استاد علی جعفری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «سید اسماعیل بلخی، از علمای برجسته افغانستان» پرداخت.

/270/260/21/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: در جلسات گذشته به معرفی برخی از علمای برجسته افغانستان اشاره گردید؛ یکی دیگر از علمای آن دیار، سید اسماعیل بلخی است؛ که یکی از علمای سرشناس افغانستان است و برای گسترش تشیع و احقاق حقوق شیعیان در افغانستان، زحمات زیادی را متقبل شدند؛ در زمانی که ظلم های فراوانی به شیعیان می شد، مقاومت کردند. ایشان حدود 15 سال در زندان حکومت های افغانستان به سر بردند.

وی افزود: ایشان در سال 1299 در بلخاب، در استان جوزجان به دنیا آمدند. سید اسماعیل همراه برادر و پدر خودش در سال 1307 به قصد زیارت علی بن موسی الرضا علیه السلام به مشهد مهاجرت کردند و بعد از ورود به مشهد در مدرسه بالا سر حرم حجره گرفتند؛ البته آن مدرسه هم اکنون جزو حرم قرار گرفته است. مرحوم بلخی دروس حوزوی را در آنجا آغاز نمودند و زمانی که سید اسماعیل بلخی  وارد حوزه مشهد شدند، مورد توجه بزرگان حوزه مشهد قرار گرفتند؛ در جمع طلاب مشهد، چه از افغانی ها و چه ایرانی ها سخنرانی می کردند؛ و ایشان در همان زمان، به مسائل سیاسی و اجتماعی روز، علاقه زیادی نشان می دادند.

استاد جعفری خاطرنشان کرد: آن گونه که در احوالات و زندگانی علامه سید اسماعیل بلخی آورده اند، ایشان، پیشتر تاریخ ملت ها و نهضت های اسلامی را مورد مطالعه قرار می دادند. بلخی از همان سال های اول طلبگی، فعالیت های ضد استعماری و حتی ضد حکومت هایی که شعار اسلامی می دادند، اما بر خلاف اسلام عمل می کردند، آغاز نمودند. ایشان از جمله کسانی است که در رابطه با حرکت مسجد گوهرشاد و اعتراض به تصمیم ضد حجاب رضاخان، نقش اساسی داشتند و یکی از سخنرانان آن حرکت انتخاب شدند و با شیخ محمد تقی بهلول هم نوا گردیدند و در آن اجتماع بزرگ، علیه کشف حجاب، سخنرانی بسیار داغی را ایراد نمودند.

وی اضافه نمود: در قیام خونین 1314 مردم مشهد شرکت داشتند و همین شرکت ایشان در اجتماع ضد حکومت و در مورد کشف حجاب بودند که مجبور می شوند به طرف زادگاه خودش، افغانستان بر می گردد؛ و به این ترتیب، بعد از 8 سال تحصیل در حوزه علمیه مشهد، در سال 1315 به همراه پدرشان به افغانستان باز می گردند؛ و بعد از بازگشت از ایران فعالیت های سیاسی خود را گسترش دادند. در اکثر مناطق شیعه نشین مسافرت کردند. علمای قبل از ایشان که در نجف یا در ایران تحصیل کرده بودند، مستقر می شدند و دیگران از علم ایشان استفاده می کردند؛ اما طرح جدید شهید بلخی آن بود که در تمام مناطق شیعه نشین، مسافرت می کردند و در هر جا مدتی را توقف می نمودند؛ و از این رو اکثر مناطق شیعه نشین را بازدید کردند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: ایشان 8 سال در شهر هرات مشغول تحقیق و تعلیم احکام اسلامی بودند و از مسائل سیاسی روز که در آن زمان در بین علما رایج نبود، بحث می کردند؛ از این رو مرحوم شهید سید اسماعیل بلخی همان زمان به مسائل سیاسی و تشکیل احزاب روی آوردند و بنیانگذار علم ارشاد اسلامی بودند. و در ضمن آنکه افراد آن را شیعیان تشکیل می دادند، برادران اهل سنت را هم با خودشان همراه کردند.

