استاد مرتضی کریم پور از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید به موضوع «برخی عوامل عدم استجابت دعا» پرداخت.

/270/260/22/

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در ابتدای گفتگو خاطرنشان کرد: می توان به برخی از عوامل عدم استجابت دعا اشاره نمود؛ عواملی از قبیل:

١- تنافی با سنت‌های آفرینش

۲- غفلت دل و دیده

۳- ریا، خودنمایی و خودآرایی در دعا

۴- مال حرام، طعام تیره و ناپاک

۵-عاق والدین؛ مطرود و مغضوب پدر و مادر

۶- مصلحت نبودن اجابت

 مصلحت نبودن اجابت

وی افزود: لسان الغیب می گوید:

دلبر آسایش ما مصلحت وقت ندید

ور نه از جانب ما دل‌نگرانی دانست

ای که از دفتر عقل، آیت عشق آموزی

ترسم این نکته به تحقیق ندانی دانست

استاد کریم پور خاطرنشان کرد: آیا تعیین زمان برای اجابت دعا‌ها و خواسته‌ها کاری پسندیده است؟ آیا اجابت هر دعایی به صلاح انسان است؟ آیا هر یک از ما به هنگام درخواست از خدا به تمامی ضرر و زیان یا خیر و منفعت واقعی خویش آگاهیم؟

وی اضافه نمود: به ‌یقین، انسانِ روشنگر، آگاه و هوشیار به حقایق هستی و اسرار آفرینش، به‌خوبی می‌داند که وظیفۀ او دعا کردن، حسن ظن به خداوند، خردورزی و صبوری و ایجاد زمینه‌ و شرایط اجابت دعا‌هاست؛ ازاین‌رو چنین شخصی هرگز خواستۀ خود را بر خدا تحمیل نمی‌کند و اجابت دعا را تنها وقتی می‌طلبد که به مصلحت او باشد؛ بدون تردید اجابتی که حکمت و علم و قدرت پروردگار را نقض می‌کند، طلب نکرده و هیچ‌گاه مصلحت خود را به پروردگار گوشزد نمی‌کند.

این استاد حوزه علمیه قم در ادامه بیان کرد: تجربه‌های بسیار گویای این واقعیت و حقیقت است که گاه انسان دعا‌کننده‌، طالب اجابت خواستۀ خود با سرعت بسیار و به‌طور تمام و کمال است؛ درحالی‌که از حقایق خواسته‌های خویش بی‌خبر است و چیزی را می‌طلبد که به ضرر و زیان اوست؛ ازاین‌رو به علت بی‌خبری و جهالت، اصرار بسیار می‌ورزد و در دستیابی به خواستۀ خویش به هر دری می‌زند.

وی افزود: قرآن کریم با اشاره به‌ این شیوۀ ناشیانه و جاهلانه می‌فرماید: «وَ یدْعُ الْإِنْسٰانُ بِالشَّرِّ دُعٰاءَهُ بِالْخَیرِ وَ كٰانَ الْإِنْسٰانُ عَجُولا»؛ انسان [از روی شتاب‌زدگی و بی‌خبری از حقایق]، بدی‌ها را طلب می‌کند، آن‌گونه که نیکی‌ها را می‌طلبد و انسان همیشه عجول و بی‌تأمل است.

استاد کریم پور خاطرنشان کرد: این بینش عرشی موجب گردیده که در ادب دعایی، دعاکنندگان راه‌های نجات و هلاک خود را بشناسند و خدا را به چیزی که پایان آن نابودی و سستی است، نخوانند. (بحارالانوار، ج ۹۲، ص ۳۲۲.)

وی در ادامه بیان کرد: آنچه مهم است، باور حقیقی به معرفتی است که می‌گوید هیچ دعایی بی‌جواب و بی‌اثر نمی‌ماند و در صورت مراعات شرایط و حالات لازم برای انجام عبادت و دعا، اجابت نیز فرامی‌رسد؛ همان‌گونه که وعدۀ انجام آن حتمی است اما به این نکته باید توجه کرد که اجابت دعا‌ها به معنی احساس ظاهری و مادی آن خواسته، در متن زندگی نیست زیرا با توجه به سلسلۀ سخنان معصومان واکنش دعای دعاکنندگان به چهار صورت نمایان می‌شود:

1- دعای آنان به‌صورت ظاهری به‌زودی مستجاب می‌شود

۲- ره‌آورد دعای آنان، اجابت خواستۀ مهم‌تر در سرای جاودان آخرت و یا ایمنی از عذابی دردناک خواهد بود.

3- به جای اجابت این دعا، بلا و مقدّر دیگری از او برداشته می‌شود.

4- در همین سرا، لطف و عنایت دیگری که اکنون به مصلحت اوست، به دعا‌کننده عطا می‌شود و بر توفیقات او به شکل دیگری افزوده می‌شود. (شرح دعای صباح، خویی، صص ۱۵ و ۱6.)

وی افزود: در یک نگاه، آنچه در عرصۀ عبادت و اطاعت مهم است، توفیق دعا کردن، متوجه حق بودن و گفتگوی عاطفی، شایسته و بایسته با خدای خویش است که پیامد آن (اجابت یکایک خواسته‌ها چه به‌صورت پیدا و چه به‌صورت پنهان یا اعطای جایگزین در این سرا یا آن سرا) به‌یقین برکات بسیار و حسنات فراوان برای ما در بر خواهد داشت. این پدیده ناشی از آن است که پروردگار متعال افزون بر کریم و قدیر بودن، حکیم و سنجیده‌کار، علیم به مصالح امروز و آگاه به فردای ما و عاقبت خواسته‌ها نیز هست و تا آخرین لحظات حیات دعا‌کننده را در آینۀ دانش و آگاهی خود می‌نگرد.

استاد کریم پور خاطرنشان کرد: این مفاهیم معرفت‌آفرین بر تابلویی زیبا چنین نوشته شده بود: التماس به خدا شجاعت است، اگر برآورده شود، حاجت است، اگر برآورده نشود، حکمت است. التماس به خلق، خفت است، اگر برآورده شود منت است و اگر برآورده نشود ذلت است. سعدی شیرین‌سخن نیز مجموعۀ ‌این گفته‌ها و نکته‌ها را بدین‌صورت می‌سراید:

یارب از ما چه فلاح آید اگر تو نپذیری

به خداوندی و فضلت که نظر باز نگیری

دست در دامن عفوت زنم و باک ندارم

که کریمی و حکیمی و علیمی و قدیری

خالق خلق و نگارندۀ ‌ایوان رفیعی

خالق صبح و برآرندۀ خورشید منیری

وی افزود: تأثیر معنوی اخلاص در عبادت، نکته‌ای نورانی است که فاطمۀ زهرا با توجه بدان، به مصلحت‌آفرینی الهی اشاره کرده و فرموده است: «مَنْ أصْعَدَ إلی اللّهِ خالِصَ عِبادَتِهِ، أهْبَطَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ أفْضَلَ مَصْلَحَتِهِ» کسی که عبادت خالص خود را به دور از خار و خاشاک ریا به‌سوی خدا بالا ببرد، خداوند برترین مصلحت و نیک‌اندیشی خود را به‌سوی او روانه می‌کند. (تنبیه الخواطر، ج ۲، ص ۱۰۸؛ مجموعۀ ورام، ج ۲، ص ۱۰۸؛ عوالم، ج ۱۱، ص 6۲۳.)