استاد علی جعفری از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو  با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به این موضوع پرداخت: «مختصر از زندگینامه حجت الاسلام والمسلمین استاد شهید عبدالعلی مزاری، رهبر مقاومت ضد استبداد در افغانستان»

/270/260/20/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: عبدالعلی مزاری، چهرۀ مشهور سیاسی افغانستان که نام او به‌دلیل اندیشه‌ و مبارزات عدالت‌خواهانه، به نماد «عدالت‌خواهی» در خاطرۀ جمعی اقوام محروم افغانستان بدل شده است. عبدالعلی مزاری، وحدت ملی در افغانستان را یک اصل می‌دانست و راهبرد مبارزاتی او، ایجاد حکومت اسلامی مردم‌ سالار بود که همۀ اقوام افغانستان به‌اندازۀ شعاع وجودی خود در آن حضور فعال داشته باشند.

کودکی و نوجوانی

وی افزود: عبدالعلی مزاری، فرزند حاجی خداداد، در پنجم خرداد (جوزا) سال 1326ش، در یک خانوادۀ متدین و کشاورز در روستای «نانوایی» منطقۀ «چهاركِنت»، از توابع ولایت (استان) بلخ افغانستان به دنیا آمد. عبدالعلی مزاری، به‌اقتضای شرایط حاکم بر جامعه، تابستان‌ها با خانواده در قشلاق می‌رفت و کار می ‌کرد و زمستانها در ییلاق، در مدرسۀ ابتدایی روستا، درس می ‌خواند. او بعد از اتمام دورۀ ابتدایی، به تحصیل علوم دینی علاقه‌مند شد و دورۀ مقدمات را در مدرسۀ دینی چهارکنت و «مزارشریف» آموخت.

دوران جوانی

استاد جعفری در ادامه بیان کرد: عبدالعلی مزاری، در سال 1348ش به‌خدمت سربازي رفت. در 1350ش، در مدرسۀ علوم ديني «شيخ سلطان» که در آن زمان معروف بود، ثبت‌نام كرد و به‌مدت یک‌سال درس خواند. عبدالعلی مزاری، در بهار سال 1351ش، از وطن هجرت کرد و به‌منظور ادامه و تکمیل تحصیلات دینی، به ایران رفت و در حوزه‌هاي علميۀمشهد و قم، به‌فراگیری علوم و معارف اسلامی پرداخت. او در زمان تحصیل در ایران، برای زیارت مزار امامان شیعه و دیدن حوزۀ علميۀ نجف، به‌کشور عراق سفر کرد.

مآخذ فکری

1. رشد و تربیت در فضای انقلابی

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: فضای سیاسی دوران کودکی و نوجوانی عبدالعلی مزاری، فضای انقلابی و مبارزه با حاکمیت و رفتار استبدادی ظاهرشاه (پادشاه) و داوودخان (نخست‌وزیر) بود. قیام مسلحانۀ «ابراهیم‌خان گاوسوار» در مناطق هزاره‌نشین و جریان مبارزات ضداستبدادی در مناطق دیگر افغانستان، در پرورش روحیۀ انقلابی، دگرگونی فکری و مشی سیاسی آیندۀ عبدالعلی مزاری، نیز تأثیرگذار بود.

2. آشنایی با چهره‌های مبارز و انقلابی

استاد جعفری خاطرنشان کرد: عبدالعلی مزاری، در دوران نوجوانی و تحصیل، با چهره‌های انقلابی مانند سید جمال‌الدین حسینی، سیدقطب، حسن‌البنا و کواکبی آشنا شد و با «سیداسماعیل بلخی» که از فعالان ضداستبداد درافغانستان بود، از نزدیک مراوده داشت. اسماعیل بلخی در سفری به‌زادگاه مزاری، او را به‌ ادامۀ تحصیل، داشتن همت بالا و رفتن به‌خدمت سربازی تشویق کرد که برای او الهام ‌بخش و منشأ تحولی بزرگ بود...........