وی افزود: یکی از شاهکارهای ایشان آن بود که علیه اسرائیل موضع می گرفتند و در همه اجتماعات برای فلسطین فریاد سر می دادند. و بیان می کردند در فلسطین قبله اول مسلمین قرار دارد و این کشور مسلمان به دست یهودیان صهیون اشغال شده است؛ این عملکرد در حالی بود که  رویه ایشان در بین علمای آن روز رواج نداشت و در بین اذهان هم این مسأله نقش بسته بود که فلسطین مربوط به اهل سنت است و به ما ربطی ندارد؛ اما این شهید بزرگوار تأکید می کرد قبله اول مسلمین در این دیار است و ما باید موضع بگیریم.

استاد جعفری خاطرنشان کرد: مانند امروز که شیعیان افغانستان در ضعف قرار دارند، آن زمان هم شیعیان در فقر اقتصادی بودند؛ با این حال، برای مردم فلسطین، کمک های اقتصادی جمع آوری می کردند. ایشان با سخنرانی ها و کمک های مادی از فلسطین حمایت می کردند؛ و در سال 1329 به نمایندگی از مردم افغانستان، به جمع آوری کمک برای مجاهدین پرداختند و با آنها همنوا شدند.

وی اضافه نمود: این شهید بزرگوار با عده ای از همفکران خود از برادران اهل سنت، تصمیم به تشکیل حزب و بعد، تصمیم به قیام گرفته بودند. عده ای از افسران را هم با خودشان همراه کرده بودند. متأسفانه نقشه ایشان به علت مسائلی از جمله وجود جاسوس در بین خود به سرانجام نرسید و در سال 1329 ایشان را دستگیر می کنند و مدت 15 سال در زندان حکومت ظاهر شاه آن زمان به سر می برند؛ بعد از طی زندان طولانی در سال 1343 از زندان آزاد گردیدند.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم افزود: شهید بلخی بعد از آزادی از زندان، به سفرهایی خارج از افغانستان، از جمله ایران، عراق و سوریه رفتند و به زیارت عتبات عالیات رفتند که با استقبال طلاب و مراجع مواجه گردید و با علمای برجسته هر دیار، دیدار کردند. از جمله در سوریه، با امام موسی صدر، رهبر شیعیان لبنان؛ و در عراق، با امام خمینی که در آن ایام در تبعید بودند، دیدار کردند. یکی از اقدامات ایشان، تأسیس مدرسه علمیه امام سجاد علیه السلام در نجف اشرف بوده است.

وی افزود: در ایران، در سال 1347 از طرف طلاب ایرانی و افغنستانی مورد استقبال گرم قرار می گیرد و در دار التبلیغ آن زمان که احتمالا همین سازمان دفتر تبلیغات امروزی باشد؛ استقبال باشکوه و گسترده برای ایشان تدارک می شود؛ که سخنران اصلی شهید سید اسماعیل بلخی بودند.

استاد علی جعفری خاطرنشان کرد: قبل از ایشان آیت الله مکارم شیرازی به نمایندگی از حوزه های علمیه به ایشان خیر مقدم می گویند؛ سخنان آیت الله مکارم شیرازی در مجله ای توسط دارالتبلیغ به چاپ رسید. ایشان در بخشی از سخنان بیان داشتند: یکی از آمال و آرزوهای همه ما در حوزه علمیه قم همیشه این بوده است که بزرگانی از نقاط مختلف در اینجا بیایند و صحبت کنند و از آنها استفاده بشود؛ من دو سه جلسه که خدمت ایشان رسیدم، واقعا یک فصل تازه ای در افکار من گشوده شد.

وی اضافه نمود: سید اسماعیل بلخی بعد از دیداری که با علما در قم و نجف و مشهد و ... داشتند؛ به زادگاهشان برگشتند که در زمان ورود به افغانستان مجددا با استقبال گرم مواجه می شوند. با این حال دست از احقاق حقوق شیعیان بر نمی دارد و در همه جا فریاد می زند تا عدالت اجتماعی در افغانستان اجرا گردد.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: شهید بلخی بعد از این برگشت، به کابل می آیند و بار دیگر، به منازل شیعه نشین در هزاره جات می روند تا مردم را در جریان تحولات و گزارشات عمیق قرار بدهند. اما به ناگاه بیمار می شوند و به کابل برمی گردند. بسیاری از محققان بر آن هستند که بیماری ایشان عمدی بوده است و از این رو به «شهید» اسماعیل بلخی معروف گردیدند.