و همراه با نماز به اصلاح خود می پردازند، دسته سوم نماز گزاران واقعی هستند و ما از خدا میخواهیم تا نماز ما را از این نوع نماز قرار بدهد.

پیام سوم: بیداری از خواب غفلت

وی افزود: در این دعا از خدا می خواهیم تا ما را از خواب غفلت بیدار نماید، غفلت چیست که در روز اول ماه رمضان رهایی از آن را از خدا درخواست می کنیم؟ غفلت و بی خبری یک عنوان کلی دارای مصادیق و میادین فراوان است، غفلت از اعتقادات اصیل اسلام، غفلت از معارف بلند قرآن و احادیث اهل بیت، غفلت از خویسشتن، غفلت از جامعه و جز آن. و سرانجام خدا را با وصف «عفو کننده گناهکاران» باد میکنیم، به امید اینکه از جرم و گناه ما نیز بگذرد.

دعای روز دوم

استاد باقریان خاطرنشان کرد: در دعای روز دوم ماه رمضان می خوانیم: «اللَّهُمَّ قَرِّبْنِي فِيه إِلَى مَرْضَاتِكَ وجَنِّبْنِي فِيه مِنْ سَخَطِكَ ونَقِمَاتِكَ ووَفِّقْنِي فِيه لِقِرَاءَةِ آيَاتِكَ بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ». «خدایا در این ماه مرا به آنچه رضای تو در آن است نزدیک گردان، و مرا از آنچه که موجب خشم و غضب و انتقامت باشد دور گردان، و به من توفیق قرائت آیاتت را عنایت فرما ای مهربانترین مهربانان».

پیام اول: رضایت خدا

وی اضافه نمود: در قرآن کریم  در باره ارزش رضایت خدا آمده است: «أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ كَمَنْ باءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصير». (آل عمران، 162). «آيا آن كس كه به راه خشنودى خدا مى‏رود، همانند كسى است كه خشم او را فراهم مى‏کند و مكان او جهنم، آن سرانجام بد است؟».

و نیز  در قرآن کریم فرمود: .«إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ  *  جَزاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدينَ فيها أَبَداً رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ».  (سوره البینه، 7 – 8). «كسانى كه ايمان آورده‏اند و كارهاى شايسته مى‏كنند بهترين آفريدگانند * پاداششان نزد پروردگارشان بهشتهايى است جاويد كه در آن نهرها جارى است. تا ابد در آنجايند. خدا از آنها خشنود است و آنها از خدا خشنودند. و اين ویژه كسى است كه از پروردگارش بترسد».

وی افزود: نزدیک شدن به خشنودی خدا و دور شدن از خشم، غضب و انتقام او راهش پیروی از او و اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام در همه امور است و انسان باید در عبادت خدا و اطاعت از او تلاش کند تا او را از خود خشنود نموده و از خشم او دور گرداند، و از آنجا که یک بنده در پیشگاه خدا نمیتواند آنگونه که باید او را بندگی کند، از اینرو به دعا به درگاه او نیاز داریم تا در روز رستاخیز معیار سعادت و ورودمان به بهشت جاوید را اعمال ناچیز و نا قابلمان قرار ندهد، بلکه ما را از فضل و رحمت خود بهره برساند.

پیام دوم: قرائت قرآن

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: هر چند قرآن کریم کتاب اعتقاد، معرفت و عمل است، ولی آن را قرآن خوانده اند، یعنی کتابی که به حق خواندنی و شایسته خواندن است، خداوند خود فرمود: «فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ». (المزمل: 20) «پس هر چه [برای شما] ميسّر شود از قرآن بخوانيد».

وی افزود: ماه رمضان ماه نزول قرآن و ماه قرائت ویژه آن است، خداوند فرمود: «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ الْفُرْقان‏» (البقره، 185). «ماه رمضان، كه در آن براى راهنمايى مردم و بيان راه روشن هدايت و جدا ساختن حق از باطل، قرآن نازل شده است‏».

علی علیه السلام در باره قرآن فرمود: «وتَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّه أَحْسَنُ الْحَدِيثِ - وتَفَقَّهُوا فِيه فَإِنَّه رَبِيعُ الْقُلُوبِ - واسْتَشْفُوا بِنُورِه فَإِنَّه شِفَاءُ الصُّدُورِ - وأَحْسِنُوا تِلَاوَتَه فَإِنَّه أَنْفَعُ الْقَصَصِ». (نهج البلاغه، صبحی، خ 110، ص 211). «و قُرآنَ را یاد بگیرید، زیرا بهترین سخن است، و در آن تفَقَّه و تفکر کنید، زیرا آن بهار دلها است، و به نور آن درخواست شفا کنید، زیرا آن شفای سینه ها است، و آن را خوب تلاوت کنید، زیرا آن سودمندترین قصه ها است».

استاد باقریان خاطرنشان کرد: در خبر صحیح از أبو جعفر  امام باقر علیه السلام آمده است: «من قرأ القرآن قائما في صلاته كتب الله له بكل حرف مائة حسنة ، ومن قرأ في صلاته جالسا كتب الله له بكل حرف خمسين حسنة ، ومن قرأ في غير صلاته كتب الله له بكل حرف عشر حسنات. (محمد تقی مجلسی، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، ج 12، ص 129). «کسی که قرآن را در نمازش ایستاده بخواند خداوند در برابر هر حرف صد حسنه برای او مینویسد، و کسی که قرآن را در نمازش در حال نشسته بخواند خداوند در برابر هر حرف پنجاه حسنه مینویسد، و کسی که آن را در غير نمازش بخواند خداوند در برابر هر حرف برای او ده حسنه می نویسد».