3. دوران سربازی

وی افزود: خدمت سربازی، برای عبدالعلی مزاری دوران تحول شخصیت و اندیشه بود که خود از این دوران، به‌عنوان مدرسۀ «عبرت ‌آموزی» یاد کرده است. او دوران سربازی را که برای دیگران چالش خطرناک بود، به ‌فرصت مطالعه دربارۀ مناسبات قدرت تبدیل کرد و با ساختار فسادآلود و رفتار تبعض‌آمیز حاکمان وقت افغانستان با اقوام تحت ‌ستم، به‌صورت عینی و ملموس، آشنا شد. عبدالعلی مزاری، بعد از این تحول فکری و با الهام از اندیشۀ انقلابی و توصیه ‌های اسماعیل بلخی، تصمیم گرفت که خوب درس بخواند و در راه مبارزه با استبداد و تأمین عدالت اجتماعی، تا آخرین لحظۀ زندگی، تلاش کند.

سیرۀ عملی و اخلاقی

استاد جعفری خاطرنشان کرد: از ویژگی‌های بارز عبدالعلی مزاری، صداقت در گفتار و رفتار، صراحت بیان، مناعت‌ طبع، پشتكار، قناعت، ساده‌زیستی و مردمی‌بودن بود. او علاقۀ شدیدی به مطالعه داشت و از تجمل گریزان بود. پایبندی به احکام دینی از دیگر ویژگی‌های بارز او بود. برای مزاری، نسبت‌های قومی، زبانی، منطقه‌ای و خانوادگی، ملاک خدمت و ارزش‌گذاری تلقی نمی‌شد و کرامت ذاتی انسان‌ها برای او مهم بود.

فعالیت ‌های فرهنگی

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: به برخی از فعالیت های فرهنگی او اشاره می کنیم:

جمع‌ آوری کتاب و تأسیس کتابخانۀ «جوادیه» در سال 1355ش در زادگاه خود و تشویق مردم، به ‌ویژه جوانان به مطالعه

 تأسیس کتاب‌فروشی از سرمایۀ شخصی در مزار شریف به ‌منظور ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی

برگزاری برنامه‌های آموزشی و سوادآموزی در مناطق چهارکنت، شُولگَر، دَرِه‌صُوف، چِیمتال و دولت‌آباد در سال 1359ش

فعالیت‌های آموزشی و تربیتی در مدرسۀ دینی چیمتال در سال 1360ش

تأسیس نشریۀ «پیام خون» در سال 1360ش در زادگاه خود

سفر به ایران در پاییز 1360ش و تلاش برای ایجاد کانون‌های آموزشی و تربیتی و شناسایی استعدادها و نیروی‌های فرهنگی مؤثر از میان جوانان مهاجر در تهران و قم

فراهم‌کردن زمینۀ تحصیل برای دانشجویان و طلاب مهاجر افغانستانی در دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیۀ ایران

تأسیس مجلۀ «حبل‌الله» در سال 1365ش در تهران، با همکاری جمعی از فعالان فرهنگی افغانستانی

طراحی و انتشار مجلۀ «پیام نصر» در مدرسه قائم تهران

طراحی و انتشار «بُولتَن (نشریه داخلی) خبری سازمان نصر افغانستان» در مدرسۀ حضرت قائم تهران

به ‌دست‌ آوردن نسخۀ خطی جلد سوم «سراج ‌التواریخ»، و چاپ آن

تأسیس «مجمتع آموزش عالی شهید بلخی» در چهار رشتۀ علوم انسانی در سال 1369ش در قم

تأسیس «مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان» در سال 1372ش.

فعالیت‌های سیاسی

1. فعالیت در حزب حسینی

استاد جعفری خاطرنشان کرد: فعالیت در حزب حسینی، اولین فعالیت سیاسی عبدالعلی مزاری در سال 1353ش است که مبارزه بر مبنای آموزه‌های اسلامی و بنیانگذاری حکومت اسلامی، از مواد اساسنامۀ این حزب و نشان‌دهندۀ مبانی فکری او است.

2. عضو شورای رهبری سازمان نصر افغانستان

وی افزود: سازمان نصر افغانستان در سال ۱۳۵۷ش، از ائتلاف چند گروه کوچک‌تر تشکیل شد و در فروردین ۱۳۵۸ش، به‌طور رسمی، اعلام وجود کرد. این سازمان که مقر اصلی آن در ایران بود، به‌صورت شورایی رهبری می‌شد. اعضای آن بیشتر از روحانیان شیعۀ افغانستانی و عبدالعلی مزاری، یکی از اعضای مهم شورای رهبری این تشکل سیاسی و جهادی بود.

