استاد توکل اکبرنژاد از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «شرح حکمت 75 نهج البلاغه» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: سید رضی رضوان الله علیه در حکمت 75 نهج البلاغه فقره ای از کلامی بلند بالای امیر مؤمنان علی علیه السلام را می آورد: 

«مِنْ كَلَامِهِ ع لِلشَّامِيِّ لَمَّا سَأَلَهُ أَ كَانَ مَسِيرُهُ إِلَى الشَّامِ بِقَضَاءٍ مِنَ اللَّهِ وَ قَدَرِهِ بَعْدَ كَلَامٍ طَوِيلٍ مُخْتَارُهُ وَيْحَكَ‏ لَعَلَّكَ‏ ظَنَنْتَ‏ قَضَاءً لَازِماً وَ قَدَراً حَاتِماً وَ لَوْ كَانَ ذَلِكَ كَذَلِكَ لَبَطَلَ الثَّوَابُ وَ الْعِقَابُ وَ سَقَطَ الْوَعْدُ وَ الْوَعِيدُ إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ أَمَرَ عِبَادَهُ تَخْيِيراً وَ نَهَاهُمْ تَحْذِيراً وَ كَلَّفَ يَسِيراً وَ لَمْ يُكَلِّفْ عَسِيراً وَ أَعْطَى عَلَى الْقَلِيلِ‏ كَثِيراً وَ لَمْ يُعْصَ مَغْلُوباً وَ لَمْ يُطَعْ مُكْرِهاً وَ لَمْ يُرْسِلِ الْأَنْبِيَاءَ لَعِباً وَ لَمْ يُنْزِلِ الْكُتُبَ لِلْعِبَادِ عَبَثاً وَ لَا خَلَقَ السَّمَاوَاتِ‏ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ» (نهج البلاغة (للصبحي صالح)؛ ص 481)

وی افزود: فردی که از اهل شام بود، بعد از جنگ صفین از حضرت علیه السلام پرسید: آیا مسیر رفتن ما به جنگ صفین، آیا با خواسته خدا بود یا با خواسته خدا نبوده است و آیا اجری در اختیار ما نیست؟ حضرت سلام الله علیه در بخشی از کلام طولانی خود فرمودند: «ویحک» شاید تو از کلام من که از قضا و قدر گفتم؛ اینکه هیچ دره ای نرفتیم و از هیچ بلندی بالا نرفتیم، این برداشت را کردی که منظور من قضا و قدر حتمی است؛ بلکه با اراده و خواست الهی بوده است؛ خواستی که ما در آن اراده نداشته باشیم، اینگونه نیست.

استاد اکبرنژاد اضافه نمود: حضرت امیر سلام الله علیه در ادامه می فرماید: اگر اینگونه بود و قضا و قدر حتمی در میان بود و ما هیچ اختیاری نداشتیم، هر آینه ثواب و عقاب باطل می شد و اصلا چیزی برای انسان نمی ماند. آیات ثواب بهشتی و آیات عقاب جهنمی موضوعیت پیدا نمی کرد. باید گفت مقصود، قضا و قدر حتمی نیست. که اگر بود، وعده بهشتی و وعید و تهدیدهای عذاب الهی معنا نداشت.

اگر خدا به نماز و به حج و امر به معروف و نهی از منکر امر کرده است، این امر، تخییرا بوده است؛ و نه اجبارا. خداوند متعال از انجام گناه، تحذیر داده است؛ اگر خدای متعال، بندگانش را مکلف کرده است، می توانست بجای 17 رکعت، 50 رکعت مکلف می نمود؛ و یا بجای یک ماه روزه، چند ماه روزه را مکلف می کرد؛ اما این کار را نکرد و بر بندگانش آسان گرفت.

خداوند متعال بر عمل قلیل، خیر کثیر را عطا کرده است؛ چنانچه در سوره بقره آیه 260 می خوانیم:  «مَثَلُ الَّذينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ في‏ كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَليم‏» (البقرة: 261)

هیچ بنده ای اجبارا عصیان نکرده است. بلکه خداوند حکیم است؛ و اینچنین است که بنده، خدا را با اکراه، اطاعت نکرده است. اگر اینگونه می بود که از خود، هیچ اختیاری نداشته باشیم و مکرها اطاعت کنیم و یا مغلوبا عصیان کنیم، ارسال رسل بیهوده می شد و انزال کتب معنا نداشت و این کار، لهو می شد؛ در حالیکه خدای متعال، حکیم است. حضرت امیر علیه السلام این آیه شریفه را بیان کردند: «وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلاً ذلِكَ ظَنُّ الَّذينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذينَ كَفَرُوا مِنَ النَّار» (ص : 27) این گمان شما ظن کسانی است که همانند جبریون و مرجئه خدا را نشناخته اند؛ کسانی که کافر شدند و خداوند عذاب خود را بر آنها مسلط خواهد کرد.