وی افزود: سرانجام خدا را با وصف «ارحم الراحمین» میخوانیم، مرحوم شیخ طبرسی در تفسیر آیه .«فالله خیر حافظا و هو أرحم الراحمین» (سوره یوسف، 62).«خداوند بهترین نگهدارنده و او ارحم الراحمین است» نوشته است: «در خبر آمده است:  [پس از گفتن این جمله از سوی حضرت یعقوب علیه السلام] در خبر آمده است که خداوند به او فرمود: «سوگند به عزتم پس از اینکه بر من توکل کردی حتما هر دو [یوسف و بنیامین] را به تو بر میگردانم».(مجمع البیان، ج 5، ص 378).

دعای روز سوم

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: «اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي فِيه الذِّهْنَ والتَّنْبِيه وبَاعِدْنِي فِيه مِنَ السَّفَاهَةِ والتَّمْوِيه واجْعَلْ لِي نَصِيبا مِنْ كُلِّ خَيْرٍ تُنْزِلُ فِيه بِجُودِكَ يَا أَجْوَدَ الأَجْوَدِينَ». «خداوندا در این ماه مرا از هوش و آگاهی روزی فرما، و از سفاهت و جهالت و کار باطل دور گردان، و برای من بهره ای از هر خیر و خوبی که در این ماه فرو میفرستی قرار بده، سوگند به جود و کرمت ای بخشنده ترین بخشندگان»

پیام اول: برخورداری از ذهن مناسب

وی اضافه نمود: ذهن به معنای فهم، دریافت درست، هوش، خرد یکی از قوای نفس یا قوتی مربوط به نفس ناطقه یا قوت نفس است. (معین، عرهنگ فارسی، ج 2، ص 1612). صفای ذهن و هوشمندی از نعمتهای بزرگ خدا است که همه افراد انسان کم و بیش از آن بهره دارند و بی شک هوشمندی بیشتر موجب راهیابی انسان به سعادت و کمال مناسبتر و در خور شأن او است، اعطا کننده این نعمت بزرگ خداوند است؛ ولی در داده های حضرت حق ظرفیتها نیز ملاحظه میشود، از اینرو انسان مؤمن برای بهره بردن بیشتر از این نعمت بزرگ الهی باید درون خود را پاک نموده و آلودگیهای ذهنی را به تقوا و پرهیزکاری جارو بکشد و دور بریزد، تا شایستگی برخورداری از هوش و حافظه قویتر را پیدا کند، با این حال دست دعا به سوی دوست بر داشته و برای نایل شدن به مراتب نیرومند هوش و آگاهی از او مدد بگیریم.

پیام دوم: دوری از سفاهت

استاد باقریان خاطرنشان کرد: «سفاهت» به معنای سبکی در بدن است، این واژه در سبکسری و نا آرامی نفس که نتیجه کمبود عقل در کارهای دنیایی و آخرتی است به کار میرود (راغب، مفردات قرآن، ص 414)، گویا تفاوت آن با جهالت در این است که در جهالت زمینه دانستن وجود دارد، ولی در سفاهت زمینه دانستن یا به هیچ وجه وجود ندارد و یا بسیار ضعیف است، تا آنجا که انسان سفیه توانایی یاد گیری را ندارد.

وی افزود: البته برای سفاهت معنای دیگر نیز ذکر کرده اند و آن عبارت است از بد خُلقی ناشی از سبک سری و آشفتگی درون (دهخدا، لغتنامه). این معنی با کلمه «تمویه» که در دعای امروز در کنار سفاهت ذکر گردیده هماهنگی و سازگاری بیشتر دارد، زیرا تمویه به معنای وارونه ساختن حقایق است، خدا در باره کسانی که از آیین ابراهیم علیه السلام گریزانند فرمود: «وَ مَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْراهيمَ إِلاَّ مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَ لَقَدِ اصْطَفَيْناهُ فِي الدُّنْيا وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحين‏». (البقره، 130). «چه كسى از كيش ابراهيم روى برمى‏ تابد جز آنكه خود را بى ‏خرد ساخته باشد؟».و ما در دعای امروز از خداوند می ‌خواهیم تا ما را از کردار و رفتار ناشی از سبک سری و اشفتگی درون و نیز از وارونه ساختن حقایق و معارف صحیح دور فرماید.

پیام سوم: درخواست خوبی ها از خدا

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: همه خوبیها از خداوند است، چنانکه فرمود: «وَ ما بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْئَرُون‏». (النحل، 53).«هر نعمتى كه شما راست از جانب خداوند است و چون رنجی به شما رسد به پيشگاه او زارى مى ‏كنيد». از این رو در دعای امروز از خدا می خواهیم تا از هر خیر که برای بندگانش می فرستد ما را نیز از آن بهره برساند و سرانجام او را به وصف بهترین بهترینان می ستاییم