3. فعالیت در حزب وحدت اسلامی افغانستان

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: از مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی عبدالعلی مزاری، تلاش بی‌وقفه او برای تأسیس حزب وحدت اسلامی افغانستان، با هدف اتحاد احزاب مختلف شیعی، رسمیت پیداکردن مذهب جعفری و سهم‌گیری موثر در معادلات نظامی و سیاسی افغانستان بود. او که در ساختار سازمان نصر به‌تدریج قدرت پیدا کرده و به رهبر برجستۀ این سازمان بدل شده بود، در ۱۳۶۵ش به افغانستان بازگشت و تلاش خود برای متحدکردن گروه‌های شیعی را آغاز کرد. نخست، منشور اتحاد، توسط سازمان نصر و گروه رقیب او «پاسداران جهاد اسلامی»، در بهار ۱۳۶۷ش امضاء شد و سپس در 25 تیر ۱۳۶۸ش، مسئولان اکثر احزاب شیعۀ افغانستان، گروه‌های خود را منحل و مثیاق وحدت را امضاء کردند. این حزب، پس از آغاز رهبری مزاری، به قدرتمندترین حزب سیاسی در افغانستان تبدیل شد.

4. حضور در کابل

وی اضافه نمود: بعد از شکست دولت کمونیستی نجیب‌الله در 1371ش و آمدن مجاهدان در کابل، نیروهای حزب وحدت نیز به پایتخت آمدند و در مناطق مختلف غرب کابل، مستقر شدند. بعد از تشکیل دولت موقت مجاهدین، حزب وحدت در دولت عضو شد و با اعضای آن تعامل سازنده داشت؛ اما حزب جمعیت اسلامی افغانستان به‌رهبری «ربانی» و شورای نظار به‌ریاست «احمدشاه مسعود»، به توافقات قبلی خود عمل نکردند و جایگاه هزاره‌ها و شیعیان در دولت را نادیده گرفتند. به‌همین دلیل، حزب وحدت به‌رهبری عبدالعلی مزاری، از دولت موقت خارج شد. بعد از آن، مناطق هزاره‌نشین کابل مورد حملۀ نیروهای ربانی، مسعود و سیاف قرار گرفت.

دیدگاه‌ها

استاد علی جعفری خاطرنشان کرد: در اندیشۀ سیاسی عبدالعلی مزاری، تأمین عدالت اجتماعی و مشارکت عادلانۀ سیاسی همۀ اقوام در ساختار حکومت، یک اصل است. ضرورت وحدت ملی، فاجعه‌آمیز بودن دشمنی میان اقوام، تأکید بر حقوق شهروندی و انسانی زنان، لزوم تعدیل واحد‌های اداری، سرشماری، برگزاری انتخابات، مشارکت زنان و اقوام در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور، از دیگر اصول فکری عبدالعلی مزاری است.

رابطه با چهره‌های دیگر

وی افزود: عبدالعلی مزاری، در زمان تحصیل در ایران، به‌ملاقات امام خمینی درعراق می‌رفت و پیام‌ها، نوارهای سخنرانی و کتاب ولایت فقیه او را به‌ ایران می‌آورد و یک‌بار به‌دلیل همراه‌داشتن آثار امام، توسط ساواک دستگیر، زندانی و به‌شدت شکنجه شد. او در زندان اوین، پنج‌سال با شهید رجایی، هم‌سلول بود. عبدالعلی مزاری، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، با آیت‌الله خامنه‌ای (در زمان ریاست جمهوری)، آیت‌الله جوادی آملی، آیت‌الله علی مشکینی، آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، سردار محسن رضایی و سیدعباس موسوی دبیرکل پیشین حزب‌اللّه لبنان، ارتباط نزدیک داشت و با آنها دربارۀ مسائل جهان اسلام و افغانستان، تبادل نظر می‌کرد.

اجازه‌ نامۀ امام خمینی به عبدالعلی مزاری، در امور حسبیه و شرعیه

استاد جعفری خاطرنشان کرد: امام خمینی، در 1 تیر 1359ش، با صدور اجازهنامۀ شرعی، به عبدالعلی مزاری اجازه می‌دهد که در چندین ولسوالی (شهرستان) ولایت بلخ، وجوهات شرعی را جمع‌آوری و مصرف کند.

درگذشت

وی اضافه نمود: در اوج جنگ‌ های داخلی، گروهی به‌نام «طالبان» در قندهار ظاهر شد که مناطق جنوبی افغانستان را خیلی سریع تصرف کرد و به‌ سرعت به‌ دروازه‌ های کابل رسید. در آن زمان، درگیری حزب جمعیت اسلامی، شورای نظار و متحدان آنها، با حزب وحدت اسلامی شدت یافته بود. مزاری با طالبان که تا آن زمان ماهیت واقعی خود را نشان نداده بود، موافقت ‌نامه ‌ای امضاء کرد که بر اساس آن، نباید میان آنها درگیری مسلحانه صورت می‌گرفت؛ اما طالبان به عهد خود وفا نکرد و با ورود به کابل، سربازان حزب وحدت را خلع سلاح و مناطق تحت کنترل آنها را تصرف کرد. سپس عبدالعلی مزاری و چند نفر از یاران نزدیک او توسط طالبان دستگیر و در ۲۲ اسفند ۱۳۷۳ش، در شهر غزنی، به‌طرز فجیعی به شهادت رسیدند.

تشییع باشکوه

استاد جعفری خاطرنشان کرد: پیکر عبدالعلی مزاری از شهر غزنی تا مزار شریف در شمال افغانستان، شهر به‌ شهر، به‌مدت 15 شبانه ‌روز، تشییع شد که طولانی ‌ترین و باشکوه‌ترین تشییع جنازه در تاریخ افغانستان بود. پیکر شهید مزاری در روز هفتم فروردين 1374ش در مزار شریف به‌خاک سپرده شد.

یادمان‌ ها

1. نماد عدالت ‌خواهی و مقاومت

وی افزود: در حال ‌حاضر، نام عبدالعلی مزاری، به نماد مظلومیت، عدالت‌ خواهی و مقاومت در خاطرۀ جمعی هزاره‌ها و شیعیان افغانستان، تبدیل شده است و هرساله بیش از پیش در داخل و خارج از کشور، تجلیل می ‌شود.

2. آثار مکتوب درباره مزاری

2،1. کتاب و مقاله

وی اضافه نمود: بعد از شهادت مزاری، ده‌ها عنوان کتاب، صدها عنوان پایان‌نامه و مقاله، ده‌ها ویژه‌نامه، خاطره و یادداشت دربارۀ شخصیت، اندیشه، فعالیت‌های سیاسی و نقش او در تحولات معاصر افغانستان نوشته شده است. تولید آثار مکتوب از نظر کمی و کیفی دربارۀ عبدالعلی مزاری، بی‌سابقه بوده و تاکنون دربارۀ هیچ شخصیتی در تاریخ افغانستان، به این پیمانه متن تولید نشده است.

2،2. شعر

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: صدها شاعر فارسی‌ زبان دربارۀ عبدالعلی مزاری، شعر سروده‌ اند که در نوع خود بی ‌نظیر است. برخی از این اشعار، در 8 مجموعه، به‌ نام ‌های «هجرت خورشید»، «مرثیۀ آفتاب»، «در مرز گل و آیینه»، «زیارت‌نامۀ گل‌سرخ» و «تبر و باغ گل‌سرخ» در چهار مجموعه با یک‌نام، گردآوری و چاپ شده است. «سیدعلی موسوی گرمارودی» شاعر و نویسندۀ معاصر ایرانی، در این مجموعه، چنین سروده است:

دیدم مزار پاک تو وز جان گریستم

بر سرنوشت شیعۀ افغان گریستم

سیدعلی کنار تو آرام خفته بود

بر آن شهید پاک هم از جان گریستم

یعنی وفا کنار شرف آرمیده بود

بر این سلام گفتم و بر آن گریستم

سیدعلی کنار تو آمد دوباره لیک

آن شاعرم که بر تو از ایران گریستم

سیدعلی موسوی گرم رودی‌ام

آن کز غم تو از بن دندان گریستم

آه ای سترگ چون قلل کوه بامیان

بر دامنت چو چشمۀ جوشان گریستم

یک لمحه خاک، آینه شد در نظر مرا

بر قامت رشید تو عریان گریستم

آن زخم‌ها که بر تنت از دشمنان رسید

بیش از هزار بود و فراوان گریستم

وانگه هزار زخم که بر سینه داشتی

یک ‌یک به بوسه شستم و بر آن گریستم

دیدم هزار بار ستم بر «هزارگان»

در پیش چشم و با دل بریان گریستم

از داغ صد شکنجه تنت دشت لاله بود

ابر بهارگشتم و باران گریستم

با یادت ای مزاری نستوه ای دلیر!

موییدم ابتدا و به پایان گریستم

3. آثار هنری

استاد جعفری خاطرنشان کرد: بعد از شهادت عبدالعلی مزاری، آثار هنری زیادی در قالب‌ نقاشی، تذهیب‌کاری، خوشنویسی، صنایع ‌دستی، عکاسی، پوستر، تندیس و بنر در بزرگداشت نام او، خلق شده ‌است.

4. لقب شهید وحدت ملی

وی افزود: در سال 1394ش، فرمان لقب «شهید وحدت ملی» برای شهید عبدالعلی مزاری، توسط محمداشرف غنی، رئیس‌جمهور سابق افغانستان، اعلام و در تقویم رسمی افغانستان درج شد.

دست‌آوردهای مبارازتی عبدالعلی مزاری برای هزاره‌ها و شیعیان

استاد علی جعفری از اساتید حوزه علمیه قم در ادامه خاطرنشان کرد: به برخی از دستاوردهای سال ها مبارزه این شهید بزرگ، اشاره می کنیم:

هویت‌یابی ملی

بعد از مبارزات و تلاش‌های سیاسی عبدالعلی مزاری، هزاره‌ها وشیعیان افغانستان به «هویت‌یابی ملی» رسیدند و جایگاه اجتماعی و سیاسی خود در رابطه با هویت‌های دیگر، عقب‌ماندگی‌های فرهنگی و سیاسی و راه جبران آنها را شناختند.

احیای هویت هزاره‌ها

به‌دلیل حاکمیت استبداد طولانی در افغانستان و اِعمال تبعیض سازمان‌یافته و سیاست حذف و کشتار علیه گروه قومی هزاره، این مردم اعتمادبه‌نفس خود را از دست داده بودند و کتمان هویت خود، به‌استراتژی حفظ موجودیت بدل شده بود؛ اما با تلاش‌های سیاسی عبدالعلی مزاری، هویت هزارهها دوباره زند شد.

رسمیت مذهب شیعه

یکی از اصول مبارزاتی او تلاش برای رسمیت مذهب شعیه درافغانستان بود که به ثمر نشست و بر اساس مادۀ 131 قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی افغانستان، مذهب جعفری به‌عنوان یکی از مذاهب رسمی در کشور، وجهۀ قانونی و رسمی پیدا کرد.

تثبیت مرجعیت آیت‌الله محقق

مرجعیت آیت‌الله محقق در افغانستان، با حمایت سیاسی و تلاش‌های فرهنگی عبدالعلی مزاری، تثبیت شد. بعد از آن، فضا و شرایط لازم برای اعلام مرجعیت سایر فقهای بزرگ افغانستانی نیز فراهم شد.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: البته  داستان شکنجه  شدن ایشان در زندان اوین، در خاطرات اسدالله بادامچیان و شهید رجایی آمده است؛ آنجا که ساواک سیگار را داغ می کرد و روی صورت ایشان قرار می داد تا اعتراف کند و افراد را معرفی کند؛ ولی این کار نکرد؛ و لذا شهید رجایی می گوید «من به مقاومت و شجاعت این طلبه افغانستانی افتخار می کردم که چقدر نیروی و اراده قوی دارد. در برابر شکنجه آخ هم نمی گفت.»

وقت از خود شهید مزاری سوال می کردیم چرا داد وفریاد نمی کنی، در جواب می گفت: «می خواهم به آنان بفهمانم که طلبه افغانستانی شیعه و پیروی امام علی سلام الله علیه در برابر ظلم وشکنجه تسلیم نمی شود